Κυριάκος Μιχ. Χονδρός: Από το 1897 σφαγές, εξορίες και γενοκτονίες σε Πόντιους, Αρμένιους, Μικρασιάτες

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Κυριάκος Μιχ. Χονδρός

chondros.kyr@gmail.com

Οι παράτολμες πολιτικές επιλογές του Δηλιγιάννη, έθεσαν σε δοκιμασία την ήδη εξασθενημένη οικονομία, όπως συνέβη με τη θνησιγενή κινητοποίηση στη διάρκεια της βουλγαρικής κρίσης του 1885, η οποία κατέληξε στον αποκλεισμό της Ελλάδας από τις Μεγάλες Δυνάμεις. Δεν έφταναν αυτά, η φιλοπολεμική και δμαγωγική πολιτική του κατέληξε σε καταστροφικό πόλεμο και ήττα «των τριάντα ημερών» με την Οθωμανική αυτοκρατορία. το 1897.

Αυτός ο Ελληνοτουρκικός πόλεμος ήταν γνωστός στη χώρα μας ως Μαύρο 97 ή και ως ατυχής πόλεμος. Η ένοπλη σύγκρουση είχε αφορμή το Κρητικό Ζήτημα, στο οποίο η Ελληνική πλειοψηφία της μεγαλονήσου επιθυμούσε την Ένωση με την Ελλάδα.

Ο πόλεμος ξεκίνησε με οθωμανική εισβολή στη Θεσσαλία και κατέληξε σε ήττα της Ελλάδας με απώτερο αποτέλεσμα την υποβολή της σε διεθνή οικονομικό έλεγχο, ύστερα από απαίτηση της Γερμανίας (όπως έγινε πρόσφατα).

Εκείνη την εποχή τα ελληνικά έντυπα εφημερίδες και περιοδικά άλλα στήριζαν το παλάτι (πρίγκιπας Γεώργιος της Ελλάδας και της Δανίας και πρώτος Ύπατος Αρμοστής) και άλλα μιλούσαν για μεγάλη προδοσία.

Εντούτοις η σημασία του υπήρξε τεράστια, όχι μόνο διότι εν τέλει η Κρήτη ενώθηκε με την Ελλάδα, αλλά και διότι οδήγησε στην αναδιοργάνωση του ελληνικού στρατού με μεγάλες σχετικές δαπάνες. Το αποτέλεσμα ήταν η προετοιμασία της Ελλάδας για τους Βαλκανικούς πολέμους.

Ο πόλεμος αυτός άρχισε στις 6 (18) Απριλίου 1897 (σε παρένθεση η ημερομηνία με το νέο ημερολόγιο) και έληξε με την παρέμβαση των

Μεγάλων Δυνάμεων, στις 7 (19) Μαΐου / 19 Μαΐου με ανακωχή, αφού οι Τούρκοι είχαν καταλάβει τη Θεσσαλία. Η συμφωνία ειρήνης υπογράφηκε στις 6 (18) Σεπτεμβρίου μετά από διαπραγματεύσεις των Μεγάλων Δυνάμεων με το Οθωμανικό κράτος (Υψηλή Πύλη).

Στη διάρκεια αυτών των γεγονότων, αλλά και πολύ χρόνο αργότερα τα γεγονότα οι Πόντιοι, οι Αρμένιοι και οι Μικρασιάτες Χριστιανικοί πληθυσμοί, πλήρωσαν με αίμα, με διωγμούς, με προσφυγιά. 

Τα φοβερά μαρτύρια θα ξαναζήσουν από τα 1914 μέχρι και στα 1924.

Ερευνώντας σε Αρχεία εποχής καθώς και σε σπάνιο Τύπο του 1897, εντοπίσαμε ντοκουμέντα με τα οποία αποδεικνύουν το δράμα που υπέστησαν οι Ελληνικοί πληθυσμοί.

Διατηρούμαι τη σύνταξη και την ορθογραφία των εγγράφων:

Ακόμα και στα χωριά όπου εγκαταστάθηκαν Πόντιοι, οι Τούρκοι προχώρησαν σε σφαγές:

(α)

Οι εν Ποντοηράκλεια οι Τούρκοι προέβησαν εις σφαγάς των εκείσε ομογενών. Εις τας σφαγάς δε ταύτας απεδόθησαν και τινες διακυμάνσεις των Τουρκικών χρεωγράφων, ουδέν όμως ότι εβεβαιώθη επισήμως.

(β)

Ηγέλθη χθες (30 Μαΐου 1897), εκ Κωνσταντινουπόλεως ότιπλείσται συλλήψεις Αρμενίων εγένοντο παρά τις Τουρκικής Αστυνομίας ως μελετών κίνημα κατά του Σουλτάνου. Συνεπεία των συλλήψεων τούτων επικρατεί μέγας ερεθισμός εν Κωνσταντινουπόλει μεταξύ του Αρμενικού στοιχείου.

(γ)

Μετά την εξέγερσιν, ήτις εγενικευθείσα καθ΄όλην σχεδόν την Αρμενίαν προκαλεί τους φόβους της Πύλης, κατ’ ασφαλείς εκ Κωνσταντινουπόλεως πληροφορίαι, υπό των εκεί αρχών παρετηρήθησαν ύποπτοι τινες κινήσεις των Αρμενίων, αι οποίοι προεκάλεσαν την λήψιν μέτρων τοιούτων, διά των οποίων σιοπείται να αποσοβηθή μία έκρηξις επαναστατική εν Κωνσταντινουπόλει. Ούτω ενισχύθησαν αι περιπολίαι αυστηρότατα δε επιτηρούνται όλοι οι προύχοντες Αρμένιοι και παν αυτών κίνημα μετά προσοχής παρακολουθείται.

Η Γερμανία άλλοτε κρυφά και άλλοτε φανερά εκπαίδευε τον Τουρκικό στρατό. Γεγονός που γνώριζαν οι Έλληνες, όχι μόνο όσοι κατέγραφαν γεγονότα, αλλά και ο απλός λαός που σκάρωνε στίχους πάντα εκείνη την εποχή, όπως, σε ένα απόσπασμα ανώνυμου ποιητή:

Έχουν το μισοφέγγαρο και φέσι στο κεφάλι

και όλοι αγωνίζονται ποιος πρώτος θα προσβάλει

Και είναι ο πρώτος μας εχθρός αυτή η Γερμανία

που όλη αυτή μας πολεμά με λύσα και μανία.

Υπάρχει όμως και Θεός, θα δώσει καταισχίνη

σ’ αυτούς που κατετρέξασιν τόσο τη Ρωμιοσύνη.

Δεν έφταναν οι καταστροφικές συνέπειες, η ήττα, η πτώχευση, ο οικονομικός έλεγχος (μονοπώλια σε καπνό και αλάτι), είχαμε και προδότες. Πόσο αίμα χύθηκε στις εφημερίδες της εποχής γι’ αυτούς τους προδότες μέσα και έξω από το Παλάτι!\

Κατακαημένη μου πατρίς

έχασες τα παιδιά σου

σε πρόδωσαν οι άτιμοι

και καίεται η καρδιά σου.

Κλείνουμε με τα ποιητικά λόγια ενός ανθρώπου των γραμμάτων του Λ. Καζέζογλου από το σπάνιο περιοδικό «ΠΟΝΤΟΣ» (Ιανουάριος 1914, έτος Ε΄αριθμ.42, σ.52) με τίτλος «Ο Πόλεμος», αφού προηγουμένως σημειώνει στο περισπούδαστο άρθρο του:

Και αι λεπταί κομψαί σφαίραι συρίττουσι νυν κανεύουσι, πλήττουσι και διαπερώσιν και συντρίβουσι. Το τηλεβόλον ακολουθεί τον ανθρώπινον θερισμόν:

Προσοχή καμιά δεν έχει

Κανείς, όχι, εις την σφαγή.

Πάμε πάντα εμπρός

Ω! Φθάνει

Φθάνει έως πότε οι σκοτωμοί!

Σήμερα οι Χριστιανοί με καταγωγή από τον Πόντο, την Αρμόνια και τη Μικρά Ασία, με απώτερη καταγωγή από ιερές και αιματοβαμμένες πατρίδες κατοικούν και στη Ρόδο με αφοσίωση στη πίστη, στον πολιτισμό και με ευλάβεια διατηρούν τα έθιμα τους.

Υ.Σ. Ο αρθρογράφος είναι ιστορικός ερευνητής έχει γράψει βιβλία για την ιστορία και τη λαογραφία της Μικράς Ασίας και των νησιών του Αιγαίου.

Κεντρική φώτο: Στολές του Ελληνικού Στρατού στα 1897.