Θάνος Ζέλκας: Η ύπουλη ασθένεια του κυκλοφοριακού

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Θάνος Ζέλκας

Στην ερώτηση τι φταίει για το κυκλοφοριακό, η απάντηση συνήθως είναι απλή: πολλά αυτοκίνητα, λίγοι δρόμοι. Στην πράξη όμως το πρόβλημα είναι λίγο πιο σύνθετο. Γι’ αυτό και επιμένει. Πλέον όχι μόνο στις μεγάλες πόλεις, αλλά και στην επαρχία.

Στις μικρές πόλεις το κυκλοφοριακό δεν εμφανίζεται με τη μορφή του απόλυτου χάους των μεγαλουπόλεων. Εκδηλώνεται όπως μια ύπουλη μολυσματική ασθένεια. Δεν μπλοκάρονται εξαρχής όλοι οι δρόμοι καθημερινά. Είναι κάτι πιο ήπιο αλλά σταθερό, γι’ αυτό συχνά και το υποτιμούμε. Καθυστερήσεις σε ώρες αιχμής, κίνηση εκεί που πριν λίγα χρόνια δεν υπήρχε, ένταση σε δρόμους που θεωρούσαμε ήσυχους. Και κάπως έτσι αρχίζει να θεριεύει.

Αν το δούμε λίγο πιο συστηματικά, το πρώτο που διαπιστώνουμε είναι ότι δεν πρόκειται απλώς για θέμα δρόμων. Είναι περισσότερο θέμα οργάνωσης. Οι περισσότερες μετακινήσεις γίνονται τις ίδιες ώρες. Σχολεία, δημόσιες υπηρεσίες, ιδιωτικός τομέας ξεκινούν και τελειώνουν σχεδόν ταυτόχρονα. Σε πόλεις με περιορισμένο οδικό δίκτυο, αυτό από μόνο του αρκεί για να δημιουργήσει συμφόρηση.

Έπειτα είναι η εξάρτηση από το αυτοκίνητο. Σε πολλές περιπτώσεις δεν είναι επιλογή, αλλά ανάγκη. Τα μέσα μαζικής μεταφοράς δεν καλύπτουν πάντα τις ανάγκες, ενώ το περπάτημα ή το ποδήλατο δεν είναι πάντα ρεαλιστικές λύσεις, είτε λόγω αποστάσεων είτε λόγω υποδομών. Το αποτέλεσμα είναι αυτό που αναμένεται. Περισσότεροι οδηγοί, μεγαλύτερη πίεση στο ίδιο δίκτυο.

Οι συνέπειες δεν είναι μόνο πρακτικές. Ο χαμένος χρόνος είναι το προφανές. Λιγότερο προφανές είναι το πώς αυτό επηρεάζει την καθημερινότητα. Η μέρα ξεκινά με εκνευρισμό. Η καθυστέρηση γίνεται μόνιμο άγχος. Η ανοχή μειώνεται. Σε βάθος χρόνου, αυτό επηρεάζει την παραγωγικότητα, τη διάθεση και τελικά την ποιότητα ζωής.

Στην επαρχία, μάλιστα, το κυκλοφοριακό έχει και την ιδιαιτερότητα ότι δεν υπήρχε πάντα. Γι’ αυτό και δεν το έχουμε ενσωματώσει στον σχεδιασμό μας. Οι πόλεις μεγάλωσαν, τα αυτοκίνητα αυξήθηκαν, οι ρυθμοί άλλαξαν, αλλά η καθημερινή οργάνωση έμεινε σχεδόν ίδια.

Αν θέλουμε να μιλήσουμε για λύσεις, ίσως πρέπει να ξεκινήσουμε από τα απλά. Όχι από μεγάλα έργα, αλλά από μικρές παρεμβάσεις. Διαφορετικά ωράρια όπου αυτό είναι εφικτό. Λιγότερες άσκοπες μετακινήσεις, ιδιαίτερα σε υπηρεσίες που μπορούν να λειτουργήσουν και ψηφιακά. Μέσα μαζικής μεταφοράς που κινούνται στην ώρα τους και έχουν πραγματική προτεραιότητα στον δρόμο. Καλύτερη διαχείριση της στάθμευσης, ώστε το κέντρο να μην λειτουργεί ως χώρος παρκαρίσματος.

Ίσως ωρίμασαν οι συνθήκες ώστε να εξετάσουμε μια λύση που αποφεύγουμε. Τον περιορισμό της κυκλοφορίας στο κέντρο. Σε πολλές πόλεις του εξωτερικού εφαρμόζονται ζώνες περιορισμένης πρόσβασης, είτε με διόδια εισόδου είτε με κυκλοφορία μόνο για μέσα μαζικής μεταφοράς, ποδήλατα και κατοίκους. Εκεί όπου έγινε με σχέδιο, τα αποτελέσματα ήταν μετρήσιμα. Σε πόλεις όπως η Ρόδος, μια τέτοια ιδέα δεν μπορεί να εφαρμοστεί βιαστικά ούτε χωρίς προετοιμασία. Το κέντρο δεν είναι μόνο εμπορικό σημείο, αλλά χώρος κατοικίας, εργασίας και τουρισμού. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποκλείεται από τη συζήτηση.

Ο περιορισμός της ανεξέλεγκτης εισόδου Ι.Χ. δεν σημαίνει αποκλεισμό. Σημαίνει ότι το αυτοκίνητο παύει να είναι η αυτονόητη λύση για κάθε διαδρομή και μπαίνουν δυνατά στο παιχνίδι τα μέσα μαζικής μεταφοράς, τα ποδήλατα και το περπάτημα.

Το κυκλοφοριακό δεν λύνεται με μία απόφαση ούτε με ένα έργο. Λύνεται όταν αντιμετωπίζεται ως ζήτημα καθημερινής λειτουργίας της πόλης και όχι ως αναπόφευκτη ταλαιπωρία. Ίσως τελικά το πιο δύσκολο βήμα δεν είναι το κλείσιμο ενός δρόμου ή η επιβολή ενός περιορισμού. Είναι να συμφωνήσουμε ότι το κέντρο μιας πόλης δεν μπορεί να τα χωράει όλα, την ίδια ώρα και με τον ίδιο τρόπο.

Και όσο φοβόμαστε να «θέσουμε τον δάκτυλον επί τον τύπον των ήλων», η ύπουλη ασθένεια θα συνεχίσει να αναπτύσσεται σιωπηλά, μέχρι που θα φτάσει στο απροχώρητο και θα καταλήξουμε σε οριζόντιες λύσεις οι οποίες δεν θα λύσουν το πρόβλημα αλλά θα το μεταθέσουν στους επόμενους.