Έρευνα: Ανθεκτική αλλά με σοβαρές δομικές αδυναμίες η αγορά εργασίας στο Νότιο Αιγαίο

Rodiaki NewsRoom

Η αύξηση της πλήρους απασχόλησης και η μείωση της ανεργίας αποτελούν τα σημαντικότερα θετικά στοιχεία της περιόδου 2008-2025, ενώ η συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού και η υποχώρηση της μόνιμης εργασίας προβληματίζουν.

Μια αγορά εργασίας που εμφανίζει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα απέναντι στις διαδοχικές οικονομικές, υγειονομικές και γεωπολιτικές κρίσεις, αλλά ταυτόχρονα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές διαρθρωτικές προκλήσεις, σκιαγραφεί η νέα έρευνα του Εργαστηρίου Γεωγραφίας της Εργασίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου με τίτλο «Οι επιπτώσεις των πολλαπλών κρίσεων στην απασχόληση στο Νότιο Αιγαίο: οι κορυφαίες θετικές και αρνητικές επιδόσεις, 2008-2025».

Η μελέτη, που υπογράφεται από τους ερευνητές Άννα Σαρούκου και Στέλιο Γκιάλη, καταγράφει τις σημαντικότερες μεταβολές στην απασχόληση της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου την τελευταία 17ετία, αναδεικνύοντας τόσο τα θετικά αποτελέσματα της ανάκαμψης όσο και τις αδυναμίες που εξακολουθούν να επηρεάζουν την αναπτυξιακή προοπτική της περιοχής.

Η πλήρης απασχόληση στην κορυφή των θετικών εξελίξεων

Ως σημαντικότερη θετική εξέλιξη καταγράφεται η αύξηση της πλήρους απασχόλησης. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, οι εργαζόμενοι πλήρους απασχόλησης αυξήθηκαν από 75.600 το 2008 σε 88.900 το 2025, σημειώνοντας αύξηση κατά 13.300 άτομα ή 17,5%.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η εξέλιξη αυτή συνδέεται με μεγαλύτερη εισοδηματική σταθερότητα για τους εργαζόμενους, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι η θετική εικόνα θα ενισχυόταν περαιτέρω εφόσον συνοδευόταν από περισσότερες συμβάσεις αορίστου χρόνου και υψηλότερες αμοιβές.

Στη δεύτερη θέση των θετικών επιδόσεων βρίσκεται η αποκλιμάκωση της ανεργίας. Παρά τις έντονες αυξομειώσεις που σημειώθηκαν στα χρόνια της οικονομικής κρίσης και της πανδημίας, οι άνεργοι μειώθηκαν συνολικά από 12.400 το 2008 σε 10.500 το 2025, δηλαδή κατά 1.900 άτομα.

Η έρευνα αποδίδει τη βελτίωση κυρίως στη μεταπανδημική ανάκαμψη της οικονομίας και ιδιαίτερα του τουρισμού.

Ο τουρισμός εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό πυλώνα

Εντυπωσιακή χαρακτηρίζεται η αύξηση της απασχόλησης στον κλάδο των καταλυμάτων και της εστίασης, ο οποίος εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικό κινητήριο μοχλό της οικονομίας του Νοτίου Αιγαίου.

Οι εργαζόμενοι στον συγκεκριμένο τομέα αυξήθηκαν από 26.400 το 2008 σε 39.100 το 2025, δηλαδή κατά 12.700 άτομα.

Η έρευνα επισημαίνει ότι το Νότιο Αιγαίο παρουσιάζει έναν από τους υψηλότερους βαθμούς εξειδίκευσης στον τουρισμό σε ολόκληρη τη χώρα, με το περιφερειακό ΑΕΠ να ανέρχεται περίπου στα 7,8 δισ. ευρώ και τον τουρισμό να αντιστοιχεί στο 28% των συνολικών τουριστικών εισπράξεων της Ελλάδας.

Στα θετικά συμπεράσματα περιλαμβάνεται ακόμη η σημαντική μείωση των νέων ηλικίας 15-29 ετών που βρίσκονται εκτός εκπαίδευσης, εργασίας ή κατάρτισης (NEET).

Ο αριθμός τους μειώθηκε από 12.300 το 2008 σε 8.700 το 2025, καταγράφοντας πτώση της τάξης του 42%.

Οι συντάκτες της έρευνας σημειώνουν ότι η εξέλιξη αυτή αντανακλά καλύτερη ένταξη των νέων είτε στην αγορά εργασίας είτε στην εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση, γεγονός που συμβάλλει στη βελτίωση του ανθρώπινου κεφαλαίου της Περιφέρειας.

Θετική εικόνα παρουσιάζει και ο κλάδος των κατασκευών, ο οποίος, παρά τη μεγάλη πτώση που σημείωσε την περίοδο 2010-2013, εμφάνισε σταδιακή ανάκαμψη, ιδιαίτερα μετά το 2022.

Οι εργαζόμενοι στις κατασκευές μειώθηκαν από 14.100 σε 12.500 άτομα, ωστόσο οι απώλειες κρίνονται σημαντικά μικρότερες σε σχέση με το σύνολο της χώρας, όπου ο κλάδος υπέστη πολύ μεγαλύτερη συρρίκνωση.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η μείωση του εργατικού δυναμικού

Στον αντίποδα, η σοβαρότερη αρνητική διαπίστωση της έρευνας αφορά τη μείωση του εργατικού δυναμικού.

Οι οικονομικά ενεργοί πολίτες ηλικίας 15 έως 65 ετών μειώθηκαν από 145.400 το 2008 σε 138.900 το 2025, δηλαδή κατά 6.500 άτομα.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η εξέλιξη αυτή αποτελεί τη σημαντικότερη διαρθρωτική πρόκληση για το μέλλον του Νοτίου Αιγαίου, καθώς περιορίζει την παραγωγική δυναμική της Περιφέρειας και δυσκολεύει την περαιτέρω οικονομική ανάπτυξη.

Η μείωση αυτή αποδίδεται σε δημογραφικούς, κοινωνικούς και οικονομικούς παράγοντες που επηρεάζουν συνολικά τη διαθεσιμότητα ανθρώπινου δυναμικού.

Η συνολική απασχόληση δεν επέστρεψε στα επίπεδα του 2008

Αν και η αγορά εργασίας παρουσίασε σαφή βελτίωση μετά την πανδημία, η συνολική απασχόληση εξακολουθεί να βρίσκεται κάτω από τα προ κρίσης επίπεδα.

Συγκεκριμένα, οι εργαζόμενοι μειώθηκαν από 133.000 το 2008 σε 128.600 το 2025, παρουσιάζοντας καθαρή απώλεια 4.400 θέσεων εργασίας.

Η έρευνα επισημαίνει ότι, παρά την ισχυρή δυναμική του τουρισμού, η αγορά εργασίας του Νοτίου Αιγαίου εξακολουθεί να εμφανίζει ευαισθησία απέναντι στις διαδοχικές κρίσεις.

Πλήγμα για αυτοαπασχολούμενους και μεταποίηση

Σημαντικές απώλειες καταγράφονται επίσης στους αυτοαπασχολούμενους.

Από 41.700 το 2008 περιορίστηκαν σε 31.800 το 2025, γεγονός που σημαίνει ότι περίπου ένας στους τέσσερις εγκατέλειψε την αυτοαπασχόληση.

Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται στην αυξημένη φορολογική και ασφαλιστική επιβάρυνση, στην ενίσχυση μεγαλύτερων επιχειρηματικών σχημάτων, αλλά και στη στροφή αρκετών επαγγελματιών προς τη μισθωτή εργασία.

Ιδιαίτερα ανησυχητική χαρακτηρίζεται και η εικόνα της μεταποίησης.

Οι εργαζόμενοι στον κλάδο μειώθηκαν από 7.800 σε 5.200 άτομα, παρουσιάζοντας απώλειες της τάξης του 33%.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η αποδυνάμωση της μεταποίησης περιορίζει τη δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλής προστιθέμενης αξίας και αυξάνει ακόμη περισσότερο την εξάρτηση της περιφερειακής οικονομίας από τον τουρισμό.

Υποχωρεί η μόνιμη εργασία

Ένα ακόμη εύρημα που προβληματίζει είναι η συνεχής υποχώρηση της μόνιμης απασχόλησης.

Οι εργαζόμενοι με συμβάσεις αορίστου χρόνου μειώθηκαν από 64.540 το 2008 σε 51.900 το 2025, δηλαδή κατά 12.640 άτομα.

Η έρευνα συνδέει την εξέλιξη αυτή με τη σταδιακή ευελιξία της αγοράς εργασίας, καθώς ολοένα περισσότερες επιχειρήσεις επιλέγουν συμβάσεις ορισμένου χρόνου και εποχικές μορφές απασχόλησης.

Ανάγκη για νέο παραγωγικό μοντέλο

Καταλήγοντας, οι ερευνητές τονίζουν ότι, παρά τη δυναμική του τουρισμού και τις θετικές εξελίξεις σε βασικούς δείκτες απασχόλησης, το Νότιο Αιγαίο εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές διαρθρωτικές προκλήσεις.

Όπως επισημαίνουν, η μεγάλη εξάρτηση από εποχικές δραστηριότητες, η συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού, η υποχώρηση της μεταποίησης και της αυτοαπασχόλησης, αλλά και οι δυσκολίες ανανέωσης του ανθρώπινου δυναμικού καθιστούν αναγκαία την υιοθέτηση ενός ολοκληρωμένου και επαρκώς χρηματοδοτούμενου αναπτυξιακού σχεδιασμού.

Σύμφωνα με την έρευνα, η ενίσχυση της ανθεκτικότητας της αγοράς εργασίας προϋποθέτει τη διαφοροποίηση του παραγωγικού μοντέλου, τη δημιουργία περισσότερων σταθερών θέσεων εργασίας, την αναβάθμιση των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού και την ανάπτυξη κλάδων που μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά προς τον τουρισμό, ώστε η οικονομία του Νοτίου Αιγαίου να είναι καλύτερα προετοιμασμένη απέναντι στις μελλοντικές κρίσεις.