Μουσική και κοινωνικές δεξιότητες

Η ανάπτυξη των κοινωνικών δεξιοτήτων θα έπρεπε να αποτελεί ένα από τους πρωταρχικούς στόχους των εκπαιδευτικών διαδικασιών στις σχολικές τάξεις.

Η ανάπτυξη των κοινωνικών δεξιοτήτων θα έπρεπε να αποτελεί ένα από τους πρωταρχικούς στόχους των εκπαιδευτικών διαδικασιών στις σχολικές τάξεις. Θα έπρεπε μάλιστα να ξεκινά από τον παιδικό σταθμό και το νηπιαγωγείο. Ο σημαντικότερος όμως συντελεστής για την «εγκαθίδρυσή» τους είναι το οικογενειακό περιβάλλον. Εκεί βρίσκονται οι «ρίζες» των κοινωνικών δεξιοτήτων. Οι προσδοκίες και οι αξίες της οικογένειας είναι ο βασικός ρυθμιστής αυτού που λέμε «ποιοτική κοινωνική επικοινωνία». Για παράδειγμα, παιδιά που προέρχονται από περιβάλλον όπου δύο από τα βασικά «συστατικά» της ποιοτικής επικοινωνίας, η ευγένεια και ο σεβασμός, υποτιμούνται και δεν ενισχύονται, συνήθως αποφασίζουν πως είναι συμφέρον τους να κρατηθούν μακριά από αυτές τις συμπεριφορές, ακόμα κι αν το σχολείο τις αναδεικνύει και τις καλλιεργεί. Γονείς και δάσκαλοι λοιπόν θα έπρεπε να δίνουν συχνά ευκαιρίες στα παιδιά για το πώς θα «μαθαίνουν» τρόπους επαφής με τους άλλους. Σε κάθε εκπαιδευτικό «πέφτει» το βάρος να λειτουργεί ως «δάσκαλος» της σωστής κοινωνικής συμπεριφοράς. Τότε μόνο το σχολείο γίνεται «σχολείο ζωής». Σχολείο που νοιάζεται για το παιδί. Αλλιώς, παραμένει μια «Τράπεζα» άγονων και συχνά άχρηστων γνώσεων. Η ποιοτική και ανθρωποκεντρική κοινωνική επικοινωνία στέκει μακριά –όσο είναι δυνατόν- από τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα που συνήθως λειτουργούν ως «τροχοπέδη» και αλλοιώνουν τις συμπεριφορές μας προς τους άλλους. Οι διακρίσεις δεν έχουν θέση στην ειλικρινή επικοινωνία. Ο σεβασμός στη διαφορετικότητα του άλλου είναι αυτό που υπάρχει στο κέντρο μιας θετικής κοινωνικής επικοινωνίας. Από την άλλη πλευρά, η κοινωνική εγκαρδιότητα, είτε αυτή παίρνει τη μορφή της τρυφερότητας και της συμπάθειας, είτε απλώς τη συμμετοχή στη χαρά του άλλου, αποτελεί βασική παράμετρο των κοινωνικών δεξιοτήτων. Η επικοινωνία αναστέλλεται κάθε φορά που κυριαρχεί ο φόβος προς το «μη οικείο», προς το διαφορετικό, προς το «ξένο». Τότε είναι που κάνουν την εμφάνισή τους οι ρατσιστικές συμπεριφορές και προδίδουν τη χαμηλή μας αυτοεκτίμηση. Είναι αλήθεια πως η θετική επικοινωνία ανατροφοδοτεί την αυτοεκτίμηση των ατόμων που αλληλεπιδρούν και διευκολύνει τη λύση πιθανών προβλημάτων. Γνωρίζουμε ότι η κοινωνική επαφή παράγει μάθηση. Όποιος είναι «ανοιχτός» στη γνώση, ιδιαίτερα στη γνώση της ζωής, είναι «ανοιχτός» και στην επικοινωνία. Η επικοινωνία διευκολύνεται κάθε φορά που αποφασίζουμε να μιλήσουμε λιγότερο και να ακούσουμε περισσότερο. Είναι όμως αλήθεια πως έχουμε την αντίθετη τάση. Περισσότερο να μιλούμε –κατά τη διάρκεια των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων- και λιγότερο να ακούμε. Δεν αρκεί όμως να ακούμε μόνο τα λόγια του άλλου. Πρέπει να εξασκηθούμε να «αφουγκραζόμαστε» και τα συναισθήματά του. Αν είναι δυνατόν, να φανταζόμαστε πως αισθάνεται. Συγχρόνως είμαστε υποχρεωμένοι να αναπτύσσουμε συμπεριφορές διεκδίκησης. Πώς; -Λέγοντας «όχι» όταν κρίνουμε ότι το καλεί η περίπτωση. - Να αποκαλύπτουμε τις απαιτήσεις μας και να τολμάμε να ζητάμε βοήθεια. - Να εκφράζουμε όχι μόνο τα θετικά μας συναισθήματα, αλλά και τα αρνητικά. - Να μην αναβάλλουμε συζητήσεις οι οποίες ίσως βοηθήσουν στις σχέσεις μας με τους άλλους. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως ο καθένας μας είναι δυνατόν να «αλλάξει» οποιαδήποτε στιγμή και να πάψει να είναι «δέσμιος» της προηγούμενης ζωής του. Τότε μόνο «ανοίγουν» τα πιο θετικά κανάλια επικοινωνίας. Αν αναλογιστούμε ότι την εικόνα του εαυτού μας τη σχηματίζουμε σε μεγάλο βαθμό από τη συμπεριφορά και τις αντιδράσεις των άλλων απέναντι μας, αξίζει τον κόπο να καλλιεργήσουμε πρώτα εμείς, οι γονείς και οι δάσκαλοι, τις κοινωνικές δεξιότητες. Προσέχοντας βέβαια η επικοινωνία με τους άλλους να μη μας βάζει σε «καλούπια» που εκείνοι θέλουν. Η δική μας θετική επίδοση στο πλαίσιο των κοινωνικών δεξιοτήτων μπορεί να βοηθήσει και τα παιδιά. Ένας γονιός ή ένας δάσκαλος που υπολείπεται σε υγιείς κοινωνικές δεξιότητες δεν μπορεί φυσικά να «εκπαιδεύσει» με επιτυχία τα παιδιά στον τομέα αυτό. Επειδή λοιπόν η επικοινωνία είναι βασική για τις διαπροσωπικές σχέσεις, γι αυτό και οι ανθρωποκεντρικές εκπαιδευτικές μουσικές διαδικασίες φροντίζουν να ευαισθητοποιούν και να «εξασκούν» τα παιδιά αναφορικά με αυτό το θέμα. Οι δικοί μας σχεδιασμοί για την καλλιέργεια των κοινωνικών δεξιοτήτων των παιδιών περιλαμβάνουν, μεταξύ των άλλων, και τραγούδια όπως το παρακάτω. Η γάτα μου, η γατούλα μου... (Στίχοι: Γ. Σακελλαρίδης- Μουσική: Λ. Κουλά) Μ’ άλλες γάτες όλο παίζει Η γατούλα μου η καλή, ʼσπρες , καφετί και μαύρες Στου σπιτιού μου την αυλή. Κι όταν γάτες από άλλη Γειτονιά είναι μαζί της, Δεν φοβάται μήπως χάσει Την αυλή ή το φαί της. Δίνει – παίρνει απ’ την παρέα Και δεν χάνει ευκαιρία Να μαθαίνει από τις «άλλες» Στων γατιών την κοινωνία. Το παραπάνω τραγούδι το βρίσκει κανείς αναλυμένο για γονείς και εκπαιδευτικούς, στο βιβλίο μας: «Οδηγός Διαπολιτισμικής Μουσικής Εκπαίδευσης» (εκδόσεις ΠΕΔΙΟ) και ηχογραφημένο στο βιβλίο μας: «Παιδικό Τραγούδι και Ανθρώπινη Διαφορετικότητα»(εκδόσεις Νάκας-Παπαγρηγορίου). * Γράφει ο μουσικοπαιδαγωγός Γιώργος Σακελλαρίδης