Θάνος Ζέλκας: Η απάντηση είναι εύκολη. Η σκέψη όχι

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο

Θάνος Ζέλκας

Διανύουμε την εποχή όπου ο οποιοσδήποτε μπορεί να πάρει την απάντηση για οποιοδήποτε ερώτημα τον απασχολεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Οι μαθητές είναι οι πρώτοι που το γνωρίζουν αυτό καλά. Μπορούν να ζητήσουν μια περίληψη, μια εξήγηση, ένα επιχείρημα, μια μετάφραση, μια λύση, ένα παράδειγμα. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν βρίσκεται πια στο μακρινό μέλλον. Βρίσκεται ήδη στα χέρια τους. Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν θα τη χρησιμοποιήσουν. Θα τη χρησιμοποιήσουν. Το ερώτημα είναι με ποιό τρόπο.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να γίνει ένα τρομερό εργαλείο για τη νέα γενιά. Μπορεί να βοηθήσει έναν μαθητή να καταλάβει καλύτερα ένα απαιτητικό μάθημα, να οργανώσει τη σκέψη του, να συγκρίνει απόψεις, να αναζητήσει πηγές, να βελτιώσει την έκφρασή του, να δει ένα θέμα από διαφορετικές πλευρές. Μπορεί να λειτουργήσει σαν προσωπικός βοηθός μάθησης, σαν ένα εργαστήριο ιδεών που δεν κλείνει ποτέ.

Μπορεί όμως να γίνει και το αντίθετο. Όχι επειδή είναι από μόνη της επικίνδυνη, αλλά επειδή είναι υπερβολικά βολική. Προσφέρει αποτέλεσμα πριν ακόμη ολοκληρωθεί η προσπάθεια. Έτοιμη διατύπωση πριν η σκέψη ωριμάσει. Καλογραμμένο κείμενο πριν επιτευχθεί η πραγματική κατανόηση. Εκεί ακριβώς βρίσκεται ο κίνδυνος. Να συνηθίσει ο μαθητής να παίρνει την “σωστή” απάντηση χωρίς να περνά από τη διαδρομή που οδηγεί σε αυτήν.

Στην εκπαίδευση η διαδρομή δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι η ίδια η μάθηση. Το να ψάχνουμε, να αμφιβάλλουμε, να συγκρίνουμε, να διορθώνουμε, να προσπαθούμε να εκφραστούμε με ακρίβεια, να στηρίζουμε αυτό που λες με τεκμήρια, όλα αυτά δεν είναι περιττές δυσκολίες. Είναι ο τρόπος με τον οποίο διαμορφώνεται η κρίση.

Γι’ αυτό το εκπαιδευτικό σύστημα δεν μπορεί να συνεχίσει να στρουθοκαμηλίζει. Δεν αρκεί να απαγορεύσει, ούτε να αντιμετωπίσει την Τεχνητή Νοημοσύνη σαν μια απειλή που πρέπει απλώς να κρατηθεί έξω από την τάξη. Έχει ήδη μπει στην καθημερινότητα των μαθητών. Άρα το σχολείο οφείλει να κάνει κάτι πιο ουσιαστικό. Να τους μάθει να τη χρησιμοποιούν σωστά, για δικό τους όφελος και για να οξύνουν το πνεύμα τους.

Να τους δείξει πώς διατυπώνεται μια καλή ερώτηση. Πώς ελέγχεται μια απάντηση. Πώς αναζητούνται αξιόπιστες πηγές. Πώς ξεχωρίζει κανείς την πληροφορία από τη γνώση και τη γνώση από την άποψη. Πώς τεκμηριώνεται ένας ισχυρισμός. Πώς δομείται ένα κείμενο που δεν είναι απλώς καλογραμμένο, αλλά έχει νόημα, συνοχή και προσωπική σκέψη.

Αν το σχολείο επιμείνει στην αποστήθιση και στις τυποποιημένες απαντήσεις, η Τεχνητή Νοημοσύνη θα το αποκαθηλώσει. Θα δείξει πόσο εύκολα μπορεί να παραχθεί η μορφή της γνώσης χωρίς το βάθος της. Αν όμως το σχολείο στραφεί στην κρίση, στην τεκμηρίωση, στην αναζήτηση και στη δομημένη έκφραση, τότε η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να γίνει σύμμαχος.

Η νέα εποχή δεν απαιτεί λιγότερη τεχνολογία. Απαιτεί περισσότερη παιδεία. Δεν χρειάζεται παιδιά που απλώς βρίσκουν γρήγορα απαντήσεις. Χρειάζεται ανθρώπους που ξέρουν να ρωτούν, να ελέγχουν, να αμφισβητούν και να εξηγούν με δικά τους λόγια αυτό που κατάλαβαν.

Γιατί η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να γράψει μια έκθεση, να λύσει μια άσκηση, να συνοψίσει ένα βιβλίο. Δεν μπορεί όμως να αναλάβει την ευθύνη της σκέψης μας. Αυτό παραμένει δουλειά του σχολείου, της οικογένειας και της κοινωνίας. Τελικά, στην εποχή που η απάντηση είναι εύκολη, η πραγματική μόρφωση θα φαίνεται από την ποιότητα της ερώτησης.