Ο Ιερός Ναός Ευαγγελισμού της Θεοτόκου

Ιστορικά Στοιχεία
Στη νεότερη πόλη, στην πλατεία Ελευθερίας, βρίσκεται ο ναός του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Οικοδομήθηκε την περίοδο 1924/1925-1929 κατά μίμηση, και αποτελώντας μία σύγχρονη μορφολογική απόδοση, του κοινοβιακού ναού των Ιπποτών που βρισκόταν στο δυτικό οχυρωμένο τμήμα του Κολλάκιου και καταστράφηκε ολοσχερώς έπειτα από έκρηξη πυρίτιδας το 1856.

Ο νέος ναός, αφιερωμένος επίσης στον Άγιο Ιωάννη, βασίστηκε στα σχέδια των Bernard Eugène Antoin Rottiers του 1828 και Eugène Flandin του 1853. Την επίβλεψη της κατασκευής ανέλαβε ο Ιταλός αρχιτέκτονας Florestano di Fausto. Οικοδομήθηκε στο αρχιτεκτονικό τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής με υπερυψωμένο το κεντρικό κλίτος και τριμερές ιερό, με εντυπωσιακά ανοίγματα στις όψεις που προσιδιάζουν με αντίστοιχα σε δυτικούς ναούς.

Το εξίσου εντυπωσιακό πυργοειδές κωδωνοστάσιο στα ανατολικά με τον εντοιχισμένο μαρμάρινο θυρεό με το λιοντάρι του Αγίου Μάρκου, ύψους 26μ., προστέθηκε ένα χρόνο μετά την αποπεράτωση του ναού. Λίγο αργότερα, διαμορφώθηκε το τριγωνικό περίκλειστο με στοά αίθριο, με περίκεντρη στεγασμένη κατασκευή και φιάλη αγιασμού στο μέσον.

Μετά την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου το 1947, ο καθολικός ναός του Αγίου Ιωάννη μετατράπηκε σε ορθόδοξο και αφιερώθηκε στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Εγκαινιάστηκε από τον Μητροπολίτη Ρόδου Τιμόθεο.


Ο ναός παραμένει αναλλοίωτος εξωτερικά, ενώ το εσωτερικό προσαρμόστηκε ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της ορθόδοξης λατρείας στην οποία και αποδόθηκε. Οι σημαντικότερες από τις αλλαγές αφορούν στην αντικατάσταση του τέμπλου, των οξυκόρυφων αψίδων που διαιρούν το εγκάρσιο κλίτος, του πλίνθινου δαπέδου, των αλαβάστρινων παραθύρων και του διακόσμου των τοίχων.

Το τέμπλο, σύμφωνα με επιγραφή σε θωράκιο, είναι έργο των αδελφών Σκαρή από τον Πειραιά, ενώ η τοιχογράφηση πραγματοποιήθηκε μεταξύ 1951 και 1961 από τον Φώτη Κόντογλου, τον μαθητή του Ιωάννη Τερζή και τον μαθητευόμενο Παντελή Οδαμπάση. Στους ίδιους ζωγράφους αποδίδονται και οι τέσσερις κύριες δεσποτικές εικόνες. Περισσότερα στοιχεία για την ταυτότητα του ναού παρέχει η μαρμάρινη αναθηματική επιγραφή στον δυτικό τοίχο εσωτερικά, όπου αναγράφονται οι χορηγοί του διακόσμου, τα έτη τοιχογράφησης και το όνομα του τότε Μητροπολίτη Ρόδου Σπυρίδωνος.

Η ολοκλήρωση των τροποποιήσεων και της αγιογράφησης του εσωτερικού της εκκλησίας του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου συνέπεσε με την πρωτοβουλία του Οικουμενικού Πατριαρχείου για Πανορθόδοξη Σύνοδο, η οποία πραγματοποιήθηκε εντός του ναού στις 24 Σεπτεμβρίου-1 Οκτωβρίου 1961. Σε θύμηση αυτής της διάσκεψης τους κίονες του ναού κοσμούν τα λάβαρα των ορθόδοξων Πατριαρχείων που παρευρέθηκαν.                                              

Συμπληρωματικές πληροφορίες
(Προτεινόμενες διαδρομές)
Κρήνη, πλατεία Ελευθερίας, Μανδράκι

Στον ελεύθερο χώρο της πλατείας της Ελευθερίας, λίγα μέτρα νοτιότερα από την είσοδο του ναού του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, βρίσκεται το συντριβάνι, σήμα κατατεθέν της περιοχής. Πρόκειται για αντίγραφο της μεσαιωνικής κρήνης (1279) Fontana grande της πόλης Viterbo της Ιταλίας. Κατασκευάστηκε από τους αρχιτέκτονες αδελφούς Giovanni και Ermanno Viterbesi Pizzichetti σε υλικά που παραχωρήθηκαν από τον Alfredo Maggini στο πλαίσιο προώθησης της εταιρείας μαρμάρου που κατείχε. Το υλικό που χρησιμοποιήθηκε στην κατασκευή της είναι ένας ηφαιστειογενής γκρίζος λίθος που αφθονεί στην περιοχή του Viterbo, γνωστός με την ονομασία “piperno”.


Το 1911 παρουσίασαν το έργο τους σε έκθεση που πραγματοποιήθηκε στη Ρώμη, όπου και κατέκτησαν την πρώτη θέση. Στη συνέχεια πούλησαν το αντίγραφο της κρήνης σε έναν Εβραίο συμβολαιογράφο, ο οποίος το τοποθέτησε στη βίλα του στο Parioli της Ρώμης και εν συνεχεία το παραχώρησε στο Ιταλικό Υπουργείο Παιδείας, το οποίο με τη σειρά του το δώρισε στην πόλη της Ρόδου το 1925. Έκτοτε βρίσκεται στην ίδια θέση κοσμώντας την πλατεία και δροσίζοντας τους περαστικούς.

Ιταλικό Διοικητήριο/ Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, Μανδράκι
Μετά τη Συνθήκη της Λωζάννης το 1923 οι κυβερνήτες της Δωδεκανήσου Mario Lago (1924-1936) και Cesare de Vecchi (1936-1940), με στόχο την επιβεβαίωση της εξουσίας τους και την ενίσχυση του εθνικού γοήτρου της Ιταλίας, προχώρησαν σε μια εντατική πολεοδομική δραστηριότητα. Σύμφωνα με το νέο σχέδιο της πόλης, έργο του αρχιτέκτονα Florestano di Fausto που ξεκίνησε να εφαρμόζεται το 1935, στο Μανδράκι διανοίχθηκε παραλιακή λεωφόρος, εκατέρωθεν της οποίας χωροθετήθηκαν τα σημαντικότερα δημόσια κτήρια.

Ένα εξ αυτών είναι και το κτήριο της Γενικής Διοίκησης ή Διοικητήριο (Palazzo del Governo) που εντοπίζεται αμέσως βόρεια της εκκλησίας του Ευαγγελισμού. Η ανέγερσή του ξεκίνησε το 1925 και ολοκληρώθηκε το 1927. Ο αρχιτέκτονας παρουσίασε σχέδιο για ένα τριώροφο κτήριο, ενώ αργότερα οι όροφοι περιορίστηκαν σε δύο λόγω έναρξης του πολέμου.


Ο di Fausto προσπαθώντας να ενσωματώσει το κτήριο στην υπάρχουσα αισθητική εικόνα της πόλης συνδυάζει την παράδοση της Ανατολής και του Βυζαντίου με γοτθικά και αναγεννησιακά στοιχεία, αναζητώντας συμβολισμούς που παραπέμπουν στην ιστορική αλλά και γεωγραφική παρουσία του νησιού στο σταυροδρόμι μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Υιοθετεί μια διπλή αντιμετώπιση στις όψεις του κτηρίου, καθώς λόγω της θέσης και του προσανατολισμού του έχει δύο σημαντικές όψεις, μία προς την θάλασσα και μία προς την πόλη.

Έτσι, το ισόγειο του κτηρίου περιτρέχει στοά με στοιχεία που παραπέμπουν σε βενετική αρχιτεκτονική, ενώ βόρεια και δυτικά υπάρχουν σαφείς αναφορές στην αρχιτεκτονική της περιόδου της ιπποτοκρατίας. Η τοιχοποιία της ανατολικής όψης αποτελεί το στοιχείο με τις κατεξοχήν αναγεννησιακές επιρροές και επιδράσεις από τη βενετσιάνικη αρχιτεκτονική με εμφανείς ομοιότητες με το Palazzo Ducale (Παλάτι των Δόγηδων) της Βενετίας.

Αυτός ο συγκερασμός διαφορετικών παραδόσεων και στοιχείων καθιστά το κτήριο του Διοικητηρίου το καλύτερο σωζόμενο δείγμα εκλεκτισμού, από τον οποίο διέποντο τα έργα του F. di Fausto.


Ταυτότητα Ιερού Ναού

Νομός: Δωδεκανήσου
Περιοχή: Μανδράκι, Ρόδος
Ονομασία Ναού: Ιερός Ναός Ευαγγελισμού της Θεοτόκου
Χρονολόγηση: 1929
Περίοδος: Νεότερη
Γιορτάζει: 25 Μαρτίου
Φορέας Προστασίας: Ιερά Μητρόπολη Ρόδου
Τηλέφωνο επικοινωνίας: 22410-77916
Ωράριο Επισκεψιμότητας:
Χειμερινό Ωράριο: 07:00 – 13:00
Θερινό Ωράριο: 07:00-13:00, 17:00-19:30
Διεύθυνση: Πλατεία Ελευθερίας, Μανδράκι, Ρόδος

Πηγή: Ιερά Μητρόπολη Ρόδου