Γιώργος Χατζημάρκος: Υπερτουρισμός ή υποδιαχείριση;

Rodiaki NewsRoom

Η πρόκληση δεν είναι να περιορίσουμε την επιτυχία, αλλά να τη διαχειριστούμε σωστά

Το ζήτημα του υπερτουρισμού και οι προκλήσεις που δημιουργεί για τους νησιωτικούς προορισμούς βρίσκονται στο επίκεντρο του άρθρου του περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου και προέδρου της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδος, Γιώργου Χατζημάρκου, στο πλαίσιο του Forum Islands Voice της «ΡΟΔΙΑΚΗΣ».

Με τίτλο «Υπερτουρισμός ή υποδιαχείριση;», ο κ. Χατζημάρκος εξετάζει τις επιπτώσεις της τουριστικής ανάπτυξης και θέτει στο επίκεντρο την ανάγκη για σχεδιασμό, επαρκείς υποδομές και αποτελεσματική διαχείριση, υπογραμμίζοντας ότι το ζητούμενο δεν είναι ο περιορισμός της επιτυχίας, αλλά η αξιοποίησή της με όρους βιωσιμότητας.

Ακολουθεί το άρθρο του:

Υπάρχουν λέξεις που περιγράφουν την πραγματικότητα και λέξεις που, όταν χρησιμοποιούνται άκριτα, την απλοποιούν παραπλανητικά. Ο «υπερτουρισμός» ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Στον δημόσιο διάλογο, και ιδίως στο διαδίκτυο, έχει γίνει εύκολη ετικέτα για πολύ διαφορετικά προβλήματα, με διαφορετικές αιτίες, σε διαφορετικούς τόπους. Όλα μπαίνουν κάτω από τον ίδιο όρο και όλα έχουν τον ίδιο υπαίτιο: τους πολλούς επισκέπτες.

Η προσέγγιση αυτή είναι λανθασμένη ήδη από την αφετηρία της. Ενοχοποιεί αντί να εξηγεί και αποπροσανατολίζει αντί να οδηγεί σε λύσεις. Το ερώτημα που αξίζει να θέσουμε είναι άλλο: αντιμετωπίζουμε πράγματι υπερτουρισμό ή, σε πολλές περιπτώσεις, υποδιαχείριση;

Ας ξεκινήσουμε από μια απλή παραδοχή: η επιτυχία ενός τόπου δεν είναι παθογένεια. Είναι αποτέλεσμα του να είσαι καλός σε κάτι. Δεν φανταζόμαστε τη Γερμανία να νιώθει ενοχή για την αυτοκινητοβιομηχανία της ή την Ιταλία για τη μόδα της. Ούτε τη Γαλλία να βλέπει το κρασί ως κατάρα.

Γιατί λοιπόν να νιώθουμε εμείς ενοχή για έναν τουρισμό που δημιούργησε θέσεις εργασίας, εισόδημα και ευκαιρίες; Που έδωσε οξυγόνο σε μια οικονομία σε δημοσιονομική κρίση, κράτησε ανθρώπους στα νησιά και, σε αρκετές περιπτώσεις, έδωσε σε όσους είχαν φύγει τη δυνατότητα να επιστρέψουν;

Το τελευταίο έχει ιδιαίτερη βαρύτητα στο Νότιο Αιγαίο, το νοτιοανατολικότερο άκρο της Ελλάδας και της Ευρώπης. Η Περιφέρεια είναι η πιο τουριστικά ανεπτυγμένη της χώρας και, ταυτόχρονα, η μόνη από τις 13 που κατέγραψε αύξηση πληθυσμού στην τελευταία απογραφή. Ο συνδυασμός δεν μοιάζει τυχαίος και, σε μια χώρα που θεωρεί το δημογραφικό μείζονα εθνική πρόκληση, δεν πρέπει να περνά απαρατήρητος. Ο τουρισμός δεν εξηγεί μόνος του κάθε δημογραφική εξέλιξη. Δημιουργεί όμως τις οικονομικές και επαγγελματικές προϋποθέσεις που κάνουν έναν τόπο ελκυστικό για να ζεις, να εργάζεσαι και να επιστρέφεις. Αυτός είναι και ο στόχος μας: νησιά ζωντανά δώδεκα μήνες τον χρόνο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν προβλήματα. Υπάρχουν, και είναι σοβαρά: υποδομές που δεν επαρκούν, πίεση στους υδάτινους πόρους, στη διαχείριση απορριμμάτων, κυκλοφοριακό.

Η ευθύνη ωστόσο να τα αντιμετωπίσουμε είναι δική μας. Στα απορρίμματα, για παράδειγμα, συχνά—και υποκριτικά—αποδίδουμε στις υποδομές την έλλειψη κανόνων. Το ότι ήρθαν περισσότεροι επισκέπτες δεν απαλλάσσει τη δημόσια διοίκηση από την υποχρέωση να σχεδιάσει και να υλοποιήσει τις υποδομές που απαιτεί η ανάπτυξη. Όταν όμως ένα αναγκαίο έργο χρειάζεται μία δεκαετία για να φτάσει στην έναρξη της υλοποίησής του, το πρόβλημα δεν είναι ο τουρισμός, αλλά η αδυναμία μας να κινηθούμε εγκαίρως.

Το ίδιο ισχύει και για το περιβάλλον. Η προστασία του είναι αδιαπραγμάτευτη, δεν μπορεί όμως να γίνεται άλλοθι αδράνειας. Χρειαζόμαστε κανόνες, επιστημονική τεκμηρίωση και ελέγχους, αλλά χρειαζόμαστε και έργα. Γιατί όταν ένα αναγκαίο έργο καθυστερεί επί χρόνια, η ανάγκη δεν εξαφανίζεται· μένει ανικανοποίητη, ενώ το κόστος διογκώνεται και μεταφέρεται στην κοινωνία. Δεν χρειάζεται να διαλέξουμε ανάμεσα στην ανάπτυξη και την προστασία του περιβάλλοντος. Μπορούμε να τα κάνουμε να δουλεύουν το ένα για το άλλο, με σχέδιο, ταχύτητα και υπευθυνότητα.

Εξάλλου, για το Νότιο Αιγαίο ο τουρισμός δεν είναι απλώς οικονομικός δείκτης. Είναι κομμάτι της ζωής των νησιών, δεμένο με τα μέσα διαβίωσης των κατοίκων, την απασχόληση, την επιχειρηματικότητα και την κοινωνική συνοχή. Γι' αυτό έχει σημασία να ενισχύουμε και την υπερηφάνεια των τοπικών κοινωνιών για ό,τι έχουν δημιουργήσει.

Οι νησιώτες είναι καλοί στη φιλοξενία και στην εξωστρέφεια, και αυτό δεν είναι τυχαίο. Για χιλιάδες χρόνια η εξωστρέφεια ήταν όρος επιβίωσης: η θάλασσα ήταν ταυτόχρονα εμπόδιο και δρόμος, και ένας μικρός, απομονωμένος τόπος έπρεπε να ανοιχτεί προς τα έξω για να μείνει ζωντανός. Ο τουρισμός είναι σήμερα η σύγχρονη έκφραση αυτής της διαχρονικής εξωστρέφειας. Τα νησιά μας έχουν κερδίσει την εμπιστοσύνη των επισκεπτών τους· και ανθρώπους που επιστρέφουν, που τα προτείνουν, που νιώθουν ότι έχουν σχέση μαζί τους. Αυτό είναι κεφάλαιο που οφείλουμε να προστατεύσουμε.

Όσο μεγαλώνει ένας προορισμός, τόσο μεγαλώνει και η ευθύνη να σχεδιάσουμε το επόμενο βήμα: καλύτερες υποδομές, σύγχρονες μεταφορές, ορθολογική διαχείριση των φυσικών πόρων, κυκλική οικονομία, προστασία του πολιτιστικού κεφαλαίου, επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου.

Η συζήτηση για τον τουρισμό δεν μπορεί να είναι συζήτηση ενοχής, αλλά ευθύνης. Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι «τουρισμός ή ποιότητα ζωής», αλλά αν θα έχουμε την ικανότητα να διαχειριστούμε την επιτυχία μας.

Δεν είναι «υπερτουρισμός» κάθε πρόβλημα που δημιουργεί η ανάπτυξη. Πολλές φορές είναι υποδιαχείριση. Και η απάντηση στην επιτυχία δεν μπορεί να είναι η ενοχή, αλλά ο καλύτερος σχεδιασμός, η ευθύνη και η συλλογική δράση.

Γιώργος Χατζημάρκος

Περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου

Πρόεδρος Ένωσης Περιφερειών Ελλάδος