Θάνος Ζέλκας: Ένας ενεργός πολίτης της Ρόδου, κι ένα ανήσυχο πνεύμα

Ελευθερία Πελλού

Με τον Θάνο Ζέλκα είμαστε φίλοι, ούτε κι εγώ ξέρω πόσα χρόνια! Μία φιλία, από αυτές που μπορεί να κάνεις καιρό να μιλήσεις, να συναντηθείς, αλλά πάντα είναι σαν να μην πέρασε ούτε μία μέρα! Όμως, πέραν αυτού και η συνεργασία που έχει με τη «Ροδιακή», κοντεύει να φθάσει τις τρεις δεκαετίες, ενώ τα άρθρα του, που έχουν δημοσιευθεί, ξεπερνούν τα 1.000!

Έμαθα για την ολοκλήρωση του διδακτορικού του ένα πρωινό, λίγες ημέρες αφότου είχε παρουσιάσει τη διδακτορική διατριβή του, μιλώντας μαζί του στο τηλέφωνο. Γνώριζα την προσπάθεια που είχε καταβάλει όλα αυτά τα χρόνια, αλλά και τη δυσκολία του αντικειμένου και η υπερηφάνεια που ένιωσα ήταν μεγάλη για τον φίλο μου!

«Θερμοπυρηνική Σύντηξη» μου λέει, μία διαδικασία που προσπαθεί να κατανοήσει η επιστήμη «και να αναπτύξει τεχνολογίες που θα επιτρέψουν την ελεγχόμενη θερμοπυρηνική σύντηξη σε εργαστηριακές συνθήκες, με στόχο την απόκτηση μιας απεριόριστης, καθαρής και βιώσιμης πηγής ενέργειας για το μέλλον της ανθρωπότητας».

Ένα άκρως ενδιαφέρον θέμα, για το οποίο ο Διδάκτορας του Τμήματος Φυσικής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Θάνος Ζέλκας, μας δίνει περισσότερες λεπτομέρειες που θα μας βοηθήσουν να το κατανοήσουμε, αλλά μας μιλάει και για τις «δυσκολίες» που αντιμετώπισε στη μέχρι τώρα επαγγελματική του πορεία.

Άλλωστε, όπως και ο ίδιος ανήρτησε στην προσωπική του σελίδα στο διαδίκτυο:

«Η εκπόνηση μιας διδακτορικής διατριβής είναι το επιστέγασμα μιας μακρόχρονης προσπάθειας, αρχής γενομένης από τα μαθητικά χρόνια. Μιας προσπάθειας, που η ανταμοιβή δεν είναι ο τιμητικός τίτλος του διδάκτορα καθαυτός, αλλά η διαδρομή προς την κατάκτηση της γνώσης και της συνεισφοράς σε κάτι μεγαλύτερο από την ίδια μας την υπόσταση.

Σε αυτό το “ταξίδι”, είχα πάντοτε ως πυξίδα τη μνήμη της μητέρας μου που έφυγε νωρίς, τις συμβουλές του πατέρα μου και τα εμπνευσμένα λόγια των δασκάλων μου»!

Ανήσυχο πνεύμα από τότε που σε θυμάμαι και πάνε αρκετά χρόνια είναι η αλήθεια! Ξεκινάς λοιπόν την εκπόνηση της διδακτορικής σου διατριβής αρκετά χρόνια μετά την αποφοίτησή σου από το Πανεπιστήμιο, κάτι που είναι αρκετά δύσκολο και απαιτητικό. Πώς προέκυψε αυτό;
Καταρχάς, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά για την πρόσκληση και, μέσω εσού, όλους τους αγαπημένους φίλους στη «Ροδιακή», με τους οποίους μοιραζόμαστε μια συνεργασία 27 χρόνων, γεμάτη μόνο όμορφες αναμνήσεις. Όσον αφορά τη διδακτορική διατριβή, ήταν η εκπλήρωση ενός πάθους που με συνοδεύει από τα μαθητικά μου χρόνια. Παρόλο που επέστρεψα στη Ρόδο και δραστηριοποιήθηκα επαγγελματικά στον χώρο της τεχνολογίας, διατήρησα αμετάβλητη επαφή με το Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Η αφορμή για αυτήν την επιστροφή δόθηκε στην έξαρση του κορωνοϊού. Εν μέσω της καραντίνας, θεώρησα ότι ήταν η ιδανική ευκαιρία να αξιοποιήσω τον χρόνο μου και να ασχοληθώ με κάτι που αγαπούσα από παιδί: την επιστήμη. Σε αυτό το σημείο, οφείλω να εκφράσω δημόσια τις ευχαριστίες μου προς τον κύριο επιβλέποντά μου, καθηγητή Ιωάννη Τίγκελη, που μου έδωσε την ευκαιρία να επιστρέψω στην ακαδημαϊκή κοινότητα με μια τόσο συναρπαστική πρόκληση.

Ξεκινάς λοιπόν και ασχολείσαι με τη «Θερμοπυρηνική Σύντηξη». Με συνθήκες διάδοσης σε σύνθετες κυματοδηγικές διατάξεις που έχουν εφαρμογή σε αυτήν. Ο πολύς κόσμος ίσως δεν καταλαβαίνει τι ακριβώς είναι αυτό. Θέλεις να μας πεις δυο λόγια;
Ας ξεκινήσουμε με το τι είναι η σύντηξη. Πρόκειται για την ένωση ελαφρών πυρήνων, όπως αυτών του υδρογόνου, υπό συνθήκες υψηλής πίεσης και θερμοκρασίας, που οδηγεί στον σχηματισμό βαρύτερων στοιχείων και στην απελευθέρωση τεράστιων ποσοτήτων ενέργειας. Η λειτουργία είναι ίδια με αυτήν που συμβαίνει στον πυρήνα του Ήλιου, ώστε να παραχθεί το φως και η θερμότητα που στηρίζουν τη ζωή στη Γη. Το μεγάλο στοίχημα της επιστήμης είναι να κατανοήσει πλήρως αυτή τη διαδικασία και να αναπτύξει τεχνολογίες που θα επιτρέψουν την ελεγχόμενη θερμοπυρηνική σύντηξη σε εργαστηριακές συνθήκες, με στόχο την απόκτηση μιας απεριόριστης, καθαρής και βιώσιμης πηγής ενέργειας για το μέλλον της ανθρωπότητας. Πρόκειται ίσως για το πιο φιλόδοξο παγκόσμιο πείραμα στην ιστορία της επιστήμης.
Η δική μου έρευνα επικεντρώνεται στην επίλυση των τεχνικών περιορισμών που επηρεάζουν τη λειτουργία και την απόδοση των γυροτρονίων, των μικροκυματικών λυχνιών που παράγουν την απαραίτητη ηλεκτρομαγνητική ενέργεια. Ενέργεια η οποία είναι αναγκαία για τη θέρμανση του πλάσματος μέσα σε έναν αντιδραστήρα σύντηξης.

Ακούγονται συναρπαστικά όλα αυτά. Σχεδόν μοιάζει απίθανο που γίνεται τέτοια έρευνα στη χώρα μας.
Σας πληροφορώ, ότι η Ελλάδα είναι από τους πρωτοπόρους στην έρευνα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Φέτος, γιορτάσαμε τα 25 χρόνια λειτουργίας του «Ελληνικού Προγράμματος Σύντηξης», το οποίο συντονίζεται από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (ΕΥΡΑΤΟΜ) και συμμετέχουν τα μεγαλύτερα ιδρύματα της χώρας, ενώ οι καταξιωμένοι επιστήμονές μας έχουν συμβάλει ως τώρα σημαντικά στο ερευνητικό έργο. Αν δείτε τις δημοσιεύσεις στα διεθνή επιστημονικά περιοδικά, θα καταλάβετε τι εννοώ.

Πιστεύεις ότι ως χώρα έχουμε τη δυνατότητα μέσα από τα Πανεπιστήμιά μας να πρωταγωνιστήσουμε» σε διεθνές επίπεδο και να ανταγωνιστούμε χώρες με μακρά παράδοση στην επιστημονική έρευνα;
Οι δυνατότητες των ελληνικών πανεπιστημίων είναι μεγάλες, καθώς διαθέτουμε εξαιρετικούς επιστήμονες και νέους ερευνητές με μεγάλες προοπτικές. Αυτό που λείπει συνήθως είναι οι κατάλληλες υποδομές και, αρκετές φορές, η πίστη στις δυνάμεις μας. Όταν συνειδητοποιήσουμε το δυναμικό που έχουμε και στηρίξουμε οργανωμένα και μεθοδικά την επιστημονική μας κοινότητα, θα μπορέσουμε να κατακτήσουμε υψηλούς στόχους και να διακριθούμε περισσότερο σε διεθνές επίπεδο. Αρκεί να κινηθούμε με σχέδιο και ενότητα, κάτι που δυστυχώς λείπει συχνά από τη δημόσια ζωή, η οποία πλήττεται από προχειρότητα και ελλιπή σχεδιασμό σε επίπεδο λήψης αποφάσεων.

Κλείνοντας, θα ήθελα να σε ρωτήσω τι ήταν αυτό που αποκόμισες ολοκληρώνοντας τη διδακτορική σου διατριβή;
Το μεγαλύτερο μάθημα που αποκόμισα ήταν η βαθύτερη αυτογνωσία και η επίγνωση ότι κάθε πρόκληση μετατρέπεται σε ευκαιρία για ανάπτυξη και καινοτομία. Μέσα από αυτή τη διαδρομή, όχι μόνο εμβάθυνα τις γνώσεις μου αλλά και ανακάλυψα τη δύναμη της συνεργασίας και της αδιάκοπης επιδίωξης της αλήθειας. Αυτή η εμπειρία με δίδαξε ότι η επιστήμη είναι ένα συνεχές «ταξίδι». Ένα «ταξίδι» που απαιτεί επιμονή, ανοιχτό μυαλό και το θάρρος να αμφισβητείς τον εαυτό σου. Πιστεύω, ότι αυτά τα μαθήματα θα με συνοδεύουν σε κάθε μελλοντική πρόκληση και θα αποτελούν οδηγό στην πορεία μου.

 Σύντομο βιογραφικό
O Θάνος Ζέλκας είναι διδάκτορας του Τμήματος Φυσικής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με τομέα ενδιαφέροντος τις Σύνθετες Κυματοδηγικές Διατάξεις με εφαρμογή στην Ελεγχόμενη Θερμοπυρηνική Σύντηξη.

Είναι πτυχιούχος Φυσικής και κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου Ηλεκτρονικής και Ραδιοηλεκτρολογίας από το ίδιο ίδρυμα.

Έχει υπάρξει σύμβουλος του υπουργείου Υγείας σε θέματα Τύπου, ΜΜΕ, νέων τεχνολογιών, καθώς και ευρωπαϊκά προγράμματα κατά την περίοδο 2007-2009.

Από το 2010 ασχολείται επαγγελματικά, παράλληλα με το επιστημονικό του έργο, με τεχνολογίες του διαδικτύου και θέματα ψηφιακής παρουσίας και επικοινωνίας.

Αρθρογραφεί από το 1998 και έχει δημοσιευμένα πάνω από 1.000 άρθρα κοινωνικής θεματολογίας στις εφημερίδες «ΓΝΩΜΗ» και «ΡΟΔΙΑΚΗ», με τις στήλες «Έφηβος Κονδυλοφόρος», «Εκ Βαθέων» και την τρέχουσα στήλη του, με τίτλο «Ψιλά Γράμματα».