8η Μαρτίου: Ημέρα της γυναίκας

Του Απόστολου Κωνσταντάκη
Γεωπόνου-Ζωοτέχνη, Επίτιμου Δ/ντη Σταθμού Γεωργικής Έρευνας Ρόδου


Η γυναίκα, η σύντροφος του άνδρα, η οποία πλάστηκε σύμφωνα με την παράδοση από τον Θεό για να ζήσει μαζί με τον Αδάμ, η Εύα, δεν έτυχε ανά τους αιώνες να έχει ίση μεταχείρηση και εκτίμηση συγκυριακά με τον άνδρα ανοδικά, ισότιμα ή και κατώτερα από αυτόν.

Ετυμολογικά η λέξη γυναίκα είναι μεσαιωνική και προέρχεται από την αρχαία λέξη γυνή, η οποία πάλι προέρχεται από την Ινδροευρωπαϊκή GWENA= γυναίκα και την Σανσκριτική JANI (γυναίκα= η κόρη που μεγάλωσε πια).

Μελετώντας το πέρασμά της από τους αρχαιοτάτους γνωστούς χρόνους μέχρι σήμερα, ιστορούμε:

ΑΡΧΑΙΑ ΕΠΟΧΗ
ΒΑΒΥΛΩΝΙΑ: Η γυναίκα έχει σημαντική θέση. Έχει ανεξαρτησία και υψηλή θέση στην κοινωνία. Ο κώδικας Χαμουραμπί (1728-1686 π.Χ.) της παρέχει πολλά δικαιώματα. Ο Χαμουραμπί υπήρξε ο έκτος και αξιολογότερος βασιλιάς της Βαβυλωνίας. Στον κώδικά του καθορίζονται με λεπτομέρεια τα καθήκοντα των διαφόρων λειτουργιών του Κράτους και των ιδιωτών.

ΑΙΓΥΠΤΟΣ: Κατά την φαραωνική εποχή η θέση της γυναίκας γίνεται ακόμη υψηλότερη. Έχει την δυνατότητα να κατέχει δική της περιουσία, να εργάζεται σε πολλούς τομείς της οικονομίας, μετέχει στον δημόσιο βίο, συναναστρέφεται με τους άνδρες, κυκλοφορεί ελεύθερα (εύρεση του Μωυσή στον Νείλο ποταμό).

ΜΙΝΩΪΚΗ-ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ: Η θέση της γυναίκας είναι υψηλή. Νοικιάζει κτήματα, διαχειρίζεται την κατανομή της εργασίας.

ΟΜΗΡΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ: Στην εποχή του Ομήρου οι γυναίκες κυκλοφορούν ελεύθερες (π.χ. Ναυσικά μαζί με τις θεραπενίδες της).

ΑΡΧΑΪΚΑ ΧΡΟΝΙΑ: 5ος ΑΙΩΝΑΣ π.Χ.
Η θέση της γυναίκας αλλάζει προς το χειρότερο. Εξομοιώνεται με τους δούλους, με πλήρη υποταγή στον άνδρα. Οι γυναίκες ανεξάρτητα κοινωνικής τάξης ήταν αναγκασμένες να περνούν τη ζωή τους σε ολοκληρωτική εξάρτηση από τον πατέρα, τον σύζυγο, τον γιο ή άλλα άρρενα συγκενή άτομα, χωρίς κανένα δικαίωμα και χωρίς κανένα προνόμιο. Η πολιτεία απλώς αγνοούσε την ύπαρξή τους. Εξαίρεση αποτελούσαν οι Σπαρτιάτισσες, οι οποίες έστελναν τα κορίτσια τους τα γυμναστήρια για να καλλιεργούν τα σώματά τους και το πνεύμα τους καθώς και σε άλλες συγκεντρώσεις.

ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ
Η γυναίκα υποβαθμίζεται ακόμη περισσότερο. Η υποαταγή της στον άνδρα είναι πλήρης. Η γυναίκα θεωρείται RES (=πράγμα). Σπάνια γυναίκες διευθύνουν επιχειρήσεις. Είναι επικεφφαλής οικιακής αγροτικής εκμετάλλευσης. Η πλειοψηφία των εργαζομένων γυναικών ήταν υπηρέτριες ή θεραπενίδες. Σε γενικές γραμμές τα επαγγέλματα της Ρωμαίας γυναίκας είναι ταπεινά.

ΠΡΩΤΟΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ
Η γυναίκα χαρακτηρίζεται ως υπεύθυνη για το προπατορικό αμάρτημα και καταντάει ανθρώπινο ον δεύτερης κατηγοράις. Ο Χριστός, αντίθετα προς τους ραβίνους, εξύψωσε τη γυναίκα. Τις δέχτηκε ως μαθήτριες, υπερασπίσθηκε την μοιχαλίδα, ζήτησε νερό από την, μη Ιουδαία, αλλά Σαμαρίτιδα, εμφανίστηκε-μετά την Ανάστασή του-πρώτα στις μυροφόρες γυναίκες κ.α.

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΠΟΧΗ
Οι Βυζαντινές ασκούν διάφορα επαγγέλματα. Αναφέρονται γυναίκες παραγωγοί και πωλήτριες διαφόρων τροφίμων και ψαριών. Πολλές εργάζονται ως υφάντριες ή κεντήστρες. Άλλες είναι κομμώτριες ή διευθύνουν λουτρά, οινοπώλιδες, ταβερνιάρισσες, ηθοποιοί ή χορεύτριες. Επίσης μνημονεύονται γιατροί, μαίες και ναυκλήρισσες (δηλαδή πλοιοκτήτριες ή ναυλώτριες πλοίων). Κατά καιρούς βέβαια η γυναίκα, κυρίως στη Δύση, αμφισβητήθηκε, με άκρον άωτον, ότι κατά την σύνοδο της MACON (πόλη της Κεντρικής Γαλλίας) το 585 μ.Χ. συζητήθηκε αν οι γυναίκες έχουν ψυχή.

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΠΟΧΗ
Ο Μεσαίωνας θεωρήται και είναι μια σκοτεινή εποχή της ανθρωπότητας γενικώς. Ταυτίζεται με την φεουδαρχία και ο άνθρωπος, άνδρες και γυναίκες, υπάγεται στις θελήσεις και ορέξεις του κυρίαρχου δεσπότη-φεουδάρχη. Ο φεουδάρχης είχε το δικαίωμα να κοιμάται την πρώτη νύχτα του γάμου της με την νύφη (JUS PRIMAE NOSTIS= δικαίωμα της πρώτης νύχτας).

Η θέση της γυναίκας χειροτερεύει. Είναι περιορισμένη στο σπίτι, με εξαιρέσεις. Δεν έχει καμία πρωτοβουλία, ούτε γνώμη και αν για οποιοδήποτε λόγο θελήσει να έχει αντίθεση γνώμη στα δεχομένα της εποχής εκείνης φθάνει στο ναδίρ, στο φοβερό κυνήγι των μαγισσών. Τότε 1.550-1.750 μ.Χ.) εκτελούνται ή καίγονται στην πυρά 60.000 άτομα, από τα οποία 82-90% (δηλαδή 49.000-54.000) είναι γυναίκες.
Κατά τον μεσαίωνα η γυναίκα είναι ή αγία ή εταίρα. Δεν είχε άλλη θέση στο κοινωνικό γίγνεσθαι.

ΜΕΤΑ ΤΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΠΟΧΗ
Στα επόμενα χρόνια (τέλος 18ου και 19ος αιώνας) η γυναίκα γνωρίζει άνοδο. Κατά την Γαλλική επανάσταση (1.789 μ.Χ.), τέθηκε θέμα ισότητας με τον άνδρα. Μακροχρόνιος αγώνας της γυναίκας να κατακτήσει την ισότητα με τον άνδρα πέτυχε κατά και την Γαλλική, όπως αναφέραμε, επανάσταση. Απέκτησε το δικαίωμα στην δικαστική αγωγή, στα πολιτικά δικαιώματα, στη θέση εργασίας, απολαβή ίδιου μισθού, στη μάθηση, στην εισαγωγή στην ανωτάτη παιδεία κ.α.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
Κατά την Ελληνική επανάσταση η γυναίκα έχει κυρίαρχο ρόλο. Είναι πλοιοκτήτρια ανεξάρτητη κατά το δοκούν, διαχειρίζεται θέματα στα “κοινά” έχει ισότιμη γνώμη με τους άνδρες και μετέχει ισότιμα στα πολεμικά συμβούλια (Μπουμπουλίνα, Μαντώ Μαυρογένους κ.α.), υπερασπίζεται την πατρίδα και την τιμή της (γυναίκες του Ζαλόγγου κ.α.).

Ας ακολουθήσουμε όμως χρονολογικά την εξέλιξη των προσπαθειών για την ανάδειξη και ανοδική πορεία της γυναίκας και των γυναικείων κινημάτων και επιτυχιών με βάση την Γαλλική επανάσταση.
Έτσι χρονολογικά το γυναικείο κίνημα, στη χώρα μας κυρίως και αλλού, έχει ως ακολούθως:

1790 μ.Χ. Υποστηρίζονται τα πλήρη πολιτικά δικαιώματα των γυναικών στην επαναστατημένη Γαλλία.
1791 μ.Χ. Ο κοινωνικός κύκλος της Γαλλίας προτάσσει την ισότητα του δικαιώματος των γυναικών σε ζητήματα διαζυγίου και περιουσίας.
1829 μ.Χ. Το τέλος των “Σατί”. (Ζατί. Στην Ινδία η σύζυγος έπρεπε να καεί με τον θανόντα σύζυγο).
1834 μ.Χ. Ιδρύεται στην Αθήνα το παρθεναγωγείο Χιλλ.
1850 μ.Χ. Ιδρύεται το Αρσάκειο.
1872 μ.Χ. Ιδρύεται ο Σύλλογος Κυριών. Στόχος η γυναικεία εκπαίδευση.
1887 μ.Χ. Εκδίδεται η εφημερίδα των Κυριών.
1890 μ.Χ. Πρώτη φοιτήτρια Πανεπιστημίου Αθηνών.
1892 μ.Χ. Πραγματοποιείται η πρώτη απεργία γυναικών. Η γυναίκα εισέρχεται στην εργασία.
1893 μ.Χ. Νέα Ζηλανδία. Οι γυναίκες αποκτούν δικαίωμα ψήφου.
1895 μ.Χ. Η Καλλιρρόη Παρέν απευθύνεται στον πρωθυπουργό Χαρίλαο Τρικούπη και ζητά την κατοχύρωση των πολιτικών δικαιωμάτων των γυναικών.

Σουφραζέτες
Στην Αγγλία στα τέλη του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ου δημιουργήθηκε το κίνημα των Σουφραζετών. Ήταν γυναίκες που διεκδικούσαν το δικαίωμα ψήφου για το φύλο τους, πριν από την τελική νομική του κατοχύρωση το 1928 μ.Χ. Το όνομά τους προέρχεται από το λατινικό ρήμα SUFFRINGERE που ταυτίζεται με την αναγραφή πάνω σε σπασμένο κεραμίδι του ονόματος του υποψηφίου.
Ας σταθούμε όμως στα πρόσφατα χρόνια κυρίως στην Ελλάδα.
1919 μ.Χ. Ιδρύεται στην Ελλάδα ο Σοσιαλιστικός Όμιλος Γυναικών.
1925 μ.Χ. Αναγνωρίζεται η ισότητα των δύο φύλων.
1928 μ.Χ. Πραγματοποιείται δημόσια συγκέντρωση γυναικών με αίτημα το δικαίωμα ψήφου.
1930 μ.Χ. Θεσμοθείται ηγ υναικεία ψήφος, αλλά μόνο για εγγράμματες γυναίκες.
1934 μ.Χ. Παρέχεται δικαίωμα ψήφου στις Τουρκάλες.

1952 μ.Χ. Νόμος 2151. Κατοχυρώνονται τα πολιτικά δικαίωματα των Ελληνίδων γυναικών και παρέχεται δικαίωμα ψήφου σε όλες τις γυναίκες.
1953 μ.Χ. Ελένη Σκούρα. Πρώτη βουλευτής της Ελλάδος.
1956 μ.Χ. Λίνα Τσαλδάρη. Πρώτη υπουργός Ελλάδος.
1956 μ.Χ. Κυκλοφορεί και μπαίνει σε χρήση το αντισυλληπτικό χάπι.
1992 μ.Χ. Χειροτονούνται γυναίκες ιερείς στην αγγλικανική εκκλησία.
2009 μ.Χ. Μίκα Ιατρίδη. Πρώτη βουλευτής Δωδεκανήσου.
 


ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑ
Ύστερα από πολλούς αγώνες η γυναίκα απέκτησε, έστω και αργά και τόσο δύσκολα, να έχει γνώμη και συμμετοχή στην τεκνοποίηση, κάτι που μέχρι τότε ήταν δικαίωμα του άνδρα και του περίγυρού του. Απέκτησε λοιπόν το δικαίωμα να αποφασίζει η ίδια αν θέλει να γίνει μητέρα.

ΠΑΡΘΕΝΙΑ
Για πολλούς λαούς καθίσταται ΦΕΤΙΧ. Θεωρείται ιερή σε πολλές θρησκείες, αρχαίες και σύγχρονες του Δυτικού και Ανατολικού κόσμου.

ΑΠΩ ΑΝΑΤΟΛΗ
Σύμφωνα με αρχαίες επιγραφές στην Ινδία, 3 χιλιάδες σύζυγοι και ερωμένες ακολούθησαν στον θάνατο τους άρχοντές τους.

Στην Κίνα η γυναίκα ήταν σε υποδεέστερη θέση και η παρουσία της οφείλει να είναι πάντα διακριτική δίπλα στον άνδρα της.

Ωστόσο από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας πολλές γυναίκες κράτησαν στα χέρια τους τις τύχες λαών.

Ενδεικτικά αναφέρουμε μερικές:
Επιστήμονες: Μαρί Κιουρί (Νόμπελ), Ιρέν Κιουρί (Νόμπελ), Αγλαονίκη κ.α.
Συγγραφείς: Πηνελόπη Δέλτα κ.α.
Ποιήτριες: Σαπφώ κ.α.
Ζωγράφοι: Αρτεμισία, Τζεντιλέφσκι, Σοφονίσβη, Ανγκισόλα κ.α.

Κινηματογραφίστριες: Λένι Ρεήδενσταλ κ.α.
Ηθοποιοί: Παξινού, Κοτοπούλη, Κυβέλη κ.α.
Εταίρες: Ασπασία, Φρύνη, Γλυκέρα, Λαΐς, Τιμαία κ.α.
Θετικές επιστήμες: Υπατία (μαθηματικά) κ.α.
Φιλόσοφοι: Ελένη Γλυκατζή-Αρβελέρ κ.α.

Αυτοκράτηρες: Θεοδώρα, Ειρήνη η Αθηναία, Θεοδώρα, Θεοδώρα και Ζωή (αδελφές) κ.α.
Βασίλισσες: Χατζπσούτ, Ελισάβετ Α’, Κλεοπάτρα, Ολυμπίας κ.α.
Πρωθυπουργοί: Γκόλντα Μέιρ, Ίντιρα Γκάντι, Μπούτο, Θάτσερ, κ.α.
Αγίες: Παναγία, Ελένη, Αϊσά, Τερέζα, Ζαν ντ’ Αρκ και πολλές άλλες.

Βέβαια δεν είναι δυνατόν σε ένα περιληπτικό πόνημα να συμπεριληφθούν όλες οι δραστηριότητες και δράσεις των γυναικών όλου του κόσμου. Σταχυολογήσαμε μερικές παρουσίες των γυναικών από την αρχαιτότητα μέχρι σήμερα για να δείξουμε την πορεία της γυναίκας διαχρονικά.