Η Δωδεκανησιακή Οικονομία χρειάζεται  απαραίτητα μακροπρόθεσμο σχεδιασμό

Α’ ΜΕΡΟΣ
Η διαπίστωση του πληθωρισμού των εμπορικών καταστημάτων στη Ρόδο, ο υπερεπαγγελματισμός κατ’ άλλους, δεν είναι καινούριο “εφεύρημα”.  Και όσοι με κάποιον τρόπο ασχολούνται με τα οικονομικά του τόπου, ομολογούν ότι ο αριθμός των εμπορικών καταστημάτων, τουλάχιστον στην πόλη, συγκριτικά με άλλες απασχολήσεις και με την αντοχή της τοπικής Οικονομίας είναι μεγάλη και ότι η επιβάρυνση την οποία επωμίζονται τα αγαθά από την παραγωγή μέχρι την κατανάλωση είναι υπέρογκη.

Είναι πάρα πολλές οι πολυκατοικίες, για παράδειγμα, που ανεγέρθησαν μεταπελευθερωτικά στη Ρόδο και ο ισόγειος χώρος αυτών χρησιμοποιείται, χρόνια τώρα για εμπορικό κατάστημα ή ανάλογα με το χώρο και σε καταστήματα.

Όσο, δε, με καλή διάθεση μελετάς τα στοιχεία που συνθέτουν τον υπερεπαγγελματισμό και εμβαθύνεις στις δυσμενείς επιπτώσεις, διερωτάσαι: γιατί αυτοί που έχουν την τιμή να εκπροσωπούν τις παραγωγικές τάξεις, ως εκ της θέσης τους, δεν κινούνται δραστήρια για την κάμψη του παρασιτικού αυτού φαινομένου;  Αν και η φύση στην περιοχή μας ευνόησε, και η Μητέρα-Πατρίδα στάθηκε γενναιόδωρα και μας παρείχε τα μέσα για καλύτερη αξιοποίηση του νησιωτικού μας χώρου, ωστόσο, εμείς αδιαφορήσαμε.
Θα είναι ασυγχώρητο, εάν από αδιαφορία δική μας δεν προλάβαμε τη χειροτέρευση και για να μεταχειριστούμε φρασεολογία του Ποινικού Κώδικα, αποτελεί “έγκλημα” για τον τόπο, εδώ που γεννηθήκαμε και σταδιοδρομήσαμε.

Στη συνέχεια, παραθέτουμε κείμενο παρμένο από τη “Ροδιακή” της 30ής Σεπτεμβρίου 1958, αρ. φύλλου 2241.
«Μεγάλη σύσκεψη θα πραγματοποιηθεί με θέμα: τα πρώιμα κηπευτικά».

«Ειδική σύσκεψις με θέμα την προώθηση της καλλιέργειας και της διαθέσεως των πρωΐμων κηπευτικών, θα πραγματοποιηθή συντόμως εις Ρόδον, εις τα Γραφεία του Υποκαταστήματος της Αγροτικής Τραπέζης.  Εις την σύσκεψιν θα μετάσχουν εκπρόσωποι της Ενώσεως Γεωργικών Συνεταιρισμών, ο Τεχνικός Επιθεωρητής της ΑΤΕ κ. Αναγνωστόπουλος, ο οποίος αναμένεται εξ Αθηνών και οι Πρόεδροι των διαφόρων Συνεταιρισμών Δωδεκανήσου. «Ως γνωστόν η καλλιέργεια πρωΐμων έχει επεκταθή εις πλείστα σημεία της Ρόδου ήδη, δε, δια της συσκέψεως, θα καταβληθή προσπάθεια συστηματοποιήσεως της καλλιεργείας και εξευρέσεως τρόπου δια την εις την διαφόρους αγοράς εξαγωγήν τοποθέτησιν και πώλησιν της παραγωγής».

Την τελευταία 35ετία, τόσο ο πρωτογενής τομέας όσο και ο δευτερογενής είναι υποβαθμισμένοι στην περιοχή μας.  Με αποτέλεσμα, η εγχώρια αγροτική παραγωγή, αλλά και η μεταποιητική να υπολείπονται της ζήτησης.  Αντίθετα, ως γνωστό, όλο το βάρος της τοπικής Οικονομίας, υποβαστάζεται από τον τριτογενή τομέα και βασικά από τον τουρισμό.  Βέβαια υπάρχουν και οι άδηλοι πόροι, αυτοί, όμως αποκτούν μεγαλύτερη διάσταση και περισσότερη βεβαιότητα, όταν συνδέονται με την εγχώρια παραγωγική δραστηριότητα.  Και ο τουρισμός αποδίδει περισσότερα,  όταν οι τουρίστες καταναλίσκουν τοπικά προϊόντα.  Στην Ιταλία, για παράδειγμα, το 1/4 του τουριστικού συναλλάγματος αντλείται από προμήθειες εκ μέρους των τουριστικών προϊόντων της ιταλικής βιοτεχνίας.

Ως προς την ωφελιμότητα που διαδραματίζει η ντόπια παραγωγή ο διεθνούς φήμης Άγγλος οικονομολόγος John Maynard Keynes το 1931 απευθυνόμεος προς τους συμπατριώτες του τους παρότρυνε: «... Κάθε φορά που αγοράζετε αγαθά αυξάνετε την απασχόληση. Αλλά θα πρέπει να είναι βρετανικά αγαθά, προκειμένου να αυξηθεί η απασχόληση σε αυτήν εδώ τη χώρα.  Και θα έχετε, ταυτόχρονα, τη χαρά ότι, εκτός από την αύξηση της απασχόλησης, συμβάλλεται και στον πλούτο της χώρας μας, επειδή κινητοποιείτε και χρήσιμες άλλες δραστηριόττηες.

Η Δωδεκάνησος, όπως έχει, πλέον, διαμορφωθεί το οικονομικό - κοινωνικό της περιβάλλον, χρειάζεται ένα πρότυπο, ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης, προσαρμοσμένο στους διεθνείς οικονομικούς κανόνες.  Βέβαια, μέχρι σήμερα έγιναν κάποιες προγραμματικές μεμονωμένες προσπάθειες, αλλά, δυστυχώς, μέσα στα Γραφεία των Υπουργείων, χωρίς ευρύτερη συνοχή.  Και το πλέον αποκαρδιωτικό: έμειναν γράμμα κενό στα χαρτιά.  Και εν πάση περιπτώσει, αποδείχθηκαν ατελέσφορα και δεν εξυπηρέτησαν αυτό που χρειάζεται η Δωδεκανησιακή Οικονομία: τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Ένα συνολικό και αξιόπιστο πρόγραμμα πρότεινε το 1994 η Ακαδημία Αθηνών για τη Θράκη, το οποίο επεξεργάστηκε, στην τελευταία του φάση, Επιτροπή ειδικών Επιστημόνων υπό την εποπτεία των Ακαδημαϊκών: Ξενοφώντα Ζολώτα, Γιάγκου Πεσμαζόγλου και Άγγελου Αγγελόπουλου.  Όπως και το 1988 Επιτροπή από τον αδικοχαμένο Παύλο Μπακογιάννη για την ανάπτυξη της Ευρυτανίας. Και στις δύο περιπτώσεις για την υλοποίησή τους βοήθησε χρηματοδοτικά η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα αποτελέσματα κρίνονται ικανοποιητικά στα αναπτυξιακά και δημογραφικά μεγέθη και των δύο περιοχών.

Εν τω μεταξύ, στο φύλλο της “Ροδιακής” της 7ης Ιουνίου 1958, αρ. φύλλου 2144, αναφέρεται: «Αι εξαγωγαί της Ρόδου»: 300 τόννοι οίνοι Ροδιακής παραγωγής εξήχθησαν εκ Ρόδου χθες.  Εξ αυτών: 200 απεστάλησαν εις Πάτρα και 100 εις Μέγαρα.
«Εξ’αλλου, εξήχθησαν σήμερον εις Πειραιά 110 τόννοι κηπευτικών».

Ο αγροτικός τομέας
Θα αποτελέσει σφάλμα τακτικής, με τεράστιες βραχυχρόνιες και μακροχρόνιες αντιοικονομικές επιπτώσεις, εάν αφεθούν να υποχωρούν συνέχεια ποσοτικά και ποιοτικά οι αγροτικές δραστηριότητες.  Για παράδειγμα: Η αμπελουργία από 13.800 στρέμματα περίπου σήμερα βρίσκεται περιορισμένη σε 4.750 στρέμματα, ήτοι μειωμένη κατά 35% περίπου.

Επίσης και οι δενδροκαλλιέργειες, όπου το 85% περίπου, αντιπροσωπεύει και εκμεταλλεύσεις ελαιώνων.  Τα στρέμματα που έπαυσαν να καλλιεργούνται μετατράπηκαν σε χέρσα χωράφια: «Η Ρόδος παράγει εξαιρετικής ποιότητας ελαιόλαδο.  Είναι τόσο καλό, ώστε με τη σωστή φροντίδα και την κατάλληλη συσκευασία μπορεί να κατακτήσει τις εντυπώσεις από ολόκληρο τον κόσμο».

Είναι επί του προκειμένου χαρακτηριστική η δήλωση του γεωπόνου Παναγιώτη Σταμάτη για τα ελαιόδενδρα: «... Η παραγωγή ενισχύεται μόνο με τη φροντίδα.  Τα ελαιόδενδρα χρειάζονται λίγο λίπασμα, νερό και όργωμα της γης.  Έτσι, τα βοηθάμε ώστε να πολλαπλασιάσουν τον καρπό τους. 

Δυστυχώς, πολλοί αγρότες, λόγω της οικονομικής αδυναμίας, έχουν εγκαταλείψει τη γη.  Μοιραία, το παραγωγικό αποτέλεσμα μειώνεται σημαντικά...».
***
Σαν παράδειγμα, εξάλλου, των δυνατοτήτων που υπάρχουν για την παραπέρα ανάπτυξη της αγροτικής Οικονομίας, αναφέρονται τα εξής: «Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των αρμόδιων Υπηρεσιών της Διεύθυνσης Γεωργίας Νομού Δωδεκανήσου στην περιοχή της Ρόδου υπάρχουν 200.000 περίπου στρέμματα αγραναπαυόμενοι αγροί, οι οποίοι, εάν καλλιεργηθούν με κτηνοτροφικά φυτά, θα μπορέσουν να διαθρέψουν τέτοια κτηνοτροφία, ώστε με τα προϊόντα της να καλύπτονται οι ανάγκες, εγχώριες και τουριστικές σε κρέας και γάλα ολόκληρης της Δωδεκανήσου, όπου διατίθεται συνάλλαγμα για την μεταφορά ή και γάλα από τις υπόλοιπες περιοχές της χώρας.  Επί του προκειμένου η εφημερίδα “Η Ροδιακή” στις 28 Οκτωβρίου 1958, αρ. φύλλου 2265 γράφει: «Δι’ επιστολής του ο γαλλικός Οίκος Γκωτιέ προς την Κ.Α.Ι. Ρόδου εγνωστοποίησε ότι εκ Ρόδου είναι οι καλύτεροι και παρελήφθησαν κατά το 1958 εις Γαλλίαν.  Επίσης, εγνωστοποίησεν ότι τον Νοέμβριον θα αφιχθούν εις Ρόδον αντιπρόσωποι του Οίκου δια να συζητήσουν επί ευρυτέρας εισαγωγής Ροδιακών οίνων εις Γαλλίαν».

Επί του προκειμένου, ο τότε Πρωθυπουργός της χώρας Κ. Καραμανλής το Δεκέμβριο του 1979, σε μια από τις επισκέψεις του στη Ρόδο, είχε δηλώσει προς τον τοπικό τύπο: «...Όπως πριν πολλά χρόνια σας έλεγα ότι η Ρόδος έχει ένα δρόμο ν’ ακολουθήσει, το δρόμο του τουρισμού, τώρα λέγω ότι είναι ανάγκη, μαζί με τον τουριστικό τομέα, ν’ αναπτυχθεί και η γεωργία.  Οι λόγοι που επιβάλλουν αυτή την παράλληλη ανάπτυξη είναι πολλοί, κυρίως όμως, γιατί η γεωργία συμπληρώνει σήμερα τον τουρισμό». (“Ροδιακή, 29.10.1979). Συμβουλή, την οποία, δυστυχώς, ως τοπική ηγεσία δε λάβαμε σοβαρά υπόψην.  Κακώς - κάκιστα.

Εξάλλου, στις 6 Ιουλίου 2007, ύστερα από πρωτοβουλία του τότε Υφυπουργού Ανάπτυξης Αλέξανδρου Κοντού πραγματοποιήθηκε στη Ρόδο η παρουσίαση του Σχεδίου Μελέτης με τον τίτλο: «Για την παραγωγή προϊόντων ειδικών προδιαγραφών στο Νότιο Αιγαίο για την κάλυψη της ζήτησης κατά την τουριστική περίοδο, για μια ολοκληρωμένη αγορτική ανάπτυξη.  Ο Αλ. Κοντός, ανέφερε ότι η πολιτική του Υπουργείου είναι να δοθεί βάση στην «Άλλη Γεωργία», που έχει ως στόχο την παραγωγή προϊόντων υψηλής ποιότητας, που παράγονται από δυναμικές ομάδες αγροτών. Συνέχισε, λέγοντας, ότι αναμφίβολα υπάρχουν μεγάλες προοπτικές για την παραγωγή προϊόντων στα νησιά, αλλά πρέπει να δοθεί προσοχή ώστε να γνωρίζουμε: α) ποια προϊόντα μπορούν να παραχθούν και β) πώς θα είναι ποιοτικά και ανταγωνιστικά, λόγω των ξεχωριστών συνθηκών στα νησιά.

Όσον αφορά την κτηνοτροφία:  Και αυτή παρουσιάζει δυνατότητες ανάπτυξης.  Στην ίδια προαναφερθείσα παρουσίαση ο τότε Νομάρχης Δωδεκανήσου Γιάννης Μαχαιρίδης, ανέφερε, μεταξύ των άλλων: «Ο πρωτογενής τομέας είναι ένας δυναμικός τομέας, ο οποίος έχει προοπτική και μέλλον στην περιοχή μας.  Στους μικρούς τόπους είναι πολύ πιο εύκολο ο έλεγχος κάποιων δεδομένων», όπως είπε, φέροντας ως παράδειγμα τη Χάλκη, ένα νησί το οποίο θα μπορούσε να έχει ανάπτυξη στη βιολογική παραγωγή αιγοπροβάτων.

«Αναφέρθηκε ακόμα στην ανάγκη ελέγχου αδέσποτης κτηνοτροφίας στα νησιά με λήψη αυστηρών μέτρων και εξέφρασε αισιοδοξία ότι «η μελέτη θα έχει καταπιαστεί με τα δεδομένα της Περιφέρειας του Νομού Δωδεκανήσου, των νησιών και Δήμων, θα έχει κάνει την ακτινογραφία της τοπικής Οικονομίας και θα έχει καταλήξει σε προτάσεις, τις οποίες θα κληθούμε να υλοποιήσουμε». (Δυστυχώς, απ’ όσα έχουμε υπόψη μας, καμία συνέχεια...»)..
***
Ο Τούρκος Πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν, παράλληλα με τη μέριμνά του για αύξηση περαιτέρω της τουριστικής κίνησης στη χώρα του, ως και στην προσπάθειά του να αντιμετωπίσει η Τουρκία και την πρόσφατη τραπεζική κρίση της, άρχισε να εξάγει στη Βενεζουέλα τουρκικά προϊόντα: ζυμαρικά, ρύζι και καλαμποκάλευρο, με καλά αποτελέσματα.  Έτσι, σύμφωνα με τα στοιχεία της τουρκικής Στατιστικής Υπηρεσίας από τον Ιανουάριο μέχρι το Μάιο του 2018 η Βενεζουέλα εξήγαγε στην Τουρκία 20, 15 τόννους χρυσού, για την προμήθεια των προαναφερθέντων αγροτικών προϊόντων.  Και συνεχίζει. («Οικονομική Καθημερινή», 17.10.2018).

Εν τω μεταξύ, σύμφωνα με Μελέτη της Διεύθυνσης Οικονομικής Ανάλυσης της Εθνικής Τραπέζης πρόσθετο όφελος στην Ελληνική Οικονομία 12,2 δισ. ευρώ και 200.000 θέσεις εργασίας θα μπορούσε να συνεισφέρει ο αγροδιατροφικός τομέας στην Ελλάδα, αν προσέγγιζε τα μέσα ευρωπαϊκά επίπεδα από πλευράς τυποποίησης και επιχειρηματικής λειτουργίας («Καθημερινή», 17.10.2018).

Τα δάση
Από υπηρεσιακούς παράγοντες τονίζεται ότι στην περιοχή του δωδεκανησιακού συμπλέγματος τα δάση δεν αποτελούν, υπό την περιορισμένη του όρου έννοια, παραγωγικό τομέα.  Αναμφισβήτητα, όμως, είναι ένας χώρος, ο οποίος συντελεί αρκετά στην οικολογική ισορροπία και ως εκ τούτου επηρεάζει, σε μεγάλο βαθμό, την ποιότητα ζωής και φυσικά προκαλεί το τουριστικό ενδιαφέρον.

Αλιεία - σπογγαλιεία
Δυστυχώς, ο κλάδος της αλιείας, παρόλες τις προσπάθειες, δεν είναι οργανωμένος, όσο πρέπει σε σύγχρονα επιχειρησιακά πρότυπα.  Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι βρίσκεται σε λάθος βάση, εξαιτίας έλλειψης ερευνών και εφαρμογής μελετών για ανάπτυξη ιχθυοκαλλιέργειας, οστρακοκαλλιέργειας κ.λπ.
Και τούτο, κατά ένα μεγάλο μέρος οφείλεται στο ότι ουσιαστικά παραμένει αναξιοποίητο το μοναδικό πρόγραμμα ύψους 52 εκ. ευρώ, περιόδου 2014-2020, της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, με το οποίο μπορεί να αναπτυχθεί η αλιεία και να συντελεστεί η παράκτια ανάπτυξη στις νσηιωτικές περιοχές.

(Αύριο το Β’ μέρος - τελευταίο)