Θαν. Καραναστάσης: «Το βιολί του παπα-Γιώργη» του Κώστα Σκανδαλίδη

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Θανάσης Καραναστάσης

Ήμουν οκτώ χρονών παιδάκι, όταν μια χειμωνιάτικη μέρα άκουγα να διαδίδεται από στόμα σε στόμα στο χωριό το νέο, ότι «ενεστήθην ο Κωσταντής»!

Ήταν η μέρα που γεννήθηκε το τέταρτο παιδί του παπα-Γιώργη και της Χριστίνας της παπαδιάς.

Στο νεογέννητο μωρό δόθηκε το όνομα του πατέρα της Χριστίνας, Κωσταντή Χατζηάμαλλου. Έτσι «αναστήθηκε» το όνομα ενός ανθρώπου που, μαζί με άλλους οκτώ συγχωριανούς, σκοτώθηκε κατά τον βομβαρδισμό της Καρδάμενας από τους Γερμανούς.

Η ημέρα αυτή ήταν Κυριακή, 3 Οκτωβρίου του 1943.

Οι... γενναίοι πιλότοι της ΛΟΥΦΤΒΑΦΕ βομβάρδισαν ένα ταπεινό χωριό ζευγάδων, ψαράδων και κτηνοτρόφων. Προκάλεσαν θανάτους, τραυματισμούς και κατέστρεψαν σπίτια φτωχών ανθρώπων.

Παραθέτω αυτή την πληροφορία με αφορμή το βιβλίο που έγραψε και κυκλοφόρησε πρόσφατα ο Κωσταντής, με τίτλο «Το βιολί του παπα-Γιώργη».

Το βιβλίο του Κώστα διαβάζεται σαν μυθιστόρημα, είναι όμως μια πραγματική ιστορία, αυτή που βιώνει ο ίδιος στα παιδικά και στα νεανικά του χρόνια.

Μέσα από τις σελίδες αυτού του βιβλίου επιστρέφει νοερά στον γενέθλιο τόπο, την Κω. Εκεί όπου από πολύ ενωρίς αρχίζει να αντιλαμβάνεται τον κόσμο, να αποκτά εμπειρίες και βιώματα, τα οποία σιγά-σιγά διαμορφώνουν την προσωπικότητά του.

Είναι το νεώτερο και με διαφορά ηλικίας από τα άλλα τρία αδέλφια του, παιδιά του παπα-Γιώργη και της Χριστίνας, της παπαδιάς.

Είναι οι γονείς καιτα αδέλφια του που τον περιβάλλουν με πολλή αγάπη και στοργή.

Είναι η γιαγιά του η Μαριγώ, η οποία με τα παραμύθια της εξάπτει τη φαντασία του.

Το ευρύτερο συγγενικό του περιβάλλον ορίζεται από τρεις, από τις πιο γνωστές οικογένειες της Καρδάμενας: από του Σκανδαλίδηδες, τους Καραναστάσηδες και τους Χατζηάμαλλους. Μέσα σε αυτή τη μεγάλη οικογένεια υπάρχουν άνθρωποι των γραμμάτων αλλά και άνθρωποι του καθημερινού μόχθου.

Από όλους δέχεται θετικές επιρροές. Εκείνος, όμως, που κατ’ εξοχήν του δείχνει τον δρόμο της ζωής είναι ο παπα-Γιώργης ο πατέρας του.

Είναι ξεχωριστός άνθρωπος ο παπάς. Είναι μάστορας της ραπτικής, ικανός με ό,τι άλλο καταπιάνεται, φιλομαθής και λάτρης της γνώσης. Επιπλέον παίζει και ωραίο βιολί.

Ως κληρικός είναι απόλυτα αφοσιωμένος στο λειτούργημά του, συμπονεί και συντρέχει τους ενορίτες του σε κάθε πρόβλημα που τους απασχολεί.

Ως πατέρας είναι ο ιδανικός συνομιλητής του μικρού Κωσταντή. Τον αντιμετωπίζει σαν ενήλικο άτομο. Δεν του αγριεύει, αν κάνει κάποια αταξία. Τον νουθετεί και του εξηγεί γιατί αυτό που έκανε δεν πρέπει να το επαναλάβει.

Από τα προσχολικά του κιόλας χρόνια, ο Κωσταντής γίνεται το δεξίχέρι του παπά. Συμμετέχει στα εκκλησιαστικά καθήκοντα του πατέρα του, πρώτα σαν παπαδάκι, ύστερα σαν αναγνώστης, κατόπιν ανεβαίνει στο αναλόγιο και ψάλλει. Συνοδεύει τον παπά στις ακολουθίες σε εκκλησίες και ξωκλήσια. Ανακαλύπτει έτσι την ομορφιά της εκκλησιαστικής υμνογραφίας και του βυζαντινού μέλους.

Μαζί με όλ’αυτά δεν παραλείπει ν’ αφιερώνει χρόνο στα παιχνίδια με τους φίλους του και να γεύεται τις χαρές τους. Συγχρόνως στρέφει το ενδιαφέρον του στην ανάγνωση ξεκινώντας από τα ΚΛΑΣΙΚΑ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΑ. Διαβάζει ό,τι βρει μπροστά του.

Αργότερα, στο βιβλιοχαρτοπωλείο του Γαληνού, ανάμεσα στις στοίβες των βιβλίων, διαβάζει το ένα μετά το άλλο τα βιβλία.

Έτσι γίνεται γνώστης της μεγάλης ποίησης και της λογοτεχνίας, τις οποίες λατρεύει. Το ενδιαφέρον του επεκτείνεται και στις τέχνες του κινηματογράφου, τουνθεάτρου και της μουσικής.

Στα εφηβικά του χρόνια ο Κωσταντής είναι ήδη πολύπλευρα μορφωμένος, όσο τουλάχιστον θα ήταν κάποιος επιμελής ενήλικας. Παρ’ όλ’ αυτά, δεν χάνει την επαφή του με το παιχνίδι. Έχει πάθος με το ποδόσφαιρο και τον... Ολυμπιακό. Κάνει μάλιστα και «καριέρα» ως ποδοσφαιρικής, ταλαντούχος και στον τομέα αυτόν.

Στο σχολείο οι επιδόσεις του είναι άριστες. Πρωτεύει σε όλα, στη γλώσσα και στα μαθηματικά. Διαθέτει έμφυτη ευφυΐα που την συνδυάζει με το φιλοπερίεργο πνεύμα του.

Έχει την ικανότητα να παρατηρεί και να καταγράφει τα πάντα. Γι’ αυτό οι περιγραφές του για την ιδιαίτερη πατρίδα του, την Κω και τους ανθρώπους της είναι μοναδικές.

Δύσκολα θα εύρισκε κανείς σε οποιονδήποτε επαγγελματικό τουριστικό οδηγό τόσες πληροφορίες για την πτρίδα του Ιπποκράτη όσες προσφέρει ο Κώστας Σκανδαλίδης μέσα από τις σελίδες του βιβλίου του.

Συν τοις άλλοις εντυπωσιάζει και η ισχυρή μνήμη του. Οι περιγραφές του σε μικρά, ευσύνοπτα κεφάλαια είναι σε απλά αλλά πολύ όμορφα ελληνικά. Ο Κωσταντής, ο σημερινός Κώστας, είχε την ατυχία να χάσει τον πατέρα του πολύ πρόωρα, στην ηλικία των 16 ετών. Ήταν μια σκληρή δοκιμασία γι’ αυτόν. Είχε όμως τις βάσεις και την ωριμότητα να αντέξει. Προχώρησε στις σπουδές του και στη συνέχεια μπήκε στην πολιτική. Έτσι τον γνώρισε ο πολύς κόσμος, ως βουλευτή δωδεκανήσου, ως βουλευτή της Α’ Αθηνών και ως υπουργό στις κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ.

Δεν κάνω στο σημείωμα αυτό βιβλιοκρισία. Δεν διαθέτω τις γνώσεις. Απλώς μεταφέρω εδώ τις εντυπώσεις μου από την ανάγνωση του βιβλίου. Διαβάζοντάς το υπήρξαν στιγμές πουσυγκινήθηκα και άλλες που έφεραν στην επιφάνεια και δικές μου παιδικές αναμνήσεις.

Με τον Κώστα με συνδέει συγγενική σχέση, είναι μικρανηψιός μου. Η μητέρα του Χριστίνα, η παπαδιά, ήταν πρώτη μου εξαδέλφη. Μου έδειχνε ιδιαίτερη αγάπη, επειδή ήμουν το μικρότερο α’ όλα τα εξαδέλφια της, υποθέτω. Η γιαγιά του Κώστα, η Μαριγώ, ήταν η μεγαλύτερη αδελφή του πατέρα μου.

Με την αδελφή του Κώστα, την Αργυρώ, είμασταν συμμαθητές μέχρι την τρίτη τάξη του Δημοτικού. Μετά η οικογένεια του παπα-Γιώργη μετακόμισε στην πόλη της Κω φεύγοντας από την Καρδάμενα.

Τελειώνοντας την ανάγνωσητου βιβλίου ήλθε στη μνήμη μου η εικόνα του παπα-Γιώργη, λίγες ημέρες πριν φύγει από τη ζωή. Ήταν αρχές Μαρτίου του 1969. Υπηρετούσα τότε τη στρατιωτική μου θητεία στην Αθήνα. Πήγα λοιπόν τότε να επισκεφτώ την ξαδέλφη μου την Αργυρώ που σπούδαζε και έμενε στην οδό Κερασούντος. ήταν εκεί κι ο παπα-Γιώργης, καταβεβλημένος και με τη θλίψη ζωγραφισμένη στο πρόσωπό του.

Είχαμε μια σύντομη κουβέντα. Προσπάθησα να τον εγκαρδιώσω, να του δώσω κάποιο κουράγιο.

- Θανάση μην ματαιοπονείς, μου είπε. Η ασθένειά μου δεν έχει γιατρειά.

Ο υπέροχος αυτός άνθρωπος ακολούθησε τη μοίρα του λίγες μέρες μετά.

Άφησε πίσω του τις δοξαριές που απολαμβάνω οδηγώντας το αυτοκίνητό μου. Ο Κώστας με τοβιλίο του τίμησε τη μνήμη του με τον ταιριαστό, στην περίπτωσή του, τίτλο.

Το όνομα του χωριού μας, της Καρδάμενας, γράφεται με «έψιλον» και όχι με «άλφα-γιώτα».

Έτσι το έγραφαν οι θείοι μας, ο Ηρακλής και ο Τάσος, από τους δυνατούς φιλόλογους της εποχής τους. Είδα με ικανοποίηση ότι ο Κώστας τηρεί αυτή την παράδοση.