Μεσαιωνολόγιο: «Αστικοί Μύθοι»

Γράφει η Άννα Αχιολά
info@medievalfestival.gr

 

Οι αστικοί μύθοι αποτελούν ιστορίες ή θρύλους, συνήθως φανταστικών γεγονότων, που διαδίδονται μαζικά και θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως ευρέως διαδεδομένες φήμες.  Ωστόσο, δεν είναι απαραιτήτως δημιουργήματα της φαντασίας, καθώς κάποιοι θρύλοι στηρίζονται ή εμπνέονται από πραγματικά γεγονότα. 

Αρκετοί αστικοί θρύλοι έχουν καταφέρει να επιβιώσουν για πολλούς αιώνες με μικρές παραλλαγές και σε αρκετές περιπτώσεις, είναι ακόμα και σήμερα πιστευτοί, από ένα μέρος της κοινωνίας, που τη συναρπάζουν κυρίως οι μυστήριες ιστορίες και που αρέσκεται να πιστεύει στην - κρυμμένη - αλήθεια τους...

 

Το Άγιο Δισκοπότηρο και οι Ιππότες της Στρογγυλής Τραπέζης
Το Άγιο Δισκοπότηρο και οι Ιππότες της Στρογγυλής Τραπέζης


Το Άγιο Δισκοπότηρο
Σύμφωνα με την καθολική μυθολογία, το Άγιο Δισκοπότηρο ή Ιερό Γκράαλ ήταν το σκεύος που χρησιμοποίησε ο Ιησούς στο Μυστικό Δείπνο. Εκεί συγκεντρώθηκε κατά τον ίδιο μύθο το αίμα και ο ιδρώτας του Ιησού, την ώρα που τον κατέβαζε ο Ιωσήφ από τον Σταυρό και λέγεται πως διαθέτει θαυματουργές δυνάμεις.

Η σύνδεση του Ιωσήφ από την Αριμαθαία με το θρυλικό Δισκοπότηρο χρονολογείται από τον Joseph d'Robert de Boron d’Arimathie (τέλη 12ου αιώνα), σύμφωνα με τον οποίο, ο Ιωσήφ παρέλαβε το Δισκοπότηρο από τον Ιησού και το πήγε μαζί με την οικογένειά του και διάφορους συντρόφους του στη Μεγάλη Βρετανία. Είναι ένας θρύλος που εμφανίστηκε μαζί με μια ρομαντική ιστορία, που προέρχονται ίσως από κάποιες προχριστιανικές λαογραφίες. Ο μύθος αργότερα συνδέθηκε με τον Πέρσιβαλ (έναν από τους Ιππότες της Στρογγυλής Τραπέζης) και τον ευρύτερο Αρθουριανό Κύκλο.

Βασιλιάς Αρθούρος
Ο Βασιλιάς Αρθούρος είναι ένας θρυλικός Βρετανός ηγέτης ο οποίος, σύμφωνα με τις μεσαιωνικές ιστορίες και μυθιστορήματα, οδήγησε τους Βρετανούς στο να αμυνθούν κατά των Σαξόνων εισβολέων στις αρχές του 6ου αιώνα. Οι λεπτομέρειες της ιστορίας του Αρθούρου κυρίως από λαογραφικής και λογοτεχνικής «ανακάλυψης» και η ιστορική ύπαρξή του, αμφισβητούνται από τους σύγχρονους ιστορικούς. Η ιστορική βάση για το θρύλο του Βασιλιά Αρθούρου έχει συζητηθεί πολύ από τους μελετητές.

Μερικοί βλέπουν τον Αρθούρο ως μια πραγματική ιστορική φυσιογνωμία που ενέπνευσε τον μύθο, δηλαδή έναν Ρωμαίο ηγέτη που πολέμησε εναντίον των Αγγλοσαξόνων εισβολέων κάποια στιγμή στα τέλη του 5ου με αρχές του 6ου αιώνα, αλλά η έλλειψη πειστικών αποδείξεων είναι ο λόγος που πολλοί ιστορικοί αποκλείουν τον Αρθούρο από τους καταλόγους της ρωμαϊκής Βρετανίας.

Η Παιδική Σταυροφορία
Η Παιδική Σταυροφορία είναι το όνομα που δίνεται σε μια σειρά εικονικών αλλά και πραγματικών γεγονότων που συνέβησαν το 1212 μ.Χ. που συνδυάζουν μερικά ή όλα από αυτά τα στοιχεία: Τα οράματα ενός παιδιού από τη Γαλλία ή τη Γερμανία, την πρόθεσή του να μετατρέψει ειρηνικά τους Μουσουλμάνους των Αγίων Τόπων σε Χριστιανούς, τις ορδές παιδιών που όδευαν προς την Ιταλία και παιδιά που πουλήθηκαν ως σκλάβοι. Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε το 1977,

αμφιβάλει για την ύπαρξη αυτών των γεγονότων και πολλοί ιστορικοί πιστεύουν πλέον ότι δεν ήταν παιδιά, αλλά περιπλανώμενοι φτωχοί στη Γερμανία και τη Γαλλία, μερικοί από τους οποίους προσπάθησαν να φτάσουν στους Αγίους Τόπους και άλλοι που ποτέ δεν προσπάθησαν να το κάνουν. Πιο πρόσφατες έρευνες δείχνουν επίσης ότι οι συμμετέχοντες δεν ήταν παιδιά, τουλάχιστον όχι πολύ μικρά.

Η σύγχυση ξεκίνησε όταν οι χρονικογράφοι, που δεν ήταν μάρτυρες των γεγονότων του 1212 και οι οποίοι έγραψαν 30 ή και περισσότερα χρόνια αργότερα, άρχισαν να μεταφράζουν τα αρχικά κείμενα και παρερμήνευσαν τη Λατινική λέξη «pueri», που σημαίνει «τα αγόρια», μεταφράζοντας την «τα παιδιά».
 

Το άγαλμα του Ρομπέν των Δασών στο Νότιγχαμ
Το άγαλμα του Ρομπέν των Δασών στο Νότιγχαμ


Ο Ρομπέν των Δασών
Ο Ρομπέν των Δασών είναι μια αρχετυπική φιγούρα στην αγγλική λαογραφία, η ιστορία του οποίου προέρχεται από τη μεσαιωνική εποχή, αλλά παραμένει σημαντική στη λαϊκή κουλτούρα, όπου είναι γνωστή ότι «έκλεβε από τους πλούσιους και τα έδινε στους φτωχούς» και ότι πολεμούσε την αδικία και την τυραννία.

Η καταγωγή του μύθου ισχυρίζονται μερικοί ότι προήλθε από τις ιστορίες των παρανόμων, όπως του Hereward του Αδύναμου, του Eustace του Μοναχού και του Γουίλιαμ Γουάλας. Υπάρχουν αρκετές θεωρίες που προσπαθούν να προσδιορίσουν ιστορικά τον Ρομπέν των Δασών, αλλά για διάφορους λόγους είναι απίθανο να βρεθεί ποτέ κανένα αποδεικτικό στοιχείο που να δείχνει ότι δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένας μύθος.

Η Πάπισσα Ιωάννα
Η Πάπισσα Ιωάννα ήταν μια θρυλική Πάπισσα, η οποία υποτίθεται ότι βασίλεψε για λιγότερο από τρία χρόνια γύρω στο 850, μεταξύ των Λέοντα IV και Βενέδικτου III (αν και υπήρχαν μόνο δύο μήνες διαφορά μεταξύ των δύο, με βάση τα αρχεία της Καθολικής Εκκλησίας). Είναι γνωστή κυρίως από ένα μύθο που κυκλοφόρησε το Μεσαίωνα. Η Πάπισσα θεωρείται από τους περισσότερους σύγχρονους ιστορικούς και θρησκευτικούς μελετητές ως φανταστική και πως προέρχεται από κάποια αντι-παπική σάτιρα. Οι περισσότεροι μελετητές την απορρίπτουν ως ένα μεσαιωνικό θρύλο.

Το Λεξικό της Οξφόρδης αναγνωρίζει ότι αυτός ο μύθος ήταν ευρέως διαδεδομένος για αιώνες, ακόμα και μεταξύ των καθολικών κύκλων, αλλά δηλώνει ότι δεν υπάρχει «καμία απόδειξη για Πάπισσα σε οποιαδήποτε από τις ημερομηνίες που προτείνονται για τη βασιλεία της» και συνεχίζει λέγοντας ότι «τα γνωστά γεγονότα των αντίστοιχων χρονικών περιόδων το κάνουν αδύνατο να χωρέσει μια Πάπισσα».
 

Ο περιπλανώμενος Εβραίος
Ο περιπλανώμενος Εβραίος


Ο Περιπλανώμενος Ιουδαίος
Ο μύθος αφορά έναν Εβραίο, με το όνομα Αχασβήρος που χλεύασε τον Ιησού στο δρόμο προς το Γολγοθά και από τότε είναι καταραμένος να περπατάει στη γη μέχρι τη Δευτέρα Παρουσία.  Η μυθοπλασία αυτή ανάγεται περί τον 4ο αιώνα όπου φέρεται η αρχή της να δημιουργήθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Την εποχή του Μεσαίωνα που ακολούθησε και διά των Σταυροφόρων η μυθοπλασία αυτή διαδόθηκε σ΄ όλη την Ευρώπη. Έγινε μέρος της χριστιανικής παράδοσης και αργότερα του ρομαντισμού. Η παράδοση αυτή κατά τον Μεσαίωνα μεταφέρθηκε σε πολλά βιβλία στη Δύση με πλείστες παραλλαγές του μύθου. Κάποιοι λένε πως ο Ιουδαίος ήταν τσαγκάρης, άλλοι πως ήταν ο θυρωρός του Ποντίου Πιλάτου.

Στις διάφορες εκδοχές του αλλάζουν και ονόματα, όπως: Ιωσήφ Κατράφιλος,  Μποτάντερ και Μαλάκ ή Μάλχος.  Σπουδαίοι συγγραφείς, όπως ο Γκαίτε κ.α. έγραψαν γι’ αυτό το μύθο. Μάλιστα ο Χάμερλινγκ, έγραψε ολόκληρη εποποιία με τον τίτλο "Ο Αχασβήρος εν Ρώμη", το οποίο έχει συμπεριληφθεί μεταξύ των αριστουργημάτων της γερμανικής φιλολογίας.

Οι απαρχές του μύθου αμφισβητούνται. Ίσως να προέρχεται από τον Κάιν, στον οποίο δίνεται παρόμοια τιμωρία: να περιπλανιέται στη γη, χωρίς να μπορεί να μαζέψει σοδειά, αλλά πάντα να οργώνει.
Πηγές:
en.wikipedia.org
http://dailyarticle.gr