Κυριάκος Μιχ. Χονδρός: Η Γυναίκα του Πόντου

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Κυριάκος Μιχ. Χονδρός

chondros.kyr@gmail.com

Στις 8 Μαρτίου είναι η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας. Και η σκέψη μας γυρίζει στις ελληνίδες γυναίκες, αυτές που πολέμησαν για τη ζωή και την ελευθερία από τα αρχαία χρόνια.

Έχουν γραφτεί δεκάδες βιβλία και άρθρα για το ρόλο της γυναίκας με τις πολλαπλές διαστάσεις της, κυρίως στον κοινωνικό και πολιτικό στίβο.

Γυναίκες όπως αυτές του Πόντου, της Μικράς Ασίας, της Κύπρου, της Αρμενίας, της Παλαιστίνης και από πόσες χώρες ακόμα έχουν στο ενεργητικό τους σπουδαίους αγώνες που τους πλήρωσαν με το αίμα τους και τον θάνατο ακόμα. Μα και πόσα δημοτικά και λαϊκά τραγούδια υπάρχουν που την εξυμνούν για τον ηρωισμό και την αυτοθυσία της.

Μέσα σ’ αυτές τις γυναίκες, οι οποίες όλες έχουν σπουδαία θέση στο πάνθεο της Ιστορίας, προβάλλει η Γυναίκα του Πόντου.

Η Γυναίκα του Πόντου ήταν οικοδέσποινα, σύζυγος, μητέρα, κόρη, νοικοκυρά, φιλάνθρωπος. Ήταν εργαζόμενη σε αγροτικές και κτηνοτροφικές και άλλες ασχολίες, όπως ο αργαλειός κ.λπ.

Μεριμνούσε για τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών της, φρόντιζε τις βιοτικές ανάγκες του σπιτιού και την οικονομική διαχείριση.

Παρ’ όλα αυτά υπήρχε και η αρνητική πλευρά, όπως σε όλες τις ελληνικές επαρχίες, δηλαδή η γυναίκα να μην αμείβεται, να μην συμμετέχει στα κοινά της δημόσιας ζωής κ.ά. Πολλά νήπια τα αρραβώνιαζαν με την «κουνίν» και τα πάντρευαν στην ηλικία των 12 χρονών. Από αυτή την ηλικία έπλεκε κάλτσες, τα «ορτάρια», ως δώρο στον μελλοντικό της άντρα, αλλά έπλεκε και κεντούσε την προίκα της.

Όταν τους καλοκαιρινούς μήνες μετακόμιζαν στα «παρχάρια», τα θερινά βοσκοτόπια, οι γυναίκες γινόντουσαν «Ρωμάνες» ή «Παρχαρομάνες», για να φυλάξουν τη βοσκή.

Στις ανδροκρατούμενες κοινωνίες υπήρχε το καθεστώς του «Μας», ο εθιμικός τρόπος συμπεριφοράς της νέας νύφης προς τα άρρενα μέλη της οικογένειας του γαμπρού.

Στην Τουρκοκρατία, μόνο με τα διατάγματα Χάττι Σερίφ το 1839 και Χάττι Χουμαχιούν το 1856, μετά από πίεση των μεγάλων δυνάμεων της τότε Ευρώπης, υποχρεώθηκαν οι Τούρκοι να νομιμοποιήσουν θεσμούς εκπαίδευσης, γλωσσικής ελευθερίας και δικαιότερης φορολογικής μεταχείρισης αντίστοιχα για τους Έλληνες και γενικότερα για τους Χριστιανούς, οπότε αναφύεται και κάποια δυνατότητα χειραφέτησης της γυναίκας, με τη δυνατότητα φοίτησης σε σχολεία κατώτερης βαθμίδας, έστω και σε ποσοστά πολύ κάτω του 10% στην ύπαιθρο.

Ο ρόλος της Πόντιας γυναίκας έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διάσωση του φανερού και κρυφού ελληνισμού. Βρέθηκε σε τακτική με τα μεγάλα μοναστήρια της περιοχής ως ζώσα πνοή ηθικής αντίστασης κατά των εκτουρκισμών και εξισλαμισμών που μάστιζαν τον Πόντο.

Στις παραλιακές πόλεις Σινώπη, Πάφρα, Σαμψούντα (Αμισός), Κοτύωρα, Κερασούντα, Πουλαντζάκη, Πλάτανα, Τρίπολη, Τραπεζούντα και σε πόλεις του εσωτερικού όπως η Αμάσεια, η Νικόπολη, η Αργυρούπολη και άλλες, λειτούργησαν κεντρικά σχολεία θηλέων, τα γνωστά Παρθεναγωγεία, πρωτοβάθμια και γυμνασιακά, με μεγάλη προσφορά στην αυτονόμηση και την ολοκλήρωση της γυναίκας.

Κορυφαία βέβαια θέση κατείχε «Η Μέριμνα», που ιδρύθηκε το 1904 στην Τραπεζούντα με την επωνυμία «Αδελφότης Κυριών Τραπεζούντας», θυγατέρες της οποίας υπάρχουν μέχρι σήμερα στη Θεσσαλονίκη, την Αθήνα και τη Δράμα, γνωστές ως «Μέριμνα Ποντίων Κυριών». Σκοπός της ήταν η διά παροχής εργασίας υλική υποστήριξη των δεομένων προστασίας και αρωγής Ελληνίδων. Εκτός από την κουζίνα, διέθετε εργαστήριο κοπτικής-ραπτικής και εργόχειρων κεντημάτων, στο οποίο εργάστηκαν εκατοντάδες κορίτσια, τα οποία προετοίμαζε για μητέρες, οικοκυρές και επαγγελματίες, με προφανή την κοινωνική προσφορά.

Στα φοβερά γεγονότα της Γενοκτονίας, η Γυναίκα του Πόντου κατόρθωσε και παρέδωσε μαθήματα ηρωισμού για όλους τους λαούς. Άλλες γυναίκες προτίμησαν το θάνατο των ιδίων και των παιδιών τους και άλλες κατόρθωσαν να γλυτώσουν από τα μαχαίρια του Κεμάλ, από τη θηριωδία.

Τα νεαρά κορίτσια από τη Σαμψούντα, για να μην βρεθούν στο έλεος των Τούρκων, προμηθεύτηκαν στρυχνίνη και φορμαλδεΰδη, αποφασισμένες να δώσουν τέλος στη ζωή τους.

Έχουμε καταγράψει δεκάδες περιπτώσεις γυναικών του Πόντου, οι οποίες, χωρίς κανένα στήριγμα και χωρίς συγγενικά πρόσωπα, αφού ξεριζώθηκαν, εργάστηκαν τίμια σε πολλούς τομείς της οικονομίας: στην υφαντουργία, στη βιομηχανία χάρτου, καπνού και αλλού.

Χιλιάδες γυναίκες πήραν τα παιδιά τους και μαζί μια εικόνα της Παναγίας Σουμελά, και ακολούθησαν τους άνδρες τους ή μόνες τους, για να μην πεθάνουν στους δρόμους των ομαδικών εκτοπισμών, τις γνωστές εξορίες θανάτου.

Οι γυναίκες του Πόντου πολέμησαν στα βουνά κατά των Βουλγάρων στην Κατοχή 1941–1944.

Σε διάφορες χρονικές περιόδους, οικογένειες Ποντίων εγκαταστάθηκαν και στη Ρόδο. Μια τέτοια φουρνιά ήταν στη δεκαετία του 1980.

Θυμάμαι πολύ καλά όταν, στη λαϊκή του Σαββάτου στο Ι.Ν. Ταξιάρχη της Ρόδου, εγκαταστάθηκαν στη δεκαετία του 1980 οικογένειες Ποντίων που πουλούσαν διάφορα είδη, κυρίως κεντήματα, διακοσμητικά είδη οικιακής χρήσης κ.ά.

Στο νησί ιδρύθηκε και λειτουργεί με επιτυχία ο Σύλλογος Ποντίων Ρόδου «Διγενής», για τη διατήρηση και προβολή της εθνικής συνείδησης και της πολιτιστικής παράδοσης του ποντιακού ελληνισμού.

Στην Ελλάδα υπάρχουν αρκετές οργανώσεις που έχουν σαν στόχο τους την ένωση των Ποντίων. Κορυφαία θέση μεταξύ αυτών κατέχει η Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδας, που ιδρύθηκε το 2004. Μία άλλη οργάνωση αυτού του είδους είναι και η Πανελλαδική Ομοσπονδία Ποντιακών Σωματείων, η οποία εκδίδει την εφημερίδα «Δεσμός». Αυτές οι δύο οργανώσεις, λίγο ως πολύ, συγκεντρώνουν τους περισσότερους ποντιακούς συλλόγους στην Αθήνα και στη βόρεια Ελλάδα, εκεί όπου βρίσκονται και οι μεγαλύτερες κοινότητες των Ποντίων: π.χ. Ακρίτες του Πόντου (Σταυρούπολη), Κρωμναίοι (Καλαμαριά), Παναγία Σουμελά (Κατερίνη), Παλαγία (Αλεξανδρούπολη), χορευτικό συγκρότημα Σέρρα και διάφορα άλλα. Η σημαντικότερη επιστημονική οργάνωση που ασχολείται με την ποντιακή ιστορία και τον πολιτισμό είναι η Επιτροπή Ποντιακών Μελετών με έδρα την Αθήνα.