Όταν οι Ιταλοί, από τη δεκαετία του ‘20 σύνδεσαν τη Ρόδο με τον υπόλοιπο κόσμο!

Πολλά από τα στοιχεία που παρατίθενται στη συνέχεια, ο Στάμος Παπασταματίου τα συγκέντρωσε από τους γιούς και τους εγγονούς Ιταλών πιλότων που υπηρέτησαν στο αεροδρόμιο των Μαριτσών και σήμερα έφτιαξαν ένα site το οποίο  δίνει πληροφορίες για τους προγόνους τους και για τα χρόνια που η Ρόδος ήταν το καμάρι τους, η περηφάνια τους και η δόξα τους.

 Άλλωστε πίστευαν ότι θα μείνουν για πάντα εδώ, γι’ αυτό την έφτιαχναν απ’ την αρχή.
 Κι άλλα από τα στοιχεία που παραθέτει ο κ. Παπασταματίου, πολύτιμος αρωγός πάντα  σ΄ αυτό το ταξίδι στο παρελθόν, τα άντλησε από τον Ιταλό ιστορικό Luciano Albergnini επίσης  γιό Ιταλού πιλότου που υπηρέτησε στην αεροπορία της Ρόδου.

Πότε λοιπόν ξεκίνησαν όλα, κι η Ρόδος συνδέθηκε αεροπορικά με τον υπόλοιπο  κόσμο; Πώς από πολιτικό οι Ιταλοί μετέτρεψαν το αεροδρόμιο και σε στρατιωτικό; Ποια ήταν η πορεία του όταν έγινε η Ενσωμάτωση με την Ελλάδα και ποια η χρήση του σήμερα;


Από ποια δεκαετία ξεκίνησε να έχει αεροπορική σύνδεση η Ρόδος;
Οι αεροπορικές συγκοινωνίες στη Ρόδο ξεκίνησαν στα μέσα της δεκαετίας του ΄20 με πτήσεις υδροπλάνων από την κεντρική Ευρώπη. Το δρομολόγιο της Imperial Airways ξεκινούσε Σάββατο από το Λονδίνο, έκανε στάση στο Παρίσι, στο Μπρίντιζι της Ιταλίας, στην Αθήνα, στη Ρόδο, στη Λεμεσό, στη Γαλιλαία (νυν Παλαιστίνη), τη Βαγδάτη, τη Μπάσρα του Ιράκ και  έφτανε στο  Καράτσι του Πακιστάν  ως  τελικό προορισμό. Ξεκινούσε το Σάββατο, ώρα 18:00 και ολοκλήρωνε το δρομολόγιο την Παρασκευή τ΄ απόγευμα και τανάπαλιν. Η εταιρεία ήταν η Imperial Airways και έκανε το  λεγόμενο «αυτοκρατορικό δρομολόγιο» δηλαδή το δρομολόγιο  στις αποικίες των Άγγλων.

Έρχονταν κι άλλες αεροπορικές εταιρείες;
Τη δεκαετία του ΄20 έρχονταν επίσης στη Ρόδο η  «ΑΕΡΟ ΕΣΠΡΕΣΣΟ  ΙΤΑΛΙΑΝΑ» εταιρεία υδροπλάνων και έκανε το δρομολόγιο Ρώμη-Μπρίντιζι- Αθήνα-Ρόδο-Χάιφα. Έφευγε από Μπρίντιζι Τετάρτη στις 11:15 με διανυκτέρευση στην Αθήνα, και  ερχόταν Ρόδο. Η χωρητικότητα των υδροπλάνων ήταν περίπου 12-18 επιβάτες. Από τη δεκαετία του ΄30 ερχόταν και η ALA  LITTORIA η οποία υπήρξε ο πρόδρομος της ALITALIA. Στο υδατοδρόμιο του Μανδρακίου τα υδροπλάνα που έρχονταν ήταν τα τρικινητήρια  Savoia Marchetti  S73 & Cant Z 506 Airone που κάποια απ΄ αυτά ήταν  SAR (έρευνας και διάσωσης).

 

Υδροπλάνο σταθμευμένο στο ΜανδράκιΥδροπλάνο σταθμευμένο στο Μανδράκι


Πού στάθμευαν τα υδροπλάνα;
Είχαν ως σταθμό το λιμάνι του Μανδρακίου, μπροστά από το ταχυδρομείο.

Το αεροδρόμιο των Μαριτσών πότε το έφτιαξαν οι Ιταλοί;
Στα τέλη της δεκαετίας του ΄20 και αρχές του 1930 συναποφασίστηκε από την ιταλική διοίκηση της Ρόδου Μάριο Λάγκο  και τον στρατάρχη του Αέρα, τετράρχη του φασισμού Ίταλο Μπάλμπο, να γίνει αεροδρόμιο στη Ρόδο.  Ως καταλληλότερη περιοχή επιλέχτηκε η πεδιάδα των Μαριτσών. Το σκεπτικό ήταν να γίνει πολιτική χρήση του. Επειδή το έδαφος της πεδιάδας δεν ήταν πολύ κατάλληλο για αεροπορική χρήση, εκτελέστηκαν πολύ μεγάλες εργασίες  αποξήρανσης για να γίνει καταλληλότερο και χρησιμοποιήθηκαν πάνω από 300 εργάτες. Οι εργασίες ξεκίνησαν το β΄ εξάμηνο του 1931. Η αρχική ονομασία που του έδωσαν οι Ιταλοί ήταν «αεροδρόμιο Φιλερήμου». Χρησιμοποιήθηκε από την εταιρεία ALA  LITTORIA και από άλλες εταιρείες του εξωτερικού όπως η KLM της Ολλανδίας. Η KLM ωστόσο εξαιτίας της ακαταλληλότητας της πίστας για τετρακινητήρια αεροπλάνα τα οποία χρησιμοποιούσε για τη γραμμή Άμστερνταμ- Μπατάβια, αναγκάστηκε να διακόψει τα χειμερινά δρομολόγιά της από το 1936.

Το αεροδρόμιο το χρησιμοποίησαν ωστόσο και ως στρατιωτικό!
Από το 1936 οι Ιταλοί αποφάσισαν να χρησιμοποιήσουν το αεροδρόμιο και για στρατιωτικούς σκοπούς γιατί το στρατιωτικό αεροδρόμιο  της Δωδεκανήσου εως τότε βρισκόταν στη Λέρο.  Το 1937 ιδρύθηκε η αεροπορική διοίκηση Αιγαίου και μετονομάστηκε σε «Αεροδρόμιο Pessi Parvis» παίρνοντας το όνομα ενός Ιταλού άσσου αεροπόρου του 1ου Παγκοσμιου πολέμου που έχασε τη ζωή του στο Αιγαίο, ενώ είχε παρασημοφορηθεί δύο φορές. Η κατασκευή του στρατιωτικού τμήματος ξεκίνησε το 1938 από το Ιταλικό Στρατιωτικό Μηχανικό στη Ρόδο και κατασκευάστηκαν τρεις πίστες από 800 έως 1.000 μέτρα με διαφορετικούς προσανατολισμούς ούτως ώστε να πιάνει όλους τους καιρούς και να επιτρέπει και την προσγείωση τη νύχτα. Οι εργασίες διήρκεσαν μέχρι το 1943.

Ποια ήταν τα άλλα στρατιωτικά αεροδρόμια;
Παράλληλα σε μεταγενέστερο χρόνο   ως στρατιωτικά αεροδρόμια λειτούργησαν στη Ρόδο από τους Ιταλούς  το αεροδρόμιο του Γαδουρά (Καλάθου) και της Κατταβιάς.

 

Γενική άποψη του αεροδρομίου 1932-43Γενική άποψη του αεροδρομίου 1932-43


Οι εγκαταστάσεις του αεροδρομίου των Μαριτσών  ποιες ήταν;
Ο πύργος ελέγχου ο οποίος υπάρχει μέχρι σήμερα και το κτήριο διοίκησης. Υπήρχαν τρία τεράστια μεταλλικά Hangars (υπόστεγα αεροπλάνων)  τα οποία μετά την Ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου με την υπόλοιπη Ελλάδα, η Ελληνική Διοήκηση  τα αποσυναρμολόγησε και τα μετέφεραν σε αεροδρόμια της λοιπής Ελλάδας!  Επίσης υπήρχαν και  άλλα δύο μικρότερα υπόστεγα αεροπλάνων. Το κτήριο που ονομαζόταν «Λέσχη και Καταλύματα Αξιωματικών» είναι το βομβαρδισμένο κτήριο που βλέπουμε μέχρι σήμερα ενώ υπήρχαν και πάρα πολλές εγκαταστάσεις βοηθητικών και αποθηκευτικών υπηρεσιών. Στο πολιτικό τμήμα του αεροδρομίου έρχονταν  τα αεροσκάφη “SAVOIA  MARCHETTI  S.M 79» που ήταν τρικινητήρια, τα καλύτερα της εποχής με τα οποία έρχονταν στη Ρόδο τουρίστες, αλληλογραφία, Ιταλοί και άλλοι.

Στη συνέχεια το έπληξαν οι βομβαρδισμοί και τα σαμποτάζ!
 Το αεροδρόμιο της Ρόδου από το 1940 που ξεκίνησε ο πόλεμος, υπέστη πολλούς βομβαρδισμούς από τους Άγγλους. Απ΄ αυτούς πολλά κτήρια καταστράφηκαν.  Κατά τη διάρκεια του πολέμου υπηρετούσαν πολυάριθμες μοίρες βομβαρδισμού, με αεροπλάνα S 79 και Cant Z 1007 καθώς και μοίρες διώξεως με Fiat Gr 42. Το αεροδρόμιο των Μαριτσών  χρησιμοποιήθηκε ως αεροπορική βάση των Γερμανών κατά τη μάχη της Κρήτης,  με αεροπλάνα Stukas Ju 87. Τον Σεπτέμβριο του 1942 ένα γκρουπ Άγγλων κομάντο,  σε συνεργασία με Ροδίτες αντιστασιακούς έκανε σαμποτάζ και κατέστρεψε πολλά Ιταλικά αεροπλάνα. Στις  8 Σεπτεμβρίου 1943, όταν συνθηκολόγησαν με τους Συμμάχους, οι Ιταλοί κατέστρεψαν τα λίγα αεροπλάνα που είχαν απομείνει  για να μην τα παραδώσουν στους Γερμανούς.

 

Τα hangars του αεροδρομίου Μαριτσών και τμήμα του Πύργου ΕλέγχουΤα hangars του αεροδρομίου Μαριτσών και τμήμα του Πύργου Ελέγχου


Πώς συνέχισε τη λειτουργία του μετά τον πόλεμο;
Μετά τον πόλεμο το αεροδρόμιο χρησιμοποιήθηκε από τις ελληνικές εταιρείες ΤΑΕ και ΕΛΛ.Α.Σ., φέρνοντας κόσμο στη Ρόδο. Οι Έλληνες  εκτέλεσαν εργασίες αναβάθμισης και εξωραϊσμού του αεροδρομίου των Μαριτσών επεκτείνοντας την πίστα στα 2 χλμ ενώ το αεροδρόμιο χρησιμοποιήθηκε καταρχήν από την εταιρεία  με αεροσκάφη DC-3 Ντακότα και κατόπιν  από την Ολυμπιακή με DC-3 , DC-4 τα οποία ήταν πια τετρακινητήρια, DC-6B,COMET 4B και άλλα. Από το 1960 προσγειώθηκαν εκεί τα πρώτα τσάρτερ που έφεραν τουρίστες στη Ρόδο. Λειτούργησε ως πολιτικό αεροδρόμιο μέχρι  τις αρχές του 1977 οπότε και ξεκίνησε τη λειτουργία του  το αεροδρόμιο του Παραδεισίου. Αυτή τη στιγμή το αεροδρόμιο των Μαριτσών ανήκει στην Πολεμική Αεροπορία.

 

Ιταλοί πιλότοι και πίσω δύο από τα μεγάλα hangars του αεροδρομίου Μαριτσών Ιταλοί πιλότοι και πίσω δύο από τα μεγάλα hangars του αεροδρομίου Μαριτσών

 

Υδροπλάνα σταθμευμένα στο albergo delle roseΥδροπλάνα σταθμευμένα στο albergo delle rose

 

Υδροπλάνα τακτικών συγκοινωνιών  πάνω από την πόλη (luglio 1934)Υδροπλάνα τακτικών συγκοινωνιών πάνω από την πόλη (luglio 1934)

 

ΑΕΡΟΠΛΑΝΟ ΤΥΠΟΥ SM 73ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ALA LITORIAΑΕΡΟΠΛΑΝΟ ΤΥΠΟΥ SM 73ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ALA LITORIA

 

ΥΔΡΟΠΛΑΝΟ (SAR) τυπου CANT Z 506S AIRONEΥΔΡΟΠΛΑΝΟ (SAR) τυπου CANT Z 506S AIRONE