Νικόλαος Κουμνάκης: Η εμπειρία του μηχανικού με την Αρχαιολογική Υπηρεσία της Ρόδου- H επιστολή στο ΤΕΕ

Rodiaki NewsRoom

Ο αρχιτέκτων και πολιτικός μηχανικός κ. Νικόλαος Κουμνάκης, με επιστολή του προς το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ), καταγράφει την εμπειρία των μηχανικών στη συνεργασία τους με την Αρχαιολογική Υπηρεσία της Ρόδου.

Η επιστολή αναδεικνύει συστηματικά ζητήματα καθυστερήσεων, αμφισβήτησης επιστημονικών γνωμοδοτήσεων και δυσλειτουργιών στη διαδικασία έκδοσης αδειών, επισημαίνοντας την ανάγκη για ορθολογική, διαφανή και συνεπή εφαρμογή των αρμοδιοτήτων.

Ειδικότερα, στην επιστολή του αναφέρει τα εξής:

«Αγαπητοί συνάδελφοι,
Θα ήθελα να σας επισημάνω για τις δικές σας ενέργειες, την απαράδεκτη εμπειρία που βιώνει ο κάθε συνάδελφος Μηχανικός στη σχέση του με την Αρχαιολογική Υπηρεσία της πόλης μας.

Αυτή η εμπειρία είναι τουλάχιστον τραυματική, μιας και τις περισσότερες φορές ο μηχανικός αισθάνεται σκληρά εξουσιαζόμενος, αναξιοπρεπής και αντιμετωπίζεται ενίοτε και ως διαπλεκόμενος. Η επιστημονική του άποψη περί πολεοδομικών θεμάτων, όπως και του αρμόδιου φορέα που είναι η Υπηρεσία Δόμησης, συχνά απορρίπτεται. Και αυτό γίνεται από μη μηχανικούς, χωρίς γνωσιολογικό υπόβαθρο και την παραμικρή επιστημονική επάρκεια, και που απλά επειδή έχουν εξουσία, αρέσκονται αλαζονικά να επιβάλλουν τη δική τους αυθαίρετη, δογματική, αφοριστική και ενστικτώδη ερμηνεία επί παντός πολεοδομικού και Αρχιτεκτονικού επιστητού.

Και το λέω αυτό γιατί δεν μπορώ να αντιληφθώ με ποια άλλα κριτήρια μπορεί να αισθάνεται ότι αντιμετωπίζει το κάθε χωροταξικό θέμα ένας αρχαιολόγος… Πώς μπορεί ένας επιστήμονας να έχει την εντύπωση ότι μπορεί να μπει στα ρούχα ενός άλλου επιστήμονα έχοντας ταυτόχρονα την πεποίθηση ότι μπορεί επιστημονικά να ανταπεξέλθει;

Εγώ απλά θα ντρεπόμουν…
Αν στη θέση των μηχανικών υπήρχαν καρδιοχειρουργοί, με αυτή τη νοοτροπία που διακατέχει κάποια στελέχη αυτής της υπηρεσίας, είναι σίγουρο ότι θα τους ακούγαμε να εκφέρουν άποψη για το πώς πρέπει να γίνεται καλύτερα μια εγχείρηση ανοιχτής καρδιάς και να ψέγουν τους καρδιοχειρουργούς.

Επειδή το πράγμα όσο πάει και χειροτερεύει και έχει φτάσει στο “ως εδώ και μη παρέκει”, θα ήθελα να σας επισημάνω τα πιο κάτω. Επισημαίνω δε ότι η ίδια δυσφορία υπάρχει και σε πολλά στελέχη αυτής της υπηρεσίας, τα οποία σε προσωπικές συζητήσεις μας ζητούν να παρέμβουμε με τον φορέα μας, για την αποκατάσταση της ομαλότητας στη ροή των σχέσεων ιδιωτών μηχανικών και της υπηρεσίας προς όφελος του κοινωνικού συνόλου.

“Αρχή ανδρα δεικνύει”, που σημαίνει ότι η εξουσία αποκαλύπτει τον πραγματικό χαρακτήρα, την αξία και το ποιόν ενός ανθρώπου.
Χρησιμοποιώ την παραπάνω φράση για να στοχεύσω στη ρίζα του κακού, σε ένα πρόβλημα που θεωρώ ότι απορρέει από μια στρεβλωτική αντίληψη κάποιων που έχουν εξουσία. Και που στο τέλος καταντάει αλαζονεία.

Αποτέλεσμα μιας τέτοιας αλαζονείας και δογματισμού είναι και η ενέργεια δέσμευσης ως Αρχαιολογικού χώρου χωρίς καμία μελέτη, που τουλάχιστον θα όριζε κάποιο όριο ενδιαφέροντος από κάτι που έχει ήδη βρεθεί – και αντ’ αυτού όρισε από την Εθνική Οδό μέχρι τη Θάλασσα – 10.000 στρέμματα στ’ Αφάντου, και χωρίς στη συνέχεια να ανοίγει καμία μύτη από το γεγονός ότι δεν βρέθηκε μέχρι σήμερα τίποτα ουσιαστικό.

Όπως η ίδια Αλαζονεία τους οδήγησε, φερόμενοι ως Αρχιτέκτονες, να αναγείρουν την γνωστή πράσινη αποθήκη μέσα στον Αρχαιολογικό χώρο του Μόντε Σμιθ, που μέχρι σήμερα στέκει αγέρωχη προς δόξαν των…

Και έτσι φτάνουμε και στο εξής τραγελαφικό σημείο: Να εκδίδει άδεια ή προέγκριση άδειας η καθ’ ύλην αρμόδια Υπηρεσία Δόμησης και κατά τη διαδικασία ελέγχου της άδειας, για τυχόν ύπαρξη στοιχείων αρχαιολογικού ενδιαφέροντος – μετά από τομές επί του εδάφους κλπ. – η αρχαιολογική υπηρεσία, αντί να αποφαίνεται επ’ αυτού, να αποφαίνεται ότι η παραπάνω πολεοδομική έγκριση είναι παράνομη.

Θα το ξαναπώ γιατί καταλαβαίνω ότι δεν μπορεί να το χωρέσει εύκολα ανθρώπινος νους:
Να έχει εγκριθεί αρμοδίως οικοδομική άδεια και μια άλλη υπηρεσία, η Αρχαιολογία, να μην αποδέχεται αυτή την έγκριση και να την μπλοκάρει.
Ούτε καν να πει: δεν υπάρχουν στοιχεία αρχαιολογικού ενδιαφέροντος αλλά η άποψή μας για την πολεοδομική έγκριση είναι διαφορετική.
Όχι. Να την μπλοκάρει.

……………

Πώς θα σας φαινόταν αν οι μηχανικοί της υπηρεσίας Δόμησης είχαν διαφορετική αρχαιολογική άποψη από μία ήδη εκφρασμένη από ειδικούς αρχαιολόγους της αντίστοιχης αρχαιολογικής υπηρεσίας και με νομικίστικους ακροβατισμούς κατάφερναν να ανατρέψουν αυτήν την άποψη της αρχαιολογίας; Και στη συνέχεια ενεργώντας να δημιουργούν τετελεσμένα αποτελέσματα προς την ακριβώς αντίθετη από αυτήν την κατεύθυνση;

Πώς θα φαινόταν άραγε αν η αρχαιολογία είχε βάσιμες απόψεις ότι σε κάποιο οικόπεδο πρέπει να γίνει ανασκαφή και η υπηρεσία Δόμησης να λέει ότι κακώς έχει τέτοια άποψη η αρχαιολογία, μιας και κατά την άποψή της δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για αυτό; Και στη συνέχεια να προωθεί και να επιτρέπει την ανέγερση του κτιρίου επί αυτού του οικοπέδου, χωρίς την πραγματοποίηση της ανασκαφής;

Και πώς θα φαινόταν στους πολίτες του ευνομούμενου κράτους που έχει στις τάξεις του τις δύο παραπάνω υπηρεσίες; Πόσα μηνύματα περί ανηθικότητας για τα στελέχη του ενός εκ των δύο θεσμών; Επί τω λαϊκότερον: Πόσοι εκ των πολιτών δεν θα αναγκάζονταν να πιστεύουν ότι “οι μεν είναι πουλημένοι και ενδίδουν, ενώ οι έτεροι είναι άτεγκτοι και αντιστέκονται;”

Στο τελευταίο άρθρο του Βασιλικού διατάγματος του 1923, με το οποίο ξεκίνησε η πολεοδομική νομοθεσία της χώρας, όριζε ότι εντός μιας δεκαετίας θα είχε χωροθετηθεί ολόκληρη η χώρα.

Αυτή την υποχρέωση η Ελληνική πολιτεία δεν την ικανοποίησε μέχρι σήμερα. Έτσι οι μηχανικοί με το Τεχνικό Επιμελητήριο τους και το καθ’ ύλην υπουργείο Χωροταξίας, απέναντι στην υποχρέωση να ασκήσουν διοίκηση και να είναι χρήσιμοι στην κοινωνία, προσπαθούν εκεί που δεν υπάρχουν ακόμα χωροταξικά σχέδια να βρουν ένα modus vivendi μέχρι να δημιουργηθούν αυτά τα σχέδια, με σκοπό την εκτόνωση των προβλημάτων που δημιουργούνται από την έλλειψή τους.

Και χρησιμοποιώντας τη γλώσσα του Καβάφη θα πω ότι:
Η διαδικασία που ακολουθούμε “είναι μια κάποια λύσις”.
“Μια κάποια λύσις”, που την έχουν δημιουργήσει και αποδεχτεί άνθρωποι “καθ’ ύλην αρμόδιοι” και που το θέμα το έχουν σπουδάσει. Και αυτοί είναι οι μηχανικοί. Δεν μπορεί να είναι οι Αρχαιολόγοι.

Το Συμβούλιο Επικρατείας θεωρεί εδώ και λιγότερο από πέντε χρόνια ότι είναι αντισυνταγματικό αυτό που ίσχυε επί 104 χρόνια, δηλαδή ότι ένα οικόπεδο χωρίς πρόσωπο σε δρόμο, δεν μπορεί να είναι άρτιο.
Ξεσπάστηκαν όλοι, λες και ανακάλυψαν την Αμερική. Το μέγιστο χωροταξικό Θέσφατο. Έγιναν όλοι Χωροτάκτες Μηχανικοί.

Όμως το ίδιο το υπουργείο Χωροταξίας μετά από αυτό, δεν καταργεί τον νόμο, διότι θα ήταν “η δευτέρα πλάνη χείρων της πρώτης”. Αντ’ αυτού δίνει κάποιες οδηγίες που κοντεύουν στο πνεύμα της άποψης του Δικαστηρίου και ταυτόχρονα να μην “μπλοκάρει το συμπάν”, μέχρι να ολοκληρωθούν τα χωροταξικά σχέδια, που φαίνεται μάλιστα να είναι σε καλό δρόμο.

Και εδώ έρχονται κάποιοι αρχαιολόγοι, που με την εξουσία που έχουν να μπορούν να μπλοκάρουν κάθε διαδικασία, θεωρούν τον εαυτό τους βασιλικότερο του βασιλέως και επισείοντας τη ρομφαία της χωροτακτικής κάθαρσης ως μοντέρνοι Δον Κιχώτες, βαράνε αδιακρίτως τον κάθε Ανεμόμυλο-μηχανικό ή Ανεμόμυλο-πολίτη.

Και αυτό συμβαίνει εντός των προστατευμένων χώρων που έχουν εξουσία, μπλοκάροντας τη διαδικασία έκδοσης μιας οικοδομικής άδειας, με μια πολεοδομική άποψη αντίθετη με αυτή της υπηρεσίας δόμησης. Όταν ταυτόχρονα σε ένα άλλο οικόπεδο, ακριβώς δίπλα αλλά έξω από το όριο του προστατευμένου χώρου, ισχύει η άποψη της υπηρεσίας Δόμησης. Εκεί, με τα ίδια δεδομένα, ο πολίτης αντιμετωπίζεται διαφορετικά. Δηλαδή με τις ενέργειες τους δημιουργούν αντισυνταγματικότητα στη θεμελιώδη αρχή του Συντάγματος, που ορίζει ότι όλοι οι πολίτες είναι ίσοι απέναντι στο νόμο.

Σε ένα δεύτερο στοιχείο που θα ήθελα να σταθώ, είναι η διαφορά αντίληψης του χρόνου από την Αρχαιολογική υπηρεσία απ’ τη μια και από την υπόλοιπη κοινωνία απ’ την άλλη.

Οι εναπομείναντες στήλες του ναού του Απόλλωνα στην Ακρόπολη της Ρόδου, είναι περιτριγυρισμένες με σκαλωσιές για δεκαετίες. Αυτή η κατάσταση της όψης του μνημείου, είναι για το σύνολο των πολιτών πολύ ενοχλητική μέχρι και ντροπιαστική. Εκ του αποτελέσματος φαίνεται ότι στην Αρχαιολογική υπηρεσία αυτή η διαιώνιση της κατάστασης μπορεί και να είναι αποδεκτή.

Και αν αυτό μπορεί και συμβαίνει για ένα τόσο σημαντικό δικό της θέμα, εύκολα μπορεί να αντιληφθεί κανείς, ότι αυτή η παγιωμένη πλέον νοοτροπία δημιουργεί απίστευτα εξωπραγματικούς και απαράδεκτους για την υπόλοιπη κοινωνία χρόνους, στη διαχείριση και διεκπεραίωση των υποθέσεων των πολιτών.

Η πολιτεία έχει δώσει στην Αρχαιολογία αρμοδιότητες άποψης σε τομείς που για τη γνώμη μου δεν θα έπρεπε. Όπως να εκφέρουν άποψη για την ίδρυση καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος στην Ανάληψη. Προφανώς στην αρχή η υπηρεσία το αποδέχτηκε ευχάριστα, μιας και υπάρχει στους κόλπους της η αλαζονική νοοτροπία “να έχουμε άποψη για όλα”. Χωρίς να υπολογίσουν τον επιπλέον φόρτο εργασιών με το ίδιο προσωπικό, και τώρα εκ των υστέρων δυσανασχετούν.

Έστω και έτσι, θα έπρεπε κάθε υπόθεση να αξιολογείται και να υπάρχει διαφορετική βαρύτητα για το κάθε θέμα. Έτσι, στη διεκπεραίωση, να ακολουθούν μια διαδικασία ανάλογη με τη βαρύτητα του κάθε θέματος και όχι να ακολουθούν με την ίδια βαρύτητα όλα τα θέματα.

Σήμερα, για την ίδρυση ενός καφενείου ή κομμωτηρίου στην περιοχή “Ανάληψη” της Ρόδου, απαιτείται έγκριση της Αρχαιολογικής υπηρεσίας, η οποία αντιμετωπίζει το θέμα με τον ίδιο τρόπο που θα αντιμετώπιζε το σημαντικότερο αρχαιολογικό πρόβλημα της δεκαετίας.

Συγγνώμη, αλλά έχετε δει την περιοχή της “Ανάληψης” στη Ρόδο;

Όσο προσωπικό και να έχει η Υπηρεσία, θα είναι πάντα ελλειμματικό, αν έχει τις ίδιες αρμοδιότητες, τον ίδιο τρόπο αντιμετώπισης των υποθέσεων και με την ίδια νοοτροπία αντιμετώπισης του χρόνου.

Και κλείνω με ένα γεγονός που είναι βιωματική πραγματικότητα.

Όταν σαν μηχανικός έχοντας υπ’ όψιν τα σχέδια που υπέβαλες, τα δικαιολογητικά, την αλληλογραφία, τις οχλήσεις στην υπηρεσία και τον απαραίτητο χρόνο που χρειάστηκε να ολοκληρωθεί η διαδικασία, φτάσεις στο σημείο να σου εγκρίνουν μια ίδρυση ενός Μανάβικου στην Ανάληψη, σας διαβεβαιώνω ότι έχεις την ίδια αίσθηση με εκείνη που είχες τη στιγμή που συζητούσες με τους καθηγητές σου την διπλωματική σου και έπαιρνες το Δίπλωμα του Αρχιτέκτονα…

Και ας μην αυταρέσκονται κάποιοι για αυτό. Εκείνοι ήταν καθηγητές πανεπιστημίου. Δεν ήταν καραγκιόζηδες.

Νικόλαος Κουμνάκης
Αρχιτέκτων και Πολιτικός Μηχανικός
…και καθόλου Αρχαιολόγος»