Ιοί γρίπης... χειμερινοί επισκέπτες μας

Γράφει ο Στέφανος Κολιάης,
Συντ. καθηγητής Μικροβιολογίας Αριστοτελείου Παν. Θεσ/νίκης,Τμ. Βιολογίας    


`Βρισκόμαστε κοντά στην κορύφωση της ετήσιας περιόδου της γρίπης και θα πρέπει ο καθένας να είναι καλά ενημερωμένος σχετικά με τις δυσάρεστες συνέπειες που πιθανόν να προκύψουν.

Η γρίπη είναι μια εποχική (χειμερινή) ασθένεια που οφείλεται σε ιό (αυτόν της γριπης, influenza virus), που προκαλεί, από ελαφράς μορφής συμπτώματα (βήχα, πονοκέφαλο, πυρετό, πόνους στις αρθρώσεις κλπ) μέχρι σοβαρές καταστάσεις, ακόμα και θάνατο.

Τα κρυολογήματα που τα συμπτώματά  τους συμπίπτουν με τα ελαφράς μορφής συμπτώματα της γρίπης (συνήθως χωρίς πυρετό) οφείλονται σε εντελώς διαφορετικούς ιούς, τους ονομαζόμενους ιούς του κοινού κρυολογήματος ή ρινοιούς. Yπάρχουν 3 διαφορετικοί τύποι ιών γρίπης που χαρακτηρίζονται ως  Α, Β, C.

Oι τύπου Α προσβάλλουν ανθρώπους και ζώα και ειναι υπεύθυνοι για σοβαρές επιδημίες, ενώ οι τύπου Β και C μολύνουν μόνο ανθρώπους που συνοδεύονται συνήθως από ελαφράς έντασης συμπτώματα.

Το γενετικό υλικό των ιών της γρίπης είναι RNA (ριβονουκλεϊκό οξύ) και όχι όπως το γενετικό υλικό των ιών ανθρώπου,  ζώων και φυτών που είναι DNA (δεοξυριβονουκλεικό οξύ). Στο RNA των   ιών της γρίπης εδρεύουν λίγα γονίδια (περίπου 10) και όχι όπως στους ανώτερους οργανισμούς που περιέχουν χιλιάδες γονίδια. Δύο από τα γονίδια της γρίπης καθοδηγούν τη σύνθεση 2 πρωτεϊνών του ιού που είναι εξαιρετικά σημαντικές για τον ιό και για μια επιτυχή εγκατάστασή του (μόλυνση) στα κύτταρα ενός ανώτρου οργανισμού.

Οι πρωτεϊνες αυτές είναι η αιμοσυγκολλητίνη, Ηaemaglutinin, (H) και η Νευραμινιδάση, Neuraminidase, (N), εδρεύουν στην εξωτερική επιφάνεια του ιού και διακρίνονται από μεγάλη μεταλλακτικότητα (συχνές αλλαγές στη δομή τους γι’ αυτό και παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλομορφία. Τα διαφορετικά στελέχη του ιού, που εμφανίζονται κάθε χρόνο, διακρίνονται από τη δομή αυτών των πρωτεϊνων ως Η1, Η2, Η3 και Ν1, Ν2, Ν3 κ.ο.κ  και ανάλογα του συνδυασμού των δύο πρωτεινών χαρακτηρίζονται ως ιικά στελέχη Η1Ν1, Η3Ν2, Η5Ν1 κ.ο.κ.

Οι ίδιες πρωτεΐνες (Η και Ν), εξαιτίας της θέσης τους στην εξωτερική επιφάνεια του ιού, ειναι υπεύθυνες για την ενεργοποίηση του ανοσοβιολογικού συστήματος (δηλαδή της άμυνας) του οργανισμού που προσβάλλεται από τον ιό.

Συγκεκριμένοι συνδυασμοί των πρωτεϊνών Η και Ν επιλέγεται να περιέχονται στα εμβόλια που παρασκευάζονται από τις φαρμακοβιομηχανίες, βεβαίως ανάλογα με τα στελέχη του ιού που προβλέπεται να επικρατήσουν στην εκάστοτε χειμερινή περίοδο.

Η γρίπη ευθύνεται για τις επιδημίες και τις  πανδημίες (Πανδημία=ταυτόχρονη προσβολή με τον ιό σε πολλές χώρες του πλανήτη), με τα ίδια ή διαφορετικά στελέχη του ιού σε κάθε περίπτωση. Ενδιαφέρουσες είναι οι πληροφορίες από τις πανδημίες γρίπης των τελευταίων 130 χρόνων.

-Το 1890, η "Ασιατική πανδημία" με το στέλεχος Ν2Η2 άφησε τουλάχιστον 1 εκατ. νεκρούς
-Το 1918,  η "Ισπανική πανδημία" με το στέλεχος Η1Ν1 άφησε εκατόμβη θυμάτων (20-100 εκατ. νεκροί) και μάλιστα πιστεύεται ότι η πανδημία αυτή συνέβαλε για το τέλος του Α παγκόσμιου πολέμου αφού αποδεκάτισε μεγάλο μέρος των εμπόλεμων στρατευμάτων.

-Το 1957, επανεμφανίστηκε η "Ασιατική" με το ίδιο στέλεχος, το Η2Ν2, με 1-15 εκατ. θύματα.
-Το 1968, η πανδημία του "Hong-Kong" με το νεοεμφανιζόμενο στέλεχος Η3Ν2, αφήνει 1 εκατ. νεκρούς

-Το 1977, με τη "Ρωσική πανδημία επανεμφανίζεται το στέλεχος Η1Ν1 με εκατοντάδες χιλιάδες θύματα
-και τέλος "η πανδημία του 2009”, με το ίδιο στέλεχος ιού, το Η1Ν1, οδηγεί σε θάνατο 1 εκατ. ανθρώπους.

Θα πρέπει να διευκρινισθεί ότι τα στελέχη του ιού εμπεριέχουν πολλά υποστελέχη, γεγονός που κάνει τα εμβόλια μιας χρονιάς ανενεργά για την επόμενη εμφάνιση του ίδιου στελέχους, γιατί προφανώς πρόκειται για διαφορετικό υποστέλεχος.

Όλα τα μηνύματα από Eλλάδα και εξωτερικό τονίζουν ότι η φετινή χρονιά, όπως και η περυσινή, χαρακτηρίζετα, σε ό,τι αφορά τη γρίπη, ιδιαίτερα σοβαρή, αφού υπολογίζεται ότι ο χειμώνας θα κλείσει με ίσο ή ακόμα και μεγαλύτερο αριθμό θυμάτων από αυτόν της πανδημίας του 2009! 

Έχουν καταγραφεί μέχρι πριν μια εβδομάδα, στη χώρα μας, 18 θάνατοι από τους οποίους οι 12 μέσα σε 1  εβδομάδα (21-27 Ιανουαρίου 2019) και 127 περιπτώσεις που χρειάστηκαν νοσοκομειακή περίθαλψη. Με ποιο τρόπο πρέπει να αντιμετωπισθεί η δυσάρεστη αυτή προοπτική;

1. Να εμβολιασθεί το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού (το εμβόλιο, όπως όλα τα σύγχρονα εμβόλια, είναι απόλυτα ασφαλές και ιδιαίτερα αποτελεσματικό) και οπωσδήποτε οι ευπαθείς ομάδες που είναι τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι, το υγειονομικό προσωπικό και οι πάσχοντες από άσθμα, διαβήτη, καρδιολογικά νοσήματα και ανοσοκαταστολή.

2. Για τους υπόπτους γρίπης χρειάζεται ξεκούραση, λήψη πολλών υγρών, αποφυγή αλκοόλ και καπνού, συχνό πλύσιμο χεριών και απαραίτητα πρέπει να αποφεύγουν κλειστούς χώρους με πολλούς συγκεντρωμένους.

3. Τα αντιιικά φάρμακα ενάντια στη γρίπη, δυστυχώς, δεν είναι επαρκώς αποτελεσματικά γι' αυτό και χορηγούνται μόνο σε σοβαρές καταστάσεις. Το ένα από τα 2 τέτοια φάρμακα επιδρά ανασταλτικά στην πρωτεΐνη του ιού Ν και το άλλο σε μια άλλη ιική πρωτείνη (Μ) που όπως και η πρωτεΐνη Ν σχετίζεται με την είσοδο του ιού στα κύτταρα του μολυσμένου ατόμου.