Μαρία Καροφυλλάκη-Σπάρταλη: «Ο συνέχων τα πάντα επί Σταυρού υψούται και θρηνεί πάσα η κτίσις...»

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η Μαρία Καροφυλλάκη-Σπάρταλη
Φιλόλογος

Μ. Παρασκευή. Οι καμπάνες χτυπούν πένθιμα τον σπαραχτικό τους ήχο την ώρα που τα χελιδόνια χτίζουν τις φωλιές τους.

Η ζωή συνεχίζεται με φως και με θάνατο ακατάπαυστα, «το τερπνόν και καλλίλαον έαρ».

Μέρα γεμάτη δέος και σπάνια σιωπή που κάνει την ψυχή να ριγεί στη θέα του Εσταυρωμένου, θέαμα μυσταγωγικό που μοιάζει να γεφυρώνει το ανθρώπινο με το υπερβατικό.

Τα κεριά τρεμοσβήνουν στο ρίγος του θλιμμένου αγέρα και η φλόγα τους γίνεται πέπλο λεπτό ανάμεσα σε ζωντανούς και νεκρούς, που διαπερνά τους ανθρώπους και χαράσσει στα πρόσωπά τους απέραντη λυπημένη σιωπή.

Ψαλμωδίες υψώνονται με ευλάβεια, φεύγουν ψηλά σμίγοντας με τον ουρανό κι ο ήχος της καμπάνας ξετυλίγει τη θλίψη της Παναγίας. «Αι γενέαι αι πάσαι» – ο ύμνος αντηχεί σαν αρχαίος θρήνος, σαν παράκληση που διασχίζει τους αιώνες. «Ω γλυκύ μου έαρ» – ο ουρανός χαμηλώνει για να ακούσει το μοιρολόι της Παναγίας, καθώς η άνοιξη παλεύει να κρατήσει τη δροσιά της μέσα σε θλίψη και την ελπίδα πως ο χρόνος θα κυλήσει σαν αγέρας απαλός, φέρνοντας μαζί του νέες χαρές, νέα όνειρα, νέες ελπίδες.

Η θάλασσα στο βάθος με τη μυρωμένη της αύρα σαν γαλήνια υπόσχεση πως το αύριο θα είναι γεμάτο φως. Ο Στίβεν Χολ λέει: «Το φως δομεί τον κόσμο», συναισθηματικά και αντιληπτικά. Το εαρινό φέγγος θα φέρει την ευφροσύνη των ψυχών με το χαράλαμπον φως του Πάσχα.

Η Παντάνασσα φύση ταυτίζει τον άνθρωπο με τη γη σε μια δια βίου οδοιπορία ζωής και θανάτου.

Η γαλήνια μορφή του Θεανθρώπου γαληνεύει την ψυχή μας και η Παναγία, η μάνα του Θεού και των ανθρώπων, κατανοεί τον πόνο των πικραμένων και συγκινεί το μοιρολόι της μάνας: «Φεύγεις πάνω στην άνοιξη γιε μου καλέ μου / Άνοιξή μου γλυκιά γυρισμό που δεν έχεις...» γράφει ο Βάρναλης στο ποίημά του «Η μάνα του Χριστού».

Στη θέα του Σταυρού ο πόνος μεταλλάσσεται σε παραμυθία. Μπροστά στην κατανυκτική εικόνα της Σταύρωσης, συμφωνούν τα παράφωνα και αμβλύνεται ο ανθρώπινος πόνος. Ο Θεός γίνεται άνθρωπος, η σαγήνη της σωτηρίας. Ιδού καιρός μετανοίας. Ο Χριστός μάς καλεί στην ομορφιά της βασιλείας του Θεού. Εκείνος είναι η προσωποποίηση της ομορφιάς. Μέσα στον χώρο της εκκλησίας, οι άνθρωποι βλέπουν και ασπάζονται την ομορφιά.

Ο Ντοστογιέφσκι είπε: «Η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο».

«Ο ωραίος κάλει παρά πάντων ανθρώπων», ο απέραντος Θεός, «χώρα του αχωρήτου», για να χωρέσει ο μη έχων όρια.

Ο μακαριστός Αναστάσιος είπε: «Η θρησκεία είναι θείο δώρο δοσμένο για να γαληνεύει τις ψυχές των ανθρώπων, να θεραπεύει τις πληγές, να φέρνει πλησιέστερα άτομα και λαούς και πως το λάδι της θρησκείας δεν πρέπει να γίνεται καύσιμη ύλη του φανατισμού».

Στις μέρες μας, δυστυχώς, στον τόπο που γεννήθηκε και πορεύτηκε ο Χριστός, άνθρωποι αλληλοσκοτώνονται, το μίσος και η μισαλλοδοξία κυριαρχούν και ο ιερός τόπος μετατρέπεται σε κόλαση επί της γης, όταν ντρόουνς και πύραυλοι πέφτουν δίπλα στον Πανάγιο Τάφο.

Η Χάνα Αρέντ γράφει: «Ο άνθρωπος φέρει εντός του το καλό, αλλά σύρεται στο κακό».

Μετά τη φρίκη δύο παγκόσμιων πολέμων, οι ηγεσίες των υπερδυνάμεων εμφανίζονται αδίστακτες μπροστά στο ενδεχόμενο πυρηνικής ολοκληρωτικής καταστροφής.

Σε κάθε αδικία και συμφορά ο Χριστός ξανασταυρώνεται.

«Άνοιξη βούισμα στους κροτάφους / Άνοιξη αμόνι και σφυρί / Άνοιξη πρόσθια καταβύθιση», γράφει ο Ελύτης στα «Ετεροθαλή». Στην εποχή μας η ισχύς καθορίζει το δίκιο. Μέσα στον φαύλο κύκλο της βίας, ο αθώος και ο αδύναμος γίνονται θύματα και συντελείται ο απανθρωπισμός του ανθρώπου. Ο κοινωνικός ιστός θρυμματίζεται, οικογένειες διαλύονται ή εκτοπίζονται, αθώα παιδιά πληγώνονται ή χάνονται στη δίνη του πολέμου, άγγελοι λαβωμένοι, ο Θεός μαζί σας.

Ο Μακαριστός Αναστάσιος φρονούσε πως: «Ο μόνος θεμιτός πόλεμος είναι η καταπολέμηση της παγκόσμιας φτώχειας». Δεν υπάρχει θέση στη βία στον αγώνα για ένα καλύτερο κόσμος. Το μίσος φέρνει περισσότερο πόνο, προκαλεί πολέμους, ολοκαυτώματα, γενοκτονίες. Δεν μπορεί να συμπλέουν δικαιοσύνη και εκδίκηση.

«Ταύτα εντέλλομαι υμίν ίνα αγαπάτε αλλήλους», είπε ο Χριστός στους μαθητές του πριν τη Σταύρωσή του. Ο Χριστός, ο Θεός της αγάπης, με τη Σταύρωση και την Ανάστασή Του καταφέρνει καίριο πλήγμα στον κύκλο του αίματος. Η Χριστιανική λύτρωση είναι η μεταφυσική έξοδος από την αναγκαιότητα της βίας. Ακόμη και αν ο κόσμος είναι παράλογος, η βία αδιάφορη, γιατί το σύμπαν είναι εκκωφαντικά σιωπηλό μπροστά στις ανθρώπινες πράξεις, ο άνθρωπος έχει τη δύναμη να αρνηθεί τον παραλογισμό και να χαράξει τον δρόμο της καλοσύνης. Η αγάπη δεν είναι ανάγκη μεταφυσική, αλλά αισθητική και ηθική επιλογή νοήματος.

Δύο δρόμοι ανοίγονται: ο θεολογικός που αναζητά λύτρωση στον Θεό και ο κοσμικός που θεμελιώνει την καλοσύνη σαν ελεύθερη αισθητική επιλογή – να βλέπουμε τον κόσμο ωραίο και άξιο αγάπης. Με πίστη ή χωρίς πίστη επιλέγουμε την αγάπη ως τον μόνο αληθινό αντίλογο στη βία.

Στο όνομα του Παντελεήμονα Θεού, στην κεντρική πλατεία της Τεχεράνης, ορκίζονται εκδίκηση στους εχθρούς τους οι Ιρανοί πολίτες, οργή και μίσος ανάμεσα σε πυρά που εξαπλώνονται εκατέρωθεν, ενώ την ίδια στιγμή Ιρανός ντι-τζέι παίζει μουσική ελευθερίας σε ταράτσα κοντινού κτιρίου. Σε ώρες σκοτεινές, κάτι κινείται.

Η θέα των βομβαρδισμένων τόπων διαρρηγνύει την κρούστα της εικόνας και μιλά με την ανθρώπινη κατάσταση για την κραυγή των αδικημένων, τη φωνή, την ανάσα τους, αποτυπώνοντας την απώλεια και τον πόνο τους. Σκοτεινή η φύση του ανθρώπου, η συνθήκη του «ανήκειν» και η βία σε ρόλο καταλυτικό σε ένα παιχνίδι διάψευσης σε ανθρώπινη κοινωνία που οδεύει προς την κατάρρευση, όταν το παρελθόν θα στοιχειώσει το μέλλον της.

Ο Βασίλη Γκρόσμαν, στο βιβλίο του «Τα πάντα ρει», δεν πιστεύει σε καμία ιδεολογία, αλλά σε δύο μόνο αξίες: Ελευθερία και Καλοσύνη – η πρώτη ως ανάχωμα της βίας πάνω στους ανθρώπους και η δεύτερη έναντι της φυσικής ροπής του ενστίκτου προς το κακό. Αφού ο σεβασμός της ανθρώπινης ζωής είναι απόλυτη αξία, κανένας πόλεμος δεν είναι δίκαιος. Η έλλειψη νοήματος για την ύπαρξη του ανθρώπου είναι χειρότερη από τον θάνατο.

Μ. Παρασκευή, ημέρα πένθους και περισυλλογής.

Οι αγριότητες μαστιγώνουν την καρδιά μας. Στη σύγχρονη εποχή, νεκροί και τραυματίες στην Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή και σε άλλα μέρη της γης πληρώνουν γεωστρατηγικά συμφέροντα άλλων. Εξάρτηση της μάζας από την ενέργεια: «Ο κόσμος είναι το παν, το άτομο τίποτα...» λέει στη «Σιωπή» ο Ντον Ντελλίλο.

Κάποιοι ηγέτες υπερφίαλων εθνών συνοψίζουν τη φυσιογνωμία τους – την αποφασιστικότητα του αδίστακτου μακελάρη. Με τέτοιους ηγέτες η ανθρωπότητα οδηγείται στη φρίκη της καταστροφής.

Αδύναμος ο άνθρωπος χωρίς το ιλαρό φως της χριστιανικής ευλογίας. Η θυσία του Θεανθρώπου είναι κορυφαία έκφραση αγάπης, είναι η μοναδική περίπτωση που η θυσία ενός αθώου αξίζει για όλη την ανθρωπότητα, είναι ένα αγκυροβόλημα ελπίδας σε ένα κόσμο που φαίνεται να έχει χάσει κάθε ελπίδα. Στα καθεστώτα που εγκαθίδρυσαν μια ανθρώπινη θεοκρατία, αποδείχθηκε απάνθρωπη, αφού ο άνθρωπος δε μπορεί να αναλάβει τις ευθύνες του Θεού.

Τη ζωή μας δεν πρέπει να την υποκαθιστούμε με αφελείς ψευδαισθήσεις και παραπλανήσεις. Υπέρτατη αξία: «Αγαπάτε αλλήλους» ή έστω «μην αδικείτε αλλήλους». Είναι απελευθέρωση να σταματάς να παλεύεις με τον εαυτό σου και να περνάς στη λήθη ό,τι και όποιον σε πλήγωσε.

Ο Σταυρός του Χριστού, χαρά και δόξα της αθανασίας, θεμελιώνεται με μία θριαμβευτική πράξη αγάπης. Ο Γ. Ρίτσος στην «Εαρινή συμφωνία» γράφει: «Χριστέ μου τι θα ΄τανε η πορεία σου δίχως τη σμύρνα και το νάρδο στα σκονισμένα πόδια σου;».

Σταυρός του Χριστού: θυσία, αγάπη, υπέρβαση αμαρτίας ή θανάτου. Ο Χριστός, άδικα καταδικασμένος, πράος και ταπεινός, τη καρδιά ζητά δικαιοσύνη και ισότητα για όλους τους ανθρώπους και προ του εκουσίου πάθους Του λέει στους μαθητές Του: «Ειρήνην αφίημι υμίν, ειρήνην την εμήν δίδωμι υμίν» (Ιωάννη 14,27).

Γονατίζουμε ευλαβικά στα πόδια του Εσταυρωμένου. Ζητούμε συγχώρηση και παρακαλούμε:

«Ιησού Χριστέ, ελέησον ημάς και ειρήνευσον τον κόσμον Σου άπαντα».