Γιάννης Σαμαρτζής: Πώς κινείται η οικονομία-οι τέσσερις βασικές φάσεις του οικονομικού κύκλου

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Γιάννης Σαμαρτζής,

Οικονομολόγος

Η οικονομική δραστηριότητα σε μια χώρα δεν εξελίσσεται ποτέ γραμμικά. Αντίθετα, χαρακτηρίζεται από κυκλικότητα: περίοδοι έντονης ανάπτυξης, ακολουθούν φάσεις επιβράδυνσης (κρίσης), που με τη σειρά τους οδηγούν σε ύφεση, πριν αρχίσει ξανά μια περίοδος ανάκαμψης. Αυτές οι εναλλαγές συνιστούν τον οικονομικό κύκλο, ο οποίος μελετάται με διάφορα μακροοικονομικά μοντέλα (π.χ., Κεϋνσιανά, Κλασικά), ενώ η διαχείρισή του περιλαμβάνει δημοσιονομικές και νομισματικές πολιτικές.

Παραθέτω συνοπτική ανάλυση των τεσσάρων βασικών φάσεων του οικονομικού κύκλου, με το σχετικό γράφημα:

1. Ανάπτυξη

Η ανάπτυξη αποτελεί τη φάση κατά την οποία η οικονομία βιώνει επιταχυνόμενη δραστηριότητα. Σε αυτή τη φάση:

• Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) αυξάνεται σταθερά.
  
  
• Οι επενδύσεις ενισχύονται, καθώς οι επιχειρήσεις έχουν πρόσβαση σε χρηματοδότηση και υπάρχει αισιοδοξία.
  
  
• Η ανεργία μειώνεται, χάρη στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.
  
  
• Η κατανάλωση αυξάνεται, καθώς τα νοικοκυριά βιώνουν μεγαλύτερη οικονομική σταθερότητα και βελτίωση στο εισόδημά τους.
  
  
• Ο πληθωρισμός παραμένει συνήθως μέτριος, αν και μπορεί σταδιακά, με την αύξηση των τιμών, να ανεβαίνει.
  
  

Τα αίτια της Ανάπτυξης είναι:

• Η αύξηση της παραγωγής και παραγωγικότητας (κυρίως λόγω της τεχνολογικής προόδου).
  
  
• Τα δημοσιονομικά κίνητρα (μειώσεις φόρων, αύξηση κρατικών δαπανών).
  
  
• Τα χαμηλά επιτόκια και η ευνοϊκή νομισματική πολιτική.
  
  
• Η αύξηση των επενδύσεων και η ενίσχυση των εξαγωγών.

2. Κορύφωση και κρίση

Η κορύφωση είναι το σημείο στο οποίο η οικονομία φτάνει στο μέγιστο της δραστηριότητάς της. Όταν, όμως, η οικονομία φτάνει στο μέγιστο σημείο, αρχίζουν να εμφανίζονται οι πρώτες δυσλειτουργίες. Η κρίση θεωρείται το σημείο όπου η οικονομία αρχίζει να γυρίζει μετά την κορύφωση προς τα κάτω (εμφανίζεται στο σχεδιάγραμμα)

Τα χαρακτηριστικά της κορύφωσης είναι:

• Η παραγωγή φτάνει στο υψηλότερο επίπεδο.
  
  
• Η ανεργία βρίσκεται στο χαμηλότερο σημείο.
  
  
• Ο πληθωρισμός σταδιακά αυξάνεται επικίνδυνα.
  
  
• Οι πόροι της οικονομίας (εργασία, κεφάλαιο, πρώτες ύλες) βρίσκονται σε πλήρη χρήση (απασχόληση).

Τι προκαλεί την κρίση:

• Η υπερβολική ζήτηση των αγαθών που οδηγεί σε άνοδο των τιμών.
  
  
• Ο κορεσμός της αγοράς.
  
  
• Οι επιχειρηματικές υπερεπενδύσεις που γίνονται με δανεισμό.
  
  
• Οι παρεμβάσεις των κεντρικών τραπεζών για συγκράτηση του πληθωρισμού, που επιτυγχάνεται, μέσω της αύξησης των επιτοκίων.
  
  

3. Ύφεση

Η ύφεση αποτελεί φάση συρρίκνωσης της οικονομικής δραστηριότητας.

Τα κύρια χαρακτηριστικά της ύφεσης είναι:

• Η πτώση του ΑΕΠ τουλάχιστον για δύο συνεχόμενα τρίμηνα ή και πολύ περισσότερο.
  
  
• Η αύξηση της ανεργίας, καθώς οι επιχειρήσεις μειώνουν την παραγωγή τους και, επομένως, και τις προσλήψεις προσωπικού.
  
  
• Η μείωση των επενδύσεων, λόγω χαμηλής ζήτησης και αβεβαιότητας στις αγορές.
  
  
• Η συρρίκνωση της κατανάλωσης, αφού τα νοικοκυριά περιορίζουν τις δαπάνες τους.
  
  
• Η πιστωτική στενότητα, καθώς οι τράπεζες είναι επιφυλακτικές και, επομένως, οι συνθήκες χρηματοδότησης πιο αυστηρές.
  
  

Τα αίτια της Ύφεσης είναι:

• Η απότομη αύξηση των επιτοκίων.
  
  
• Η πτώση των επενδύσεων και της κατανάλωσης.
  
  
• Οι χρηματοπιστωτικές κρίσεις.
  
  
• Οι γεωπολιτικές εντάσεις.
  
  
• Οι ενεργειακές κρίσεις.
  
  

Η κρίση της Ελλάδας το 2010–2015 αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα παρατεταμένης ύφεσης, λόγω δημοσιονομικών ανισορροπιών, τραπεζικής αστάθειας και περιοριστικών μέτρων.

4. Ανάκαμψη

Κατά την ανάκαμψη η οικονομία αρχίζει να σταθεροποιείται και να επιστρέφει σε αναπτυξιακή τροχιά.

Τα χαρακτηριστικά της ανάκαμψης είναι:

• Η σταδιακή αύξηση της παραγωγής.
  
  
• Η μείωση της ανεργίας.
  
  
• Η αποκατάσταση της επενδυτικής εμπιστοσύνης.
  
  
• Η βελτίωση των εισοδημάτων και της κατανάλωσης.
  
  
• Η σταθεροποίηση των τιμών.
  
  

Τι καθορίζει τον ρυθμό της ανάκαμψης;

• Η αποτελεσματικότητα της οικονομικής πολιτικής.
  
  
• Η εξάντληση των οικονομικών δυνατοτήτων της προηγούμενης περιόδου.
  
  
• Η διεθνής οικονομική συγκυρία.
  
  
• Η εμπιστοσύνη των νοικοκυριών.

Για παράδειγμα, μετά την πανδημία COVID-19, πολλές χώρες σημείωσαν ταχεία ανάκαμψη λόγω δημοσιονομικών ενισχύσεων, ευνοϊκών επιτοκίων και επανεκκίνησης της οικονομικής δραστηριότητας.

Συνοψίζοντας, ο οικονομικός κύκλος δεν είναι μια απλή θεωρητική έννοια, αλλά μια πραγματικότητα του καπιταλιστικού συστήματος που επηρεάζει κάθε πτυχή της καθημερινής ζωής. Η κατανόηση των τεσσάρων φάσεων—ανάπτυξη, κορύφωση (αρχή κρίσης), ύφεση και ανάκαμψη—προσφέρει χρήσιμα εργαλεία για ανάλυση, πρόβλεψη και λήψη αποφάσεων σε επίπεδο οικονομίας, επιχειρήσεων και νοικοκυριών. Η ορθολογική διαχείριση, εκ μέρους των οικονομικών παραγόντων, μπορεί να περιορίσει την ένταση των υφέσεων και να αξιοποιήσει καλύτερα τις περιόδους ανάπτυξης.

Παραθέτω γράφημα των τεσσάρων διακυμάνσεων (φάσεων) του οικονομικού κύκλου: