Επιστημονική ανάλυση της πλημμύρας στη Ρόδο από την καθηγήτρια του ΕΚΠΑ, Έλενα Φλόκα

Rodiaki NewsRoom

Επιμέλεια θέματος: Θάνος Ζέλκας, Υποψήφιος Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών και συνεργάτης Ροδιακής

Η κυρία Έλενα Φλόκα, Καθηγήτρια στο ΕΚΠΑ και Διευθύντρια του Τομέα Φυσικής Περιβάλλοντος-Μετεωρολογίας δίνει τη δική της επιστημονική ανάλυση για την πλημμύρα στην Ιαλυσσό της Ρόδου, εξηγώντας ότι το φαινόμενο οφείλεται σε παρατεταμένες καταιγίδες που προκλήθηκαν από τη σύγκλιση αερίων μαζών, σε συνδυασμό με την τοπογραφία της περιοχής, ενώ τόνισε τη σημασία της έγκαιρης πρόγνωσης που εξασφαλίζει η ΕΜΥ. Επιπλέον, ανέδειξε την ανάγκη για σύγχρονα μετεωρολογικά ραντάρ, αλλά και για αντιπλημμυρικά έργα ανθεκτικά στις νέες προκλήσεις που θέτει η κλιματική κρίση.

Η επιστημονική ανάλυση της κυρίας Φλόκα αναδεικνύει όχι μόνο τη σημασία της πρόγνωσης αλλά και τον κρίσιμο ρόλο των υποδομών. Οι πλημμύρες, ακόμα και όταν δεν συνδέονται άμεσα με ακραίες βροχοπτώσεις, αποδεικνύουν την ευπάθεια που δημιουργεί η ανθρώπινη παρέμβαση στη φύση. Ως εκ τούτου, η αντιμετώπιση τέτοιων φαινομένων απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και συντονισμένη δράση.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΛΕΝΑΣ ΦΛΟΚΑ

Η Έλενα Φλόκα είναι Καθηγήτρια στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο Τμήμα Φυσικής και Διευθύντρια του Τομέα Φυσικής Περιβάλλοντος-Μετεωρολογίας. Γεννήθηκε στην Καλαμπάκα, Ελλάδα. Έλαβε το πτυχίο της στη Φυσική από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (1987), το μεταπτυχιακό της στη Μετεωρολογία από το Πανεπιστήμιο του Reading, Ηνωμένο Βασίλειο (1990), και το διδακτορικό της στη Μετεωρολογία και Κλιματολογία από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (1993). Εκπόνησε μεταδιδακτορική έρευνα στο Πανεπιστήμιο του Reading, με χρηματοδότηση από το British Council. Εξελέγη Λέκτορας το 2000 και προήχθη σε Καθηγήτρια το 2018.

Η έρευνά της επικεντρώνεται στη Δυναμική της Ατμόσφαιρας, τη Συνοπτική και Μεσοκλίμακα Μετεωρολογία, καθώς και τη Μεταβλητότητα του Κλίματος, με έμφαση στη λεκάνη της Μεσογείου. Έχει δημοσιεύσει περισσότερες από 110 εργασίες σε διεθνή περιοδικά, 200 σε πρακτικά συνεδρίων και 13 κεφάλαια σε βιβλία. Το δημοσιευμένο έργο της έχει πάνω από 2500 αναφορές (εξαιρουμένων των αυτοαναφορών όλων των συγγραφέων), με δείκτη H 26. Έχει επιβλέψει 6 ολοκληρωμένες διδακτορικές διατριβές και πάνω από 53 μεταπτυχιακές διατριβές. Έχει συμμετάσχει σε 60 ερευνητικά προγράμματα (σε 7 από αυτά ως συντονίστρια).

ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΉ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΣ ΦΛΟΚΑ

Η πλημμύρα στην Ιαλυσσό της Ρόδου προκλήθηκε από καταιγίδες που προκάλεσαν πολύ μεγάλα ποσά βροχόπτωσης. Συγκεκριμένα ο σταθμός της ΕΜΥ στο αεροδρόμιο κατέγραψε 134 mm βροχής σε 12 ώρες, όταν ο μέσος όρος βροχόπτωσης τον μήνα Νοέμβριο είναι 151 mm βροχής. Οι καταιγίδες δεν ήταν ιδιαίτερα ισχυρές, αλλά παρουσίασανμεγάλη διάρκεια λόγω της σύγκλισης νοτιοανατολικών αερίων μαζών στην επιφάνεια με νοτιοδυτικές λίγο πιο ψηλά περίπου 1 με 2 km από την επιφάνεια. Η σύγκλιση αυτή σε συνδυασμό με την τοπογραφία έδωσε μεγάλα ύψη βροχής στο βόρειο τμήμα του νησιού.

Η ΕΜΥ εξέδωσε έγκαιρα επικαιροποιημένοέκτακτο δελτίο καιρικών φαινομένωναπό το μεσημέρι του Σαββάτου 29.11.2024, όπου συμπεριλαμβάνει τα Δωδεκάνησα στις περιοχές που θα σημειωθούν ισχυρές καταιγίδες. Το προγνωστικό σύστημα του Τμήματος Φυσικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών forecast.uoa.gr προέβλεψε τις καταιγίδες με μεγάλα ύψη βροχής στα Δωδεκάνησατο απόγευμα του Σαββάτου και ιδιαίτερα στη Ρόδο.Αν και τα μετεωρολογικά μοντέλα έχουν βελτιωθεί τα τελευταία χρόνια ώστε να δίνουν πιο έγκυρες προγνώσεις σε τοπικό επίπεδο, αν και διατίθενται πολλά και χρήσιμα δορυφορικά δεδομένα, είναι αρκετά δύσκολο να προβλέψει ένας μετεωρολόγος ένα μικρής κλίμακας ισχυρό φαινόμενο, όπως οι καταιγίδες, λίγο πιο πριν από την εκδήλωσή του, με ακρίβεια στην τοποθεσία και την ώρα έναρξης. Κάτι τέτοιο θα διευκόλυνεη χρήση ενός εκτεταμένου δικτύου μετεωρολογικών radars στην Ελλάδα που αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει, αλλά όμως έχει ευτυχώς δρομολογηθεί.

Είναι αυτονόητο ότι η έγκαιρη και έγκυρη πρόγνωση των έντονων καιρικών φαινομένων παίζει σημαντικό ρόλο για την προετοιμασία της πολιτείας και την ενημέρωση του κοινού. Θα πρέπει όμως να τονίσω ότι την ευθύνη της πρόγνωσης την έχει αποκλειστικά η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία, η οποία ενημερώνει τους αρμόδιους φορείς για να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα και το κοινό. Το αναφέρω αυτό καθώς τελευταία έχει παρατηρηθεί το φαινόμενο να παρουσιάζονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διάφορες προγνώσεις που συνήθως είναι αναξιόπιστες και αποπροσανατολίζουν τον κόσμο.Οι μετεωρολόγοι της ΕΜΥ κάνουν εξαιρετική δουλειά και προσπαθούν, σε συνεργασία με τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα, να βελτιώνουν την επιχειρησιακή μετεωρολογική πρόγνωση.

Τα αντιπλημμυρικά έργα είναι απαραίτητα για τη διαχείριση των μεγάλων ποσοτήτων νερού σε ευαίσθητες περιοχές. Η κατασκευή ανθεκτικών υποδομών επιβάλλεται ενόψει και των διαφαινόμενων επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης, που προκαλούνται από αύξηση της συχνότητας και της έντασης ακραίων φαινομένων στο μέλλον στη Μεσόγειο. Ακόμα και σε περιοχές που έχουν πραγματοποιηθεί τέτοια έργα, απαιτείται ενίσχυσή τους ώστε να μπορούν να αντέξουν σε μεγαλύτερες ποσότητες νερού που δυνητικά θα δεχθούν. Επίσης απαιτούνται έργα ανάσχεσης της διάβρωσης σε ορεινές και τουριστικές περιοχές, υποδομές εξοικονόμησης υδάτινων πόρων, σχέδια αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών.

Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι σε πολλάπλημμυρικά φαινόμενα, η ποσότητα του νερού δεν ήταν ακραία από μετεωρολογική άποψη, αλλά προκλήθηκαν από την ανθρωπογενή παρέμβαση σε ρέματα και κοίτες ποταμών ή επιδεινώθηκαν από τις καμένες πλαγιές ορεινών όγκων.Επίσης δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι για το αν ένα συγκεκριμένο φαινόμενο οφείλεται αποκλειστικά στην κλιματική αλλαγή. Φαινόμενα όπως ισχυρές υφέσεις ή Medicanes πάντα συνέβαιναν στην Ελλάδα και στη Μεσόγειο. Νομίζω όμως ότι δεν τύχαιναν τόσο μεγάλης δημοσιότητας, λόγω των περιορισμένων μέσων ενημέρωσης σε παλαιότερες δεκαετίες, αλλά και λόγω απουσίας των σύγχρονων τρόπων παρατήρησης και κυρίως των δορυφόρων.