Η Ελλάδα μετά την κρίση: Η αναζήτηση ενός νέου παραγωγικού μοντέλου

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Γιάννης Σαμαρτζής, οικονομολόγος.

Η οικονομία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της ανάπτυξης και της ευημερίας κάθε χώρας, καθώς επηρεάζει άμεσα το βιοτικό επίπεδο των πολιτών, την απασχόληση, τις επενδύσεις και τη συνολική κοινωνική πρόοδο. Στην Ελλάδα, η δεκαετής οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2009 προκάλεσε βαθιές αλλαγές στην οικονομική και κοινωνική ζωή. Η ύφεση, η εκτίναξη της ανεργίας, η μείωση των εισοδημάτων, η αύξηση του δημόσιου χρέους και η φυγή χιλιάδων νέων επιστημόνων στο εξωτερικό, ανέδειξαν τις αδυναμίες του παραγωγικού μοντέλου που είχε διαμορφωθεί τις προηγούμενες δεκαετίες.

Η κρίση, παρά τις σοβαρές συνέπειές της, λειτούργησε και ως αφετηρία για έναν ευρύτερο προβληματισμό σχετικά με το μέλλον της ελληνικής οικονομίας. Έγινε σαφές ότι η βιώσιμη ανάπτυξη δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην κατανάλωση, στον δανεισμό ή σε λίγους μόνο οικονομικούς κλάδους, αλλά απαιτεί ένα νέο παραγωγικό πρότυπο που θα βασίζεται στην καινοτομία, στην εξωστρέφεια, στην αξιοποίηση της τεχνολογίας, στην πράσινη ανάπτυξη, στην ποιοτική εκπαίδευση και στην αποτελεσματική αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού της χώρας.

Σήμερα, η Ελλάδα βρίσκεται σε μια νέα περίοδο, κατά την οποία επιδιώκει να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της, να προσελκύσει επενδύσεις, να αξιοποιήσει τους ευρωπαϊκούς πόρους και να δημιουργήσει μια οικονομία περισσότερο ανθεκτική στις διεθνείς προκλήσεις. Η μετάβαση αυτή δεν αποτελεί μόνο οικονομική ανάγκη, αλλά και εθνική προτεραιότητα, καθώς από την επιτυχία της εξαρτάται η ευημερία των επόμενων γενεών.

Η έξοδος από την κρίση δεν μπορεί να θεωρηθεί ολοκληρωμένη μόνο επειδή η οικονομία επιστρέφει σε ρυθμούς ανάπτυξης. Το πραγματικό ζητούμενο είναι η ποιότητα της ανάπτυξης. Μια χώρα δεν μπορεί να στηρίζεται διαρκώς στην αύξηση της κατανάλωσης ή στον τουρισμό, χωρίς παράλληλα να ενισχύει τη βιομηχανία, την τεχνολογία, την καινοτομία και τις εξαγωγές. Το νέο παραγωγικό πρότυπο απαιτεί αλλαγή νοοτροπίας, από μια οικονομία που αναζητούσε εύκολα κέρδη, σε μια οικονομία που επενδύει στη γνώση, στην παραγωγή και στη δημιουργία μακροχρόνιας αξίας.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας παραμένει η χαμηλή παραγωγικότητα. Παρά τη σημαντική πρόοδο των τελευταίων ετών, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται πίσω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο σε επενδύσεις, τεχνολογικό εξοπλισμό και καινοτομία. Η μικρή κλίμακα μεγάλων επιχειρήσεων, η περιορισμένη σύνδεση της έρευνας με την παραγωγή και η καθυστέρηση στον ψηφιακό μετασχηματισμό, αποτελούν εμπόδια που πρέπει να ξεπεραστούν. Η αύξηση της παραγωγικότητας είναι ο δρόμος για καλύτερους μισθούς, περισσότερες ποιοτικές θέσεις εργασίας και μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα.

Βασικός πυλώνας του νέου μοντέλου πρέπει να είναι η αύξηση των παραγωγικών
επενδύσεων. Η Ελλάδα χρειάζεται επενδύσεις που δεν θα αφορούν μόνο την κατανάλωση ή την αγορά ακινήτων, αλλά θα δημιουργούν νέα παραγωγική δυναμικότητα. Η ενίσχυση της βιομηχανίας, η ανάπτυξη της ψηφιακής οικονομίας, η πράσινη μετάβαση, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και οι σύγχρονες υποδομές, μπορούν να αποτελέσουν τους βασικούς μοχλούς της νέας ανάπτυξης.

Παράλληλα, η χώρα πρέπει να ενισχύσει την εξωστρέφειά της. Η Ελλάδα δεν μπορεί να ανταγωνιστεί στο διεθνές περιβάλλον μόνο με βάση το χαμηλό κόστος εργασίας. Η προοπτική βρίσκεται στην παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών υψηλής ποιότητας. Η αγροτική οικονομία μπορεί να αποκτήσει νέα δυναμική μέσα από την τυποποίηση, την τεχνολογία και την προώθηση ελληνικών προϊόντων στις διεθνείς αγορές. Ο τουρισμός, από την πλευρά του, χρειάζεται να μεταβεί σε ένα μοντέλο μεγαλύτερης ποιότητας, με έμφαση στη βιωσιμότητα, στις ειδικές μορφές τουρισμού και στην αύξηση της δαπάνης ανά επισκέπτη.

Καθοριστικός παράγοντας για τη νέα παραγωγική εποχή είναι το ανθρώπινο κεφάλαιο. Η εκπαίδευση και η κατάρτιση πρέπει να ανταποκρίνονται στις ανάγκες μιας οικονομίας που αλλάζει γρήγορα. Η Ελλάδα διαθέτει αξιόλογο επιστημονικό δυναμικό, όμως η φυγή πολλών νέων ανθρώπων στο εξωτερικό κατά την περίοδο της κρίσης, έδειξε ότι η χώρα χρειάζεται περισσότερες ευκαιρίες για τους εργαζόμενους και τους νέους επιστήμονες. Η δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλής ειδίκευσης αποτελεί προϋπόθεση για μια βιώσιμη ανάπτυξη.

Ταυτόχρονα, η μετάβαση σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο απαιτεί θεσμικές αλλαγές. Η απλούστευση των διαδικασιών, η ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης, η σταθερότητα του φορολογικού πλαισίου και η αποτελεσματική λειτουργία του κράτους, είναι απαραίτητα στοιχεία για την προσέλκυση επενδύσεων και την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας.

Η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η περίοδος της μεγάλης κρίσης άφησε πίσω της σημαντικές πληγές, αλλά ταυτόχρονα δημιούργησε την ευκαιρία για μια βαθύτερη αλλαγή. Η πραγματική πρόκληση δεν είναι απλώς να επιστρέψει η χώρα στην ανάπτυξη, αλλά να δημιουργήσει μια διαφορετική οικονομία, παραγωγική, καινοτόμο και εξωστρεφή.

Το νέο παραγωγικό πρότυπο αποτελεί τη μεγάλη προϋπόθεση για το μέλλον της Ελλάδας. Μια οικονομία που θα παράγει περισσότερα και ποιοτικότερα, θα εξάγει περισσότερα και θα επενδύει στη γνώση, μπορεί να εξασφαλίσει υψηλότερο επίπεδο ευημερίας, αφήνοντας οριστικά πίσω της τις αδυναμίες του παρελθόντος.

Παρά τις σημαντικές δυσκολίες που αντιμετώπισε η χώρα, η περίοδος μετά την κρίση δημιούργησε την ευκαιρία για επαναπροσδιορισμό των αναπτυξιακών της προτεραιοτήτων και, συνεπώς, για τη διαμόρφωση ενός πιο σύγχρονου, ανθεκτικού και ανταγωνιστικού παραγωγικού μοντέλου.

Ήδη, η σύνθεση της ελληνικής οικονομίας έχει στραφεί προς μία περισσότερο εξωστρεφή και επενδυτική κατεύθυνση και, επομένως, έχει γίνει περισσότερο ανοικτή και διεθνοποιημένη. Έτσι, σε σχέση με την προ κρίσης περίοδο, οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών έχουν σχεδόν διπλασιαστεί ως ποσοστό του ΑΕΠ, από περίπου 20% σε περίπου 40%. Κατά την οικονομική κρίση οι επενδύσεις κατέρρευσαν σχεδόν στο μισό, φτάνοντας περίπου στο 11–12% του ΑΕΠ, ενώ τώρα έχουν ανακάμψει σημαντικά και βρίσκονται κοντά στο 20% του ΑΕΠ, αλλά εξακολουθούν να υπολείπονται αισθητά των προ κρίσης επιπέδων που προσέγγιζαν το 26%, τροφοδοτούμενες κυρίως από τις κατασκευές και την πιστωτική επέκταση.

Ορισμένα από τα θετικά στοιχεία της ελληνικής οικονομίας μετά την κρίση είναι:
● Η επιστροφή σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης: Μετά από πολλά χρόνια ύφεσης, η ελληνική οικονομία κατέγραψε ξανά αύξηση του ΑΕΠ, δείχνοντας σημάδια σταθερής ανάκαμψης.
● Η μείωση της ανεργίας: Η ανεργία, που είχε ξεπεράσει το 27% το 2013, μειώθηκε
σημαντικά τα επόμενα χρόνια, φτάνοντας στο 8%, δημιουργώντας νέες θέσεις
εργασίας.
● Η αύξηση των εξαγωγών: Οι ελληνικές επιχειρήσεις έγιναν πιο εξωστρεφείς,
αυξάνοντας τις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων, τροφίμων, φαρμάκων και
βιομηχανικών προϊόντων.
● Η ισχυρή ανάκαμψη του τουρισμού: Ο τουρισμός σημείωσε ιστορικά υψηλές
επιδόσεις, ενισχύοντας τα δημόσια έσοδα, τις επενδύσεις και την απασχόληση.
● Η αύξηση των ξένων επενδύσεων: Μεγάλες διεθνείς εταιρείες επένδυσαν στην
Ελλάδα, ιδιαίτερα στους τομείς της τεχνολογίας, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας
και των logistics.
● Ο ψηφιακός μετασχηματισμός του κράτους: Η ανάπτυξη των ηλεκτρονικών
υπηρεσιών (όπως η πλατφόρμα gov.gr) έκανε πιο γρήγορες και αποτελεσματικές
πολλές δημόσιες υπηρεσίες.
● Η βελτίωση της αξιοπιστίας της χώρας: Η Ελλάδα ενίσχυσε τη διεθνή οικονομική
της εικόνα και ανέκτησε την επενδυτική βαθμίδα από μεγάλους οίκους αξιολόγησης,
γεγονός που διευκολύνει τις επενδύσεις και μειώνει το κόστος δανεισμού.
● Η αξιοποίηση ευρωπαϊκών πόρων: Η χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης
της Ευρωπαϊκής Ένωσης στηρίζει επενδύσεις σε υποδομές, ψηφιακά έργα, πράσινη
ενέργεια και εκπαίδευση.
● Η ανάπτυξη της πράσινης οικονομίας: Αυξήθηκαν οι επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως τα αιολικά και τα φωτοβολταϊκά πάρκα, ενισχύοντας τη βιώσιμη ανάπτυξη.
● Η ενίσχυση της καινοτομίας και των νεοφυών επιχειρήσεων (startups):
Δημιουργήθηκαν νέες επιχειρήσεις στον χώρο της τεχνολογίας, προσελκύοντας
επενδύσεις και δημιουργώντας θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης.

Αυτά τα στοιχεία δείχνουν ότι, παρά τις δυσκολίες που άφησε η κρίση, η ελληνική οικονομία έχει κάνει σημαντικά βήματα προς μια πιο ανταγωνιστική, εξωστρεφή και βιώσιμη ανάπτυξη.

Ωστόσο, η τρέχουσα μετάβαση, απαιτεί περισσότερο την ενίσχυση της καινοτομίας και τηςτεχνολογίας, την προώθηση της ψηφιακής και πράσινης μετάβασης, καθώς και τη στήριξη της μεταποίησης, της αγροτικής παραγωγής, του τουρισμού υψηλής προστιθέμενης αξίας και των εξαγωγικών επιχειρήσεων. Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία έχει η περαιτέρω αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού της χώρας, ώστε να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο της φυγής νέων επιστημόνων στο εξωτερικό. Η δε συνεργασία του κράτους, των επιχειρήσεων, των πανεπιστημίων και της κοινωνίας των πολιτών, μπορεί να συμβάλλει ουσιαστικά στη δημιουργία ενός παραγωγικού μοντέλου που θα βασίζεται στη γνώση, την εξωστρέφεια και τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Συμπερασματικά, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι, η χώρα μας βρίσκεται σε μία
διαδικασία αλλαγής του παραγωγικού της μοντέλου, η οποία επιταχύνεται σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Η αναζήτηση αυτή του νέου παραγωγικού προτύπου, αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις, αλλά και ευκαιρίες για τη σύγχρονη Ελλάδα. Η επιτυχία αυτής της προσπάθειας δεν εξαρτάται μόνο από τις οικονομικές πολιτικές, αλλά και από τη συλλογική βούληση για μεταρρυθμίσεις, τη συνεργασία και την αξιοποίηση των δυνατοτήτων της
χώρας. Με σωστό σχεδιασμό, συνέπεια και επένδυση στη γνώση και την καινοτομία, η Ελλάδα μπορεί να οικοδομήσει μια οικονομία πιο παραγωγική, πιο δίκαιη και πιο ανθεκτική, εξασφαλίζοντας ευημερία και σταθερότητα για τις επόμενες γενιές.

Παράλληλα, η οικονομική πρόοδος πρέπει να συνοδεύεται από κοινωνική συνοχή, ίσες ευκαιρίες και μείωση των ανισοτήτων, ώστε τα οφέλη της ανάπτυξης να διαχέονται σε ολόκληρη την κοινωνία. Μόνο έτσι μπορεί να οικοδομηθεί μια οικονομία, περισσότερο ανθεκτική απέναντι στις διεθνείς κρίσεις και στις προκλήσεις του μέλλοντος.