ΙΩΑΝΝΑ ΚΛΙΑΡΗ: Μια… καπετάνισσα καθηγήτρια που βγάζει… μαθητές πειρατές

Της Στέφης Αρέλη Εφοπλιστής Τεύχος 250, Φλεβάρης 2014, Στήλη «Κατάπλους» Μια αξιέπαινη και αξιοπρόσεκτη προσπάθεια ενός Γυμνασίου στην Ρόδο και μιας εκπαιδευτικού- μέσα στα πλαίσια ενός συνηθισμένου πολιτιστικού επιμορφωτικού προγράμματος- να καλύψει τo έλλειμμα θαλασσινής παιδείας κ συνείδησης των ελληνόπουλων . Και ένας ζήλος και ένας ενθουσιασμός των μαθητοπαιδων, να γνωρίσουν την άγνωστη «μητέρα όλων μας» ,την θάλασσα, που θα ήταν άδικο να περάσει απαρατήρητος. «Δε ξέρω πόσους από αυτή μου τη προσπάθεια θα βγάλω καπεταναίους, αλλά πειρατές, το υπόσχομαι, θα βγουν όλοι!» Η φιλόδοξη και ελπιδοφορα αυτή δήλωση, γεμάτη ενθουσιασμό, ανήκει στην εκπαιδευτικό Ιωάννα Κλιάρη. Υποψήφιοι θαλασσινοί, το τσούρμο ενός Γυμνάσιου στη Ρόδο, του ΚΑΖΟΥΛΛΕΙΟΥ και βαπόρι εκπαιδευτικό το πολιτιστικό πρόγραμμα «Η θάλασσα Μέσα μας»… «Εκπαιδευτές» και δάσκαλοι στην προσπάθεια μεταλαμπάδευσης μιας αληθινής θαλασσινής συνείδησης στη νέα γενιά ένα ετερόκλητο πλήθος διαδικτυακών «επιμορφωτών» …Καπεταναίοι και καπετάνισσες, ναυτικοί και καραβοκύρηδες, ποιητές και λόγιοι, δύτες, ψαράδες μα και κληρικοί, άτομα με μικρή ή μεγάλη σχέση με την θάλασσα ανταποκρίθηκαν στην έκκληση κ την πρόσκληση της καθηγήτριας να αποτυπώσουν το στίγμα κ την ρότα στο χάρτη : -«θα είναι μεγάλη χαρά ,και παρακαταθήκη πνευματική όλοι εσείς οι άνθρωποι της θάλασσας να μας αποτυπώσετε πάνω σε αυτόν το τοίχο λίγες σταγόνες αλμύρας. θεωρώ τα παιδία μου πολύ τυχερά που θα έχουν τόσους δάσκαλους γύρω τους!!!». Πλατφόρμα διδασκαλίας, και το διαδίκτυο και η ορθώς εννοούμενη ευκολία κ χρήση του μέσα από την ομότιτλη σελίδα « Η θάλασσα μέσα μας» του γνωστού κοινωνικού δικτύου. Σαν ένας μεγάλος κουμπαράς που ο κάθε θαλασσανθρωπος βάζει τον οβολό της αλμύρας του, ως υποθήκη για τα παιδιά αυτά. Ένα μέρος που συναντιούνται καράβια, στίχοι, αστρολάβοι, εξάντες και GPS, ναυάγια, τραγούδια, δελφίνια, ιστορία, μυθολογία, λαογραφία και τέχνη. Κοινή συνιστάμενη η ύπαρξη «θάλασσας μέσα τους». Στην ζωή, στην καθημερινότητα, στο πολιτισμό, στο είναι μας. Και όλα αυτά με θεατές, με μαθητές, με ακροατές τα 48 παιδιά της α,β,γ γυμνάσιου που μεταδίδουν στους ενήλικες τον ενθουσιασμό, την ορμή, αλλά κ την άσπιλη αμόλυντη μάτια τους προς τον ορίζοντα και τα πελάγη. -«Μιλάμε για οίστρο...μαινάδες τα μικρά ...αρνούνται να σχολάσουν!!!!!!» μας λέει περήφανη η δασκάλα τους και μας συστήνει την όλη προσπάθεια. -«το σχολειό μας είναι το καζουλλειο γυμνάσιο ρόδου (4ογυμνασιο). Εγώ είμαι η θεολόγος του σχολειού....διαιτητής ποδοσφαίρου....δύτης και ραδιοφωνική παραγωγός...κόρη ναυτικού ,γεννημένη εν πλω σε ποσταλι και μεγαλωμένη σε γκαζάδικα και φορτηγά των μεγαλυτέρων ναυτιλιακών εταιρειών της Ελλάδας....σε πείσμα της μεγάλης μου αγάπης προς τη θάλασσα καμιά κόρη μου δε μου έμοιασε!!!» Και μας εξηγεί από πού πηγάζει αυτή η αγάπη για το υγρό στοιχειό, για τα καράβια, τα θαλασσινά ταξίδια. «θα με διακατέχει το συναίσθημα της χαρμολύπης κοιτώντας παλιές βαπορισιές φωτογραφίες....για τα παιδικά-εφηβικά χρόνια που έζησα σε φορτηγά και γκαζάδικα.....για τη καριέρα ναυτικού που δεν γεύτηκα...» «να τα κυνηγάτε τα όνειρα σας....γιατί μετά γίνονται ερινύες απωθημένων και σας κυνηγούν αυτά....» η συνακόλουθη συμβουλή της δασκάλας στους μαθητές της Αναζητούν λοιπόν την αλμυρά στην ποίηση του Καβάφη κ του Ελύτη κ του Ρίτσου κ του Καββαδία, στον στοχασμό του Καζαντζάκη κ του Βάρναλη, στις σελίδες της «Μικρας Αγγλίας», σε ρήσεις σοφών και σε παροιμίες του θυμόσοφου λαού… Σε σκόρπιους στίχους, στου Χατζηδάκη τα τραγούδια, στης Μιλβας την θάλασσα, στην θαλασσογραφία του Σαββόπουλου, σε τραγουδιστές της γενιάς τους και κλείνουν με την ανάρτηση καληνυχτας από την Χριστίνα « Εσύ κοιμάσαι σε μια θάλασσα αφρισμένη κι εγώ βουλιάζω κάθε νύχτα στη στεριά.....». Ανεβάζουν πινάκες ζωγραφικής με ιστιοφόρα, με κύματα, με ωκεανούς και γεμίζει η σελίδα τους χρώματα και γαλάζιο. Όπως μας εξηγεί η καθηγήτρια τους για αυτή την εργασία: «o κόσμος της θάλασσας… Λένε ότι η ποίηση είναι συνεχεία της ζωγραφικής η και το αντίθετο ότι η ζωγραφική είναι συνεχεία της ποίησης .Για την θάλασσα όμως εγώ θα πω πως είναι η αντιστικτική σύζευξη της χαράς και της απελπισίας κάθε ναυτικού. Ο ναυτικός μέσα από την καθημερινή σχέση μαζί της περισώζει μέσα από την φθορά της βαθύτερες αξίες της ζωής. Ο ποιητής και ο ναυτικός έχουν βρει μέσα στην θάλασσα το μυστικό της αιωνιότητας. Ο κόσμος της θάλασσας είναι ένας κόσμος με πληθωρικό αίσθημα» Και της επόμενης εβδομάδας η εργασία τους είχε γεύση γλυκόπικρη, μια όψη της θάλασσας λιγότερο θελκτική και περισσότερο οδυνηρή… Ναυάγια που έμειναν στην ιστορία και στην μνήμη.. και ήταν ξεκάθαρη η ορντινα προς τους μικρούς ναυτιλλόμενους «ΟΛΟΙ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΝΑ ΑΝΑΡΤΗΣΟΥΝ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΝΟΣ ΝΑΥΑΓΙΟΥ....ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ ΝΑ ΒΟΥΛΙΑΞΕΤΕ ΔΥΟ ΦΟΡΕΣ ΤΟ ΙΔΙΟ ΠΛΟΙΟ...Ο ΚΑΘΕΝΑΣ ΤΟ ΔΙΚΟ ΤΟΥ!!!!ΦΙΛΙΑ Η ΔΑΣΚΑΛΑ» Και έτσι έμαθαν για της Φαλκονερας το ναυάγιο, για την πολύνεκρη απώλεια της «Χειμάρρας», ανατρέξαν στην ιστορία του θλιβερού τιτανικού, διάβασαν για το φαλαινοθηρικό Έσσεξ του 1819,για το τσιγαραδικο της Ζακύνθου, για το sea diamond, για το θρυλικό τρικάταρτο ιστιοφόρο Loch Ard, το Dona Paz των Φιλιππινών, και το ιστορικό Bismarc. κ ως συμβουλή κράτησαν την προτροπή του Νικου Χ., ενός από τους χρησθεντες από την Ιωαννα δάσκαλους «…να θυμάστε πάντα ότι όταν φουρτουνιάζει η θάλασσα φουρτουνιάζει το ίδιο για όλους πάνω στο καράβι, άσπρους μαύρους και κίτρινους, και κανένας δεν πρόκειται να σωθεί γιατί έχει άλλο χρώμα ...... Κανένας δεν είναι καλύτερος από τους άλλους και κανενός τα παιδιά και η οικογένεια δεν θα κλάψουν λιγότερο ή περισσότερο Ένας θεός λοιπόν στα παρακάλια όλων μας..» Έμαθαν για τον κουστω, για τα Δελφίνια, για ψαρέματα, πήγαν Σαββατιάτικα στο ενυδρείο κ φωτογραφήθηκαν αγναντεύοντας το πέλαγος του Αιγαίου, στην άκρη ενός φάρου. Και ανασκουμπώθηκαν για της επόμενης εβδομάδας την εργασία «γυναίκες που διέπρεψαν στη θάλασσα ανά τους αιώνες...» και «ετοιμάζουμε και το διαδικτυακό μας μπλογκ και τη πρώτη ραδιοφωνική μας μετάδοση για το πρόγραμμα στο scool radio.» «ξεζουμίζουμε τη θάλασσα από παντού. Πραγματικά ένα ταξίδι!! υπάρχει αγνό κίνητρο σε αυτή τη προσπάθεια, δημιουργίας και επαναπροσδιορισμού, έμπνευσης και φαντασίας.,χορεύουν τα πάντα μέσα μας» Πως όμως ορίζουν την θάλασσα τα μικροπαίδια αυτά. Τώρα στην αρχή της αναζήτησης της. Γράφει η Αλεξάνδρα «Με την θάλασσα μπορούμε να ονειρευτούμε..!! και συμπληρώνει η Πολύανθη «Θάλασσα.Η δύναμη που μας περιβάλλει!» κ μια μικρούλα υπερθεματίζει «Η θάλασσα... η ΖΩΗ μας!». Η Σμαραγδα είναι βέβαιη «'Έχουμε τόση θάλασσα μπροστά μας εκεί που τελειώνουμε εμείς αρχίζει εκείνη» και η Ευαγγέλια απαντά με του ποιητή τη ρήση «Αν μου επιτρέπεται, να καταθέσω κάτι μικρό...αλλά τεράστιο σε σημασία: Τα σπλάχνα μου κι η θάλασσα ποτέ δεν ησυχάζουν (Σολωμός).Για τον Φραντζή «έμενα η θάλασσα είναι ένα μεγάλο μέρος τη ζωής μου όταν είμαι μέσα της νιώθω ότι έχω τα πάντα» και για την Μαρία « η θάλασσα για εμένα είναι ένας τόπος ηρεμίας και ξεκούρασης..με κάθε κύμα που σκάει στην ακροθαλασσιά νιώθω ότι φεύγει ένα βάρος από πάνω μου και μπορώ να σκεφτώ πιο καθαρά... Όταν έχει φουρτούνα και η θάλασσα έχει πάρει το γκρίζο χρώμα του ουρανού είναι λες και καταλαβαίνει τον πόνο που βιώνουν οι άνθρωποι.. δεν μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου να μένει σε τόπο χωρίς θάλασσα…» κ στο ίδιο μήκος κύματος και η Σταματία «Για εμένα η θάλασσα είναι ένα μέρος όπου μπορεί κανείς να ηρεμήσει και να σκεφτεί για τα διάφορα θέματα που τον απασχολούν...καθαρίζει η σκέψη του και χαλαρώνει...γαληνεύει η ψυχή του και ξεφεύγει από τα καθημερινά προβλήματα της ζωής..για εμένα θάλασσα είναι ένα μέρος αποτοξίνωσης από τα διάφορα προβλήματα της ζωής...» Ενώ ο Μιχάλης λέει «Για εμένα η θάλασσα δεν είναι απλά μια ατέλειωτη πηγή ζωής που επιτρέπει σε εμάς τους ανθρώπους και σε αμέτρητους άλλους οργανισμούς να υπάρξουν αλλά είναι ένα μέσο που με αφήνει ελεύθερο να ταξιδεύσω σε τόπους πραγματικά εξωπραγματικούς που μου αρέσουν πολύ. Εξάλλου τι θα ήταν η ζωή αν δεν είχε ο καθένας μας μια θάλασσα για να τον ταξιδεύσει;». και η Λύδια δανείζεται της συγγραφέως τη φράση «Η μοναξιά που αισθάνεσαι στη θάλασσα είναι προσωπική και ζωντανή. Δεν σε καταβάλλει ούτε σε αποθαρρύνει. Είναι μια διεγερτική μοναξιά.». Ο Μάνος πιστεύει πως «κάποιοι λένε πως είναι τα σύνορα γης και θάλασσας ... εγώ πάλι λέω πως είναι η αρχή κάτι ατελείωτου». Η Κυριακή είναι απόλυτη και έχει δίκιο «Όλοι αγαπάμε τις ιστορίες με την θάλασσα» κ η ειρήνη γράφει «Βγάζει η θάλασσα κρυφή φωνή — φωνή που μπαίνει μες στην καρδιά μας και την συγκινεί και την ευφραίνει.»Ενώ η Χριστίνα περιφανή δηλώνει «Πάντα έλεγα ότι είναι προνόμιο να ζεις πλάι στη θάλασσα, καυχιόμουνα γι'αυτό. Συνέχεια όταν πηγαίνω στη θάλασσα, όλα μου τα πηγαία συναισθήματα γίνονται μπουρμπουλήθρες που αναδύονται στην επιφάνεια. Χάνομαι πολλές φορές. Είναι οι στιγμές που γυρίζω ανάσκελα, κάνω τη θάλασσα στρώμα και αφήνομαι. Κλείνω τα μάτια. Καμία φορά, κοιτάζω σκαστά τον ουρανό. Ο ήλιος με τυφλώνει, αλλά τουλάχιστον βεβαιώνομαι ότι είναι ακόμα εκεί, ότι φωτίζει, και ότι δεν έχω απομακρυνθεί αρκετά, ίσα-ίσα να ξεφύγω. Και όσες ώρες ή μέρες και να την ζω τη θάλασσα μου μοιάζουν δευτερόλεπτα. Δεν ξέρω αν θα μου ήταν ποτέ αρκετός ο χρόνος που περνάω εκεί. Κάθε φορά νιώθω ότι η θάλασσα ζει μέσα μου. Σαν να καθαρίζει το μυαλό μου, το βλέμμα.. Σαν να σκέφτομαι και να βλέπω καθαρά για λίγο..για όσο. Όποτε έρχεται η στιγμή που βλέπω καθαρά νιώθω ένα περίεργο συναίσθημα ανακούφισης. Νιώθω το "επιτέλους" σε όλη του την ένταση, σαν να αναδύομαι στην επιφάνεια μετά από μακροβούτι σε άβυσσο..... !!!!!».Η Κατερίνα είναι βέβαιη πως «Ο ήχος της θάλασσας είναι το καλύτερο ηρεμιστικό ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές.» Αλλά ένα είναι το κοινό συμπέρασμα κατά την Σμαράγδα «Είναι ωραία η θάλασσα τελικά !!!» Αναρωτιέμαι και ρωτώ τα παιδιά αν η προοπτική μιας ζωής και μιας καριέρας θαλασσινής τους πέρασε ποτέ από το μυαλό. Η Μαρία απάντησε: «Λένε πως το επάγγελμα του ναυτικού είναι σκληρό για όλους και μάλλον πιο πολύ στις γυναίκες.. και αυτό με έχει προβληματίσει στο αν έχω τα κότσια να γίνω ναυτικός.. Επίσης λένε ότι είναι δύσκολο να είσαι ναυτικός γιατί αν έχεις οικογένεια δεν θα έχεις την ευκαιρία να την βλέπεις πολύ συχνά.. Όσοι έχουν αυτή την ευκαιρία να είναι ναυτικοί τους θαυμάζω γιατι πιστεύω πως είναι πολύ δυνατοί άνθρωποι.. Αυτό το πρόγραμμα με έκανε να ψάξω σε πηγές κ να βρω πληροφορίες που δεν θα έκανα ποτέ τον κόπο να ψάξω γιατι πολύ απλά δεν τα ήξερα..Δεν ξέρω αν φοβάμαι την θάλασσα γιατί κάνεις δεν ξερει τι να περιμένει από αυτήν.. ʼλλοτε είναι ήρεμη και γαλήνια και άλλοτε γκρίζα κ φουρτουνιασμένη..» Ο Μάνος προβληματίζεται «Παρόλο που ζω σε νησι,η ιδέα του ναι είμαι ναυτικός δεν μου είναι και πολύ γνωριμη.Σιγουρα η ζωή ενός ναυτικού είναι πολύ διαφορετική απο'τι ενός απλού ανθρωπου.Ειναι σίγουρα γεμάτη περιπέτεια και ηρεμια.Μα το σίγουρο είναι πως αυτός ο απέραντος ωκεανός σε ηρεμεί και πολλές φορές μπορεί να σε κάνει και να ξεχνάς πράγματα. Η ιδέα του να είσαι ναυτικός πρέπει να είναι συναρπαστική και δεν ξέρω αν θα την ακόλουθης σαν επάγγελμα αλλά σαν εμπειρία όλοι πρέπει να την ζησουν.Τελος για να ζήσουμε στην θάλασσα να ταξιδεύουμε ή απλά ως εμπειρία να κάνουμε ταξίδια πρέπει να τη σεβόμαστε ,γιατί αυτή μας γέννησε και...αυτή μπορεί να μας πάρει πίσω!» Ενώ ο Φραντζής μάλλον την βρίσκει με την λογική της ηλικίας του, δελεαστική «έχω μια σκέψη να γίνω ναυτικό να ξυπνάω και να μυρίζω θάλασσα να πιάνω κάθε μέρα και καινούργιο λιμάνι να ζω την θάλασσα από μέσα...... Σκέφτομαι πως η Δασκάλα τους έχει δίκιο. Ίσως δεν έχει σημασία αν θα βγει κάποιο από τα παιδιά ναυτικός, είναι μακρύς και μακρινός ακόμη ο δρόμος κ ο χρόνος μέχρι να ωριμάσει μια τέτοια επιθυμία, σίγουρα όμως θα έχουν για πάντα μέσα τους την θάλασσα, παρακαταθήκη στη ζωή τους. Εξάλλου τα διδάσκει του πατέρα της του ναυτικού τη συμβουλή: "με χάρτες και πυξίδες ξέρω και γω να το παίζω καπετάνιος....οι φουρτούνες βρίσκονται πάντα στη στεριά"… και προσπαθώντας να μπει στων παιδιών τον άδολο κόσμο ανατρέχει στις δικές της πάντα θαλασσινές ανυμνήσεις και τους γράφει: «Πού να δεις τη Χονολουλού! Απίστευτη». Ήταν Αύγουστος του 1980 και αυτή ήταν η πρώτη φράση που ακούστηκε από την άλλη άκρη του κόσμου, σε ένα τηλεφώνημα που ξεκινούσε με τις λέξεις «μπαμπά, ο Βόλος είναι καταπληκτικός». Ήταν επίσης μια πολύ καλή υπενθύμιση των λόγων για τους οποίους όταν ήμουν πέντε χρονών απαντούσα «ναυτικός» στην ερώτηση «τι θα γίνεις όταν μεγαλώσεις». Στα μάτια ενός παιδιού, η θάλασσα, τα «βαπόρια», οι χώρες τα ονόματα των οποίων δεν μπορείς να προφέρεις, τα άλλα παιδιά που μιλάνε άλλες γλώσσες, η μυρωδιά από το φιλιππινέζικο τηγανιτό ρύζι η οποία απλώνεται από την κουζίνα μέχρι τις σκάλες που οδηγούν στις καμπίνες με τα καρφωμένα στο πάτωμα κρεβάτια, είναι όλα μαγικά. Στα μάτια ενός παιδιού, δεν υπάρχουν φουρτούνες, ούτε σουέλ, ούτε ατυχήματα σε μηχανοστάσια, ούτε σαράντα μέρες ουρανός και θάλασσα, ούτε νόστος....» Στα μάτια όμως αυτών των παιδιών του Καζουλειου Γυμνασίου η θάλασσα δεν θα παψει ποτέ να ξεχειλίζει από την ψυχή τους εκεί που παθιασμένα τους εμφυτεύτηκε… Αν σε κάθε σχολείο τα μικροπαίδια μας μάθαιναν να αφουγκράζονται την θάλασσα, Θα ήμασταν ακόμη λαός θαλασσινός… Αν σε κάθε σχολείο η γνώση κ εκπαίδευση απόδιωχνε το προσωπείο της καταναγκαστικής στείρας πληροφόρησης και αποκτούσε ουσία, ψυχή και διαδραστικοτητα Θα εναποθέταμε αισιόδοξα τις ελπίδες μας στην παιδεία της νέας γενιάς κ στα σχολειά μας. Ευχή μας σε όλα αυτά τα παιδιά «Τίποτα, ποτέ και κανένας να μην μαυρίσει το μπλε της θάλασσας τους.» Και αντί επιλόγου Ένα γράμμα όπως δημοσιεύτηκε στην σελίδα του πολιτιστικού αυτού σχολικού προγράμματος από την Ιωάννα Κλίαρη… «Αγαπημένε μου μαρκόνη, είναι που ακούω το "Καραντί" και σου αφήνω δυο λέξεις για ένα κορίτσι που δεν γνώρισες, ένα κορίτσι που περιμένει πότε θα'ρθουν οι μουσώνες... φοβάται, λέει, την έρημο και την ξηρασία, αν στεγνώσει το δέρμα της θα χαθεί, να, νιώθει να ανοίγει κιόλας εκεί που ακούμπησαν λέξεις και δάχτυλα μαχαίρια και έγραψαν στίγματα αιώνια. Πώς να σου πει για τούτον το φόβο τον αρχαίο, πούθε νά'ρχεται, δεν ξέρει, είναι πολλά εκείνα που δεν ξέρει και δεν μπόρεσε κι αυτόν το στίχο σου αν ακούσει ανατριχιάζει: "σημάδι μαύρο απόμεινε κι ας έσπασε ο χαλκάς...", βραχιόλια δεν φορά ποτέ, να ξέρεις... και φοβάται, όχι, λυπάται για τους ανθρώπους με το χειμώνα στην ψυχή, λυπάται που δεν έσωσε τον βασιλιά Atahualpa, δίπλα του ήταν, αόρατη... Ξέρει όμως ότι κάποτε ήθελε να γίνει σαν εσένα, να στέλνει παύλες και στιγμές στην πλάτη των αφρών, ιστορίες για της καρδιάς τις ψηλές θάλασσες, τις ανίκητες, να τις ακούει το σύμπαν, ν' αλλάξει ο καιρός. Η τέχνη σου χάθηκε, μα εκείνη έσωσε το τελευταίο σήμα: τελεία παύλα/ παύλα τελεία/ τελεία/ δύο παύλες/ τρεις παύλες/ τρεις τελείες. 'Όπως άνεμος. Βλέπεις; Φυσάει........» * το άρθρο αναδημοσιεύθηκε στο ενημερωτικό site του RODOS-PRESS.GR και στην διεύθυνση: http://www.rodospress.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=4533%3A2014-02-02-11-04-49&catid=168&lang=el