«Η προσφυγιά στα μάτια μου…»

Το ποιητικό έργο της κ. Ειρήνης Βογιατζή-Χαραλάμπη για τους πρόσφυγες όπου γης, παρουσιάστηκε το Σάββατο σε εκδήλωση.

«Έγχρωμοι πρέπει να ΄ναι οι εφιάλτες αλλιώς πως η φωτιά θα έμοιαζε με φωτιά και το αίμα με αίμα;...» Το ποιητικό βιβλίο της κ. Ειρήνης Βογιατζή-Χαραλάμπη «Στην ερημιά του άλλου» για τους πρόσφυγες του 20ου αιώνα όπου γης, παρουσιάστηκε χθες στο Κατάλυμα της Ισπανίας στο πλαίσιο του 2ου Φεστιβάλ του Κολλεγίου Ρόδου με τίτλο «Μια χαραμάδα φως». Στην εκδήλωση παρόντες ήταν δύο εκπρόσωποι της Ύπατης Αρμοστίας του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες και πλήθος κόσμου. Δύσκολο θέμα, δυσεπίλυτο για τους λαούς και τις κυβερνήσεις τους. Για αυτό και οι ποιητές δεν καταπιάστηκαν μ΄ αυτό. Η οικογένεια της κ. Βογιατζή-Χαραλάμπη έχει βιώματα προσφυγιάς όπως και πολλές άλλες στα Δωδεκάνησα. Αυτά τα βιώματα ξεχείλισαν τα συναισθήματα που έπρεπε να εκφραστούν με λέξεις στο χαρτί. Το ποιητικό αυτό έργο είναι μια κραυγή για εκείνους που περιμένουν μέχρι και σήμερα να ξημερώσει, να ‘ρθει η χαραυγή… Πώς αποφασίσατε να γράψετε ένα ποιητικό έργο για τους πρόσφυγες αυτής της γης; Ξεκίνησα με το βίωμα των διηγήσεων της οικογένειάς μου και μου βγήκε αυθόρμητα όλος αυτός ο θυμός και ο πόνος. Για πρώτη φορά γράφω τόσο μεγάλα ποιήματα. Ίσως γιατί ήθελα να πω πολλά και δεν έφταναν οι λέξεις. Είναι η πρώτη φορά που γράφονται ποιήματα για τους πρόσφυγες όλου του αιώνα, είτε είναι Έλληνες, είτε Κύπριοι, Σμυρνιοί, Πόντιοι, Αρμένιοι, Κούρδοι, Βαλκάνιοι, της Μέσης Ανατολής, Ιρακινοί, Αφγανοί, Αφρικανοί, οι πάντες. Δύσκολο το εγχείρημα. Μελέτησα την ιστορία κάθε λαού, ένιωσα στο πετσί μου τη βία της εξορίας, γιατί περί εξορίας πρόκειται και άρχισα να συνειδητοποιώ ότι όσο υπάρχουν άνθρωποι-εκμεταλλευτές λαών, θα υπάρχουν και οι υποταγμένοι στη μοίρα τους. Αυτό το βιβλίο θεωρώ ότι είναι καταγγελτικό, σκληρό, ρεαλιστικό και ας λένε ότι οι ποιητές είναι αιθεροβάμονες. Δεν διστάζω να σαρκάσω την εξουσία, το συμφέρον και την «ικανότητα» αρχόντων να χειραγωγήσουν συνειδήσεις και να αιχμαλωτίζουν ψυχές. Το ταξίδι αυτό από πότε ξεκινά; Ξεκίνησα αμέσως μόλις τελείωσα το μυθιστόρημα «Ο γιός της παστρικιάς». Κι όταν λέω αμέσως εννοώ το ίδιο βράδυ. Ο ήρωάς μου ως γιατρός του κόσμου περιέθαλπτε πρόσφυγες από το Ιράκ. Τότε, αναπολώντας, ήρθαν μπροστά μου σκηνές από διηγήσεις της οικογένειάς μου η οποία βίωσε την προσφυγιά στον πόλεμο του ΄40, στα αντίσκηνα της Κύπρου και της Παλαιστίνης. Μιλήστε μου για την περιπέτεια αυτή. Όλη η φαμίλια έφυγε, μ΄ ένα ψαροκάικο, κρυφά, από τη Σύμη την ώρα που σφύριζαν οι βόμβες των Γερμανών. Ο παππούς μου κι η γιαγιά μου με πέντε μικρά παιδιά, κι η οικογένεια του πατέρα μου. Ύστερα από ένα εξαντλητικό ταξίδι ημερών έφτασαν στα παράλια της Κύπρου. Ήταν συγκεντρωμένοι ήδη εκεί πρόσφυγες απ΄ όλα τα νησιά του Αιγαίου. Οι δικοί μου προωθήθηκαν στην Παλαιστίνη, στη Λωρίδα της Γάζας, μέχρι το τέλος του πολέμου που γύρισαν και δεν βρήκαν τίποτα όρθιο στο σπίτι τους. Πώς ζούσαν εκεί; Ήταν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, σε αντίσκηνα. Ο παππούς μου επειδή ήταν πολύ μορφωμένος ανέλαβε την οργάνωση του φαγητού και την τάξη στον καταυλισμό. Ήταν πάντα μελαγχολικός γιατί έβλεπε την κατάντια που μπορούσε να φτάσει ο άνθρωπος. Δεν έχαναν όμως την αξιοπρέπεια και την αγάπη για την πατρίδα τους. Όνειρό τους ήταν η επιστροφή. Είχαν φύγει πολλοί τότε από τη Δωδεκάνησο; Πολλοί, πάρα πολλοί. Αν έμεναν θα τους σκότωναν . Στην Παλαιστίνη έμειναν τρία χρόνια με βροχές, με καύσωνες… Διάβαζα μια καρτούλα που έστειλε από εκεί ένας θείος μου: «Και επάνοδον εις την φιλτάτη πατρίδα μας, υπό τας αρίστας των συνθηκών. Ελεύθεροι υπό ελεύθερον ελληνικόν ουρανόν….» Τελειώνει ο πόλεμος και γυρίζουν… Κατεστραμμένοι. Μια Ελλάδα που προσπαθεί να μαζέψει τα ερείπιά της αλλά και με μεγάλο πείσμα και θέληση για ανάκαμψη από τη στιγμή που υπάρχουν και παιδιά. Η χώρα μας ήταν μια χώρα φυγάς. Στον πόλεμο του ΄40, στην Κωνσταντινούπολη, στην Αίγυπτο, στον εθνικό διχασμό όπου αντιφρονούντες εστάλησαν στο τότε Σιδηρούν Παραπέτασμα, χωρίς εισιτήριο επιστροφής. Και πάλι οι σύμμαχοι έφταιγαν γι αυτό. Με το βίωμα το δικό μου έριξα τη ματιά μου στους φυγάδες όλου του κόσμου. Τους παιδεμένους από πολέμους, γενοκτονίες και καταστάσεις που δεν περιποιούν τιμή στο ανθρώπινο είδος. Όταν το τελείωσα αυτό το βιβλίο θεώρησα ότι εκπλήρωσα ένα χρέος και θέλησα να εκδοθεί από κάποιο φορέα ο οποίος θα μπορεί να διαχειριστεί το υλικό μου ούτως ώστε να βοηθηθούν, στο ελάχιστο όλοι οι πρόσφυγες. Δυστυχώς βρήκα πόρτες κλειστές. Ήρθε η ώρα όμως… Επτά χρόνια πέρασαν από τότε. Κι ενώ το ένα μυθιστόρημά μου ακολουθούσε το άλλο, τα χειρόγραφά μου αυτά έμεναν στο συρτάρι παραπονεμένα, ακολουθώντας έτσι τη μοίρα των ηρώων μου των προσφύγων. Μέχρι που ήρθε η ευλογημένη στιγμή και μου ανακοινώθηκε από τη Μαρία Μανιώτη, η οποία έχει την καλλιτεχνική επιμέλεια του Φεστιβάλ του Κολλεγίου Ρόδου, σε συνεργασία με την καλλιτεχνική διευθύντρια Νεκταρία Κασιώτη ότι θα εκδοθεί από το Κολλέγιο το βιβλίο. Αυτοί που λέμε σήμερα λαθρομετανάστες έχουν ομοιότητες με τους πρόσφυγες των προηγούμενων χρόνων; Η ομοιότητα είναι μία: η απελπισία και η ελπίδα επιβίωσης. Ένα τέτοιο είδος απελπισίας βιώνει σήμερα και ο Έλληνας. ʼφωνος και ανυπεράσπιστος σ΄ έναν οικονομικό πόλεμο. Αισθάνομαι ότι το αίσθημα της φυγής είναι πάλι προ των πυλών. Αλίμονο αν χάσουμε τους νέους. Είναι σαν να χάνουμε τη ραχοκοκαλιά και την κορμοστασιά της χώρας μας. Πώς ζουν σήμερα οι λαθρομετανάστες στη χώρα μας; Στην πραγματικότητα δεν ζουν. Είναι εξαθλιωμένοι, φοβισμένοι, χαμένοι και ζητούν μια σανίδα σωτηρίας σ΄ έναν αφιλόξενο κόσμο, με ρατσισμό και φοβίες. Τι θα μπορούσε να γίνει γι αυτούς; Να υπάρξει πολιτική. Το θέμα δεν είναι κοινωνικό, είναι πολιτικό. Οι υπαίτιοι των πολέμων κοιμούνται ήσυχα και τα θύματά τους ανεβαίνουν το Γολγοθά μιας μοίρας που δεν επέλεξαν. Κεντρικός ομιλητής ήταν ο διευθυντής του Κολλεγίου Ρόδου κ. Ναπολέων Βλάσης. Την εκδήλωση πλαισίωσαν: ο τενόρος Θανάσης Ζαχαρόπουλος και η Παιδική Χορωδία του Κολλεγίου υπό τη Μαρία Μανιά. Το «Τρίο Καταλόγια», ένα συγκρότημα προσφύγων και η καθηγήτρια φωνητικής Σαπφώ Σταυρίδη. Στο τραγούδι και το ούτι ήταν η Έλλη Γιαννάκη και η ʼννα Νικητιάδη. Στο πιάνο η Βίβιαν Αποστόλου.