Εννιακόσιες «νύφες» κι αυτός...

Η συνέντευξη του Παναγιώτη Φωτάκη στην «Ροδιακή», στην οποία μιλάει για την έρευνα που πραγματοποιεί εδώ και χρόνια για τις ελληνίδες γυναίκες που μετανάστευσαν στην Αυστραλία, για να παντρευτούν.

Οκτάχρονο παιδί τότε αλλά ποτέ δεν ξέχασε. Το ταξίδι του στην Αυστραλία το 1957 “για να βρει η οικογένεια απ’ τα Σιάννα τον πατέρα...” συνέπεσε με τις καραβιές τις νύφες που έφταναν στη νέα ήπειρο για να παντρευτούν με τους ανύπαντρους έλληνες μετανάστες από φωτογραφία πληρώνοντας, με διευκόλυνση της ελληνικής κυβένρησης, ένα συμβολικό εισιτήριο που θα μπορούσαν να ξαναχρησιμοποιήσουν για να επιστρέψουν στην πατρίδα αν κάτι δεν πήγαινε καλά! Σαρανταδύο χρόνια μετά ο Παναγιώτης Φωτάκης καθηγητής ελληνικών και αγγλικών στη Δευτεροβάθμια και Τριτοβάθμια εκπαίδευση της Αυστραλίας διεξάγει έρευνα, δέκα χρόνια τώρα, για τις συγκλονιστικές ιστορίες των γυναικών που η ανέχεια μετά τον πόλεμο έστειλε στην Αυστραλία να βρουν το τυχερό τους... Για τον Παναγιώτη Φωτάκη το χωριό του τα Σιάννα στο οποίο και πάλι βρίσκεται για μερικές μέρες “είναι το κέντρο του κόσμου”, όπως ομολογεί. Οι “νύφες” ξέχασαν όμως ή ξέχασαν κάποιες απ’ αυτές και δεν γύρισαν ποτέ στην πατρίδα, γιατί ο νους έχει αυτή την ιδιότητα, ξεχνάει ό,τι τον πλήγωσε και κρατάει μόνο το άρωμα των πραγμάτων... Οκτάχρονο παιδί βρεθήκατε στο καράβι με τις νύφες που πήγαιναν να παντρευτούν στην Αυστραλία από φωτογραφία. Τι ζητούσατε εσείς ανάμεσά τους; Μαζί με τη μητέρα μου και τα δίδυμα αδέλφια μου πηγαίναμε να βρούμε τον πατέρα μου που είχε μεταναστεύσει ήδη. Η μάνα μου βέβαια μας είπε ότι πάμε για διακοπές αλλά όταν είδα να μας συνοδεύουν στο λιμάνι οι παππούδες και οι συγγενείς από τα Σιάννα κατάλαβα ότι δεν θα ξαναγυρνούσαμε. Ήτανε 21 Μαΐου του 1957. Είχατε καταλάβει ότι το καράβι ήταν γεμάτο γυναίκες; Τι εντύπωση σας έκαναν; Έβλεπα παντού γυναίκες, δεν ήξερα γιατί. Για μέρες ρωτούσα τη μάνα μου. Έπαιρνε ένα ύφος πονηρό και μου ‘λεγε: “μη ρωτάς, είσαι μικρός δεν χρειάζεται να τα ξέρεις όλα...”. Μια μέρα μου είπε τι συμβαίνει, μου είπαν και οι ίδιες που έρχονταν και μας έβρισκαν. Χρόνια μετά έμαθα ότι ταξίδευα με 900 νύφες απ’ όλη την Ελλάδα που πήγαιναν να βρουν λεύτερους Έλληνες στην Αυστραλία να τους παντρευτούν. Πώς ήταν αυτά τα κορίτσια, τι διάθεση είχαν, τι σας έλεγαν; Ήταν από 17 έως 32 ετών, άλλες χαρούμενες, άλλες λυπημένες. Εμείς είχαμε καλή καμπίνα το φρόντισε ο πατέρας μου από την Αυστραλία, πήγαμε στο πρακτορείο του Γιαμαλή τότε, πληρώσαμε πολλά λεφτά για να ταξιδέψουμε. Οι νύφες πλήρωναν 10 δολάρια, προσφορά της ελληνικής κυβέρνησης, για να πάνε στην Αυστραλία να παντρευτούν λεύτερους Έλληνες. Το εισιτήριο αυτό τους έδινε το δικαίωμα να μείνουν κάτω απ’ το κατάστρωμα σε καμπίνες μέσα στη βουή και τη δυσωδία. Ήταν ανυπόφορο το ταξίδι τους, μακρύ και δυσάρεστο. Κάποιες ανέβαιναν στο κατάστρωμα και για ένα μήνα κοιμούνταν εκεί. ʼλλες έμεναν στις καμπίνες πολλές μαζί, τις πείραζε η θάλασσα και δεν βγήκαν καθόλου, τους πήγαιναν το φαγητό εκεί. Ταξίδευαν με 10 δολάρια και με το ίδιο εισιτήριο είχαν τη δυνατότητα να επιστρέψουν πίσω μέσα σε 30 ημέρες σε περίπτωση που ο γαμπρός δεν εμφανιζόταν ή κάτι άλλο πήγαινε στραβά. Θυμάστε κάποιες νύφες συγκεκριμένα, τι σας έλεγαν, τι συζητούσαν μεταξύ τους; Θυμάμαι ότι παρά τις δύσκολες συνθήκες του ταξιδιού ένα ολόκληρο μήνα ήταν καθαρές και περιποιημένες, μου φαίνονταν σαν νεράιδες, το ό,τι μου έδιναν σημασία μ’ έκανε να νιώθω περίεργα. Κάποιες ήταν φιλικές, κάποιες απόμακρες. Πολλές ήταν σχεδόν παιδιά, ορισμένες κυκλοφορούσαν με μια φωτογραφία στο χέρι, που την έδειχναν στις άλλες ή σε όποιον ενδιαφερόταν να δει τον “άντρα” τους. Όμως όσο πλησιάζαμε στο λιμάνι γίνονταν ανήσυχες. Δεν είχαν ξαναφύγει απ’ τα χωριά τους. Κάποιες έφευγαν με το ζόρι. Και δεν ήξεραν καν πού πέφτει η Αυστραλία. Τώρα που κάνετε την έρευνά σας προσδιορίσατε από ποιες περιοχές της χώρας μας έφευγαν οι νύφες; Υπήρχαν ροδίτισσες μέσα σ’ αυτές τις 900; Οι περισσότερες ήταν από την Πελοπόννησο και όχι μόνον υπήρχαν πολλές ροδίτισσες ανάμεσά τους, αλλά δύο ήταν κι απ’ το δικό μου το χωριό, τα Σιάννα. Η μία παντρεύτηκε στην Αδελαΐδα και η άλλη στη Μελβούρνη. Πού κατέβηκαν αυτές οι κοπέλες; Θυμάστε την εικόνα στα λιμάνια; Ένα μήνα μετά,το καράβι “Begona” έπιασε τρία λιμάνια της Αυστραλίας. Εμείς κατεβήκαμε στην Αδελαΐδα μαζί με 250 νύφες. Οι υπόλοιπες κατέβηκαν στη Μελβούρνη και στο Σίδνεϊ. Στην προβλήτα περίμεναν οι άντρες. Από τα μεγάφωνα του λιμανιού απλωνόταν πανηγυρική μουσική. Ανυπόμονες φωνές ακούγονταν από το συγκεντρωμένο πλήθος: “Καλώς ήρθατε!”. Οι φωνές μπερδεύονταν μεταξύ τους, άλλοι φώναζαν γυναικεία ονόματα κρατώντας αμήχανα μπουκέτα λουλούδια, άλλοι έσπρωχναν ν’ ανοίξουν δρόμο να βγουν μπροστά. Οι “νύφες” είχαν φτάσει -κάποιες έκλαιγαν δεν ήθελαν να κατέβουν απ’ το καράβι, άλλες σέρνονταν γιατί ήταν εφιαλτικές οι μέρες που πέρασαν στο πλοίο. ʼλλες κοίταζαν με τρόμο τους άντρες που απ’ την προβλήτα κουνούσαν τα μαντήλια. Κι όταν κατέβηκαν; Κατέβαιναν κατά κύματα από τις σκάλες και κοίταζαν γύρω σαν χαμένες. Η υποδοχή περιελάμβανε κομφετί, κλάματα, γέλια, χαιρετούρες, αλλά κι αμηχανία για το άγνωστο. Οι περισσότεροι απομακρύνονταν ζευγαρωμένοι. Κάποιες κοπέλες έμειναν μόνες γιατί ο γαμπρός δεν εμφανίστηκε ή εξαφανίστηκε εκείνη την ώρα όταν είδε ότι του είχαν στείλει φωτογραφία της μικρότερης αδελφής της. Πολλές είδαν άλλους άντρες μεγαλύτερους σε ηλικία απ’ αυτούς που είχαν στη φωτογραφία. Θα μπορούσαν να γυρίσουν πίσω σ’ ένα μήνα με το ίδιο εισιτήριο των 10 δολαρίων. Σχεδόν καμία δεν γύρισε. Στην έρευνα αυτών των 10 χρόνων ανακαλύψατε περιπτώσεις, όπου η νύφη απέρριψε το γαμπρό; Πολλές. Μία από τις κοπέλες είχε μια τέτοια πικρή εμπειρία, αλλά ακολούθησε σ’ ένα χωριό της Αδελαΐδας τη φίλη της που ζευγαρώθηκε αμέσως. Στο χωριό αυτό υπήρχαν έξι ανύπαντροι άντρες που έτρεξαν έναν αγώνα δρόμου. Αυτός που βγήκε πρώτος πήρε τη νύφη κι ακόμα είναι παντρεμένη μαζί του. Μάλιστα στο γάμο ήταν καλεσμένος και ο παρολίγον γαμπρός. Όταν η ελληνόφωνη εφημερίδα της Αυστραλίας “Νέος Κόσμος” αναφέρθηκε σ’ εμένα σε σχέση με την έρευνα που κάνω με πήρε τηλέφωνο και μου είπε: “Θέλω να μιλήσω με το 8χρονο παιδί”. Της λέω “εγώ είμαι αλλά δεν είμαι πια 8 χρονών...”. Γίναμε φίλοι από τότε. Πολλές νύφες με ψάχνουν για να μου δώσουν στοιχεία ή με ψάχνουν τα παιδιά τους. Θέλουν να μιλήσουν για την ιστορία τους; Πολλές ναι, είναι αυτές που πήγαν καλά, έζησαν αγαπημένα, απέκτησαν οικογένεια και περιουσία. ʼλλες ακόμα κι αν τα έκαναν αυτά με ρωτούν “γιατί ανοίγεις πληγές...”; Πολλές δεν ήρθαν καθόλου από τότε στην Ελλάδα. ʼλλες πηγαινοέρχονται και δεν μπορούν ακόμα και σήμερα να προσαρμοστούν ούτε εδώ ούτε εκεί. Οι “νύφες” γνωρίζονται μεταξύ τους; Τουλάχιστον της Αδελαΐδας που ξέρω εγώ ναι. Μάλιστα συναντιούνται κιόλας. Η πρώτη συνάντησή τους έγινε στα 40 χρόνια και η δεύτερη στα 50. Είναι φίλες, αγωνίστριες, αυτές κράτησαν τη γλώσσα την ελληνική και τη θρησκεία. Κι εγώ ο 8χρονος τότε, έχω διδάξει τα εγγόνια τους ως καθηγητής κι έχω βαφτίσει και κάποια απ’ αυτά χωρίς να ξέρω ότι η γιαγιά τους ήταν νύφη του Begona. Νύφη άλλου καραβιού είναι και η δική μου πεθερά, η μητέρα της γυναίκας μου της Γερακίνας...