-Πήγατε στο Γοδό; Α!.. Γοδός ή τίποτις…  Δωδεκανησίων παραίνεσις για τις επικείμενες εκλογές. Το εμβατήριο «Ελεύθερα Δωδεκάνησα»

Παρουσίαση: Κώστας Τσαλαχούρης

Έχουμε και την εύθυμη πλευρά τη χρονιά  της Ενσωματώσεως. Ναι, όλοι οι χρονογράφοι της εποχής γράφουν για τα συμβαίνοντα στη Ρόδο, με πρώτο και καλύτερο, το Δημήτρη Ψαθά(1), από τη μόνιμη στήλη του στα «Νέα», την «Εύθυμη πλευρά», αφήνει την πένα του να μας δώσει το πνεύμα της εποχής, να μας απεικονίσει την τότε εποχή με κάθε δηκτικότητα, ζωηρό, εύστροφο αλλά και υπέροχο.

Γράφει, λοιπόν:
«Πήγατε(2) στη Ρόδο; Δεν πήγατε; Τότε τι καθώς πρέπει άνθρωπος είσαστε, μπορείτε να μου πήτε; Διότι εδώ τα πράματα είναι καθαρά. Ή είστε καθώς πρέπει άνθρωπος και παρακολουθείτε το ρεύμα της μόδας, οπότε θα πήγατε και στη Ρόδο, ή δεν είσαστε καθώς πρέπει. Οπότε δεν πειράζει κι αν δεν πήγατε. Η Ρόδος ήταν κατ’ αρχήν πόθος εθνικός. Ύστερα έγινε εθνική μας διεκδίκησις. Ύστερα έγινε πραγματοποίησις ονείρου. Και ακολούθως έγινε μόδα. Δεν έμεινε άνθρωπος σεβόμενος τον εαυτό του που να μην έβαλε αντικειμενικό σκοπό του να πάη να παραθερίση. Είχα δη προ μηνών την κυρά Μαρίκα που μάζευε κάθε χρόνο τα κουτσούβελα κι έστηνε το τσαντηράκι της εκεί κατά την Βουλιαγμένη και την περνούσε φίνα

-Ακόμα εδώ κυρά Μαρίκα μου; Πώς τα κατάφερες, δεν έχει φέτος τσαντηράκι;
-Όχι δεν έχει.
-Κατάργησες την εξοχή;
-Ποσώς. Θα πάμε στην Ρόδος!
Και ενώ ετοιμαζόταν για τη Ρόδος η κυρά Μαρίκα, μαζί της κόσμος και ντουνιάς κατάστρωνε τα σχέδιά του για το ίδιο νησί των ονείρων, που κόντεψε να βουλιάξη από τους παραθεριστάς.

Στου φίλου μου του Αριστοτέλη έγινε ομηρικός καυγάς που πέρασε από πολλές φάσεις γιατί οι παραθεριστικές και κοσμικές φιλοδοξίες της συμβίας του είχαν απολύτως προσανατολισθή προς το νησί των λουλουδιών.

- Ή Ρόδος ή τίποτις, εδήλωσε η αδιάλλακτη συμβία. Κι έπιανε τον φίλτατό μου Αριστοτέλη θανάσιμη απελπισία.
-Μπρε γυναίκα, έλα στα καλά σου. Ένα νησί είναι αυτό. Δεν χωράει όλη την Αθήνα. Δεν ακούω και άνθρωπο, δηλαδή, που να μην τώχη βάλει τάμα. Ξεκαθάρισε, επί τέλους, στο μυαλό σου ότι άλλο είναι παραθερισμός και άλλο το συλλαλητήριο.
- Ή Ρόδος ή τίποτις!
-Επιμένεις;
-Μέχρι θανάτου.

Ο φίλος μου ο Αριστοτέλης είναι αμνός του Θεού, αλλά όταν τον πιάσουνε, τον πιάνουν.
Εξ ου και εσφύριξαν πολλές φορές τα πιάτα σε κανονικές επιχειρήσεις και τρεις φορές έκανε την εμφάνισί του ο άνθρωπός μου με τα μούτρα του γρατσουνισμένα.
Επίσης μια φορά εμφανίσθηκε και η γλυκυτάτη συμβία του με το μάτι ης πρησμένο. Στο τέλος, όμως, η νίκη έστεψε το ολοστρόγγυλο κεφάλι της κυρά Καλλιόπης και ο αγώνας έληξε με πλήρη υποταγή του καλού μου Αριστοτέλη.

Την συνέχεια μου την έγραψε από τη Ρόδο.
«Πρόσθεσε εις τα βάσανά μου, φίλτατε και το παρόν. Η Ρόδος είναι νησί ονειρώδες. αλλά υποφέρει τρομερά από τον συνωστισμόν. Παρ’ ολίγον να ζήσωμεν ως τρωγλοδύται, ελλείψει στέγης. Και επειδή δεν παρουσιάσθη ο Κύριος Ημών Ιησούς Χριστός να πολλαπλασιάση τον άρτον και τα φαγητά πεινώμεν. Εάν ερωτάς και περί την κυρίαν Καλλιόπην, είναι πανευτυχής. Κάτω από τους ροδώνας του παραδείσου τούτου εδούλεψε τρις η παντόφλα, αμοιβαίως. Κατά τα άλλα δόξα σοι ο Θεός, ωραία είνε».   
Το Κολωνάκι, φυσικά, δεν ήταν δυνατόν να λείψη, ούτε η μοντέρνα μαυραγοριτεία που παρακολουθεί κατά πόδας τον σικ κόσμο.
-Πήγατε στο Γοδό;
-Γοδό μαντάμ; Ή βαρακούω;
-Γοδό! Μάλλον…Γόδο!
-Ρόδο, θέλετε να πήτε.
-Ψύλλοι εις τα άχερα.
-Σε σα. Όχι. Δεν πήγα στο Γοδό. Εσείς πήγατε;
-Οφ κορς! Κάθε χρόνο πηγαίναμε στο Μυκονό. Φέτος προτιμήσαμε το Γοδό! Όλο το σικ, το χάι λάιφ, όλο το σμαρτ κόσμος της Αθήνας έδωσε γαντεβού του στο Γοδό.
-Στο στόμα σας χαλίκια έχετε;
-Νόου! Πγοφογά.

Τελοσπάντων  ψυχρά το Κολωνάκι, έτρωγε το «ρο» κατά πατροπαράδοτη συνήθεια. Τώρα το τρώει και η μαυραγοριτεία με τις πανοραμικές λιμουζινάρες που καθώς δεν βρήκε να αγοράση κι έτοιμες τις ξένες γλώσσες, απαραίτητες για καθωσπρεπισμό, μιλάει μια νέα αριστοκρατική διάλεκτο που θυμίζει πολύ τα εβραϊκά ελληνικά.
Οι κάτοικοι της Ρόδου, φέτος είδανε πολλά. Κι αν πέρασαν δύσκολο καλοκαίρι(3), θα περάσουν σίγουρα ωραίο χειμώνα, αφηγούμενοι τις εντυπώσεις τους από την Αθήνα που ξεσηκώθηκε σύσσωμη να τιμήση το καινούργιο κοσκινάκι μας».

* Λίγο χρόνο μετά, βλέπει το φως  μια «προς Δωδεκανησίους παραίνεσις», ενόψει των προσεχών εκλογών, όπου η Δωδεκάνησος θα αποστείλει ως νέοαπελευθερωθείσα περιοχή, τους δικούς της εκπροσώπους στο Ελληνικό Κοινοβούλιο(4). Πριν ακόμα αρχίσουν οι γιορτές της Ενσωμάτωσης, άρχισαν τα παρατράγουδα. Δεν αναφερόμαστε στην εκλογή του νέου Γενικού Διοικητή, που έγινε εν μια νυκτί, ενώ όλοι επιθυμούσαν άλλη εκλογή, το κόμμα των Φιλελευθέρων διά του πρωθυπουργού Θεμιστοκλή Σοφούλη, ήθελε τον πρεσβευτή Δημήτριο Παππά(5), γνωστόν για την όλη δράση του, όταν το Δωδεκανησιακό βρισκόταν στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας για την Ελλάδα, αλλά ήταν βέβαιο ότι ο αντιπρόεδρος της Κυβερνήσεως Κ. Τσαλδάρης δεν ήταν σύμφωνος για το διορισμό του. Το Λαϊκό κόμμα ήταν βέβαιο ότι θα πρότεινε  τον Ιωάννη Καζούλλη(6), αλλά «άλλαι αι βουλαί, των…κι έτσι ανέλαβε ο γιατρός Νικόλαος Μαυρής(7) εξ Αμερικής, με σημαντικότατο, όμως, έργο κατά τη διάρκεια του πολέμου υπέρ των Δωδεκανησιακών δικαίων. Πριν ακόμη, καλά-καλά, γίνει και επίσημα η Ενσωμάτωση, άρχισε η…κομματοποίηση των πάντων. Τα δάνεια της Αγροτικής Τράπεζας-πολλές φορές δανεικά και αγύριστα, στους…δικούς μας, η διανομή του κλήρου-γης με ωραία τερτίπια στους…δικούς μας, οι θέσεις εργασίας στους…ανθρώπους μας και το οργιώδες, η γη που απαλλοτριώθηκε από τους κατακτητές στους…δικούς μας.

Όμως, σε όλα τα νησιά δονούσε το σύνθημα: Το Φιλελεύθερο, να στείλουμε ως εκπροσώπους μας τα παιδιά μας. Και στο τέλος αυτό έγινε!..
Αποκορύφωμα του κομματισμού υπήρξε γεγονός που επεσυνέβη την ημέρα των τελετών, δηλαδή, στις 7 Μαρτίου 1948. Κατά τη διάρκεια των παρουσιάσεων ενώπιον του βασιλιά στο Διοικητήριο πριν την παρέλαση, δημιουργήθηκε…λόγω λάθους του αρμόδιου, αργοπορία προσκλήσεως του πολιτικού αρχηγού Γεωργίου Παπανδρέου «συνεπεία του οποίου, ούτος απεχώρησε. Επανελθών βραδύτερον και παρουσιασθείς μόνον εις τους Βασιλείς, υπέβαλε τα ευχετήρια σέβη του δια το ευτυχές γεγονός, αρθείσης της παρεξηγήσεως, κατόπιν σχετικών εξηγήσεων διά το λάθος του αρμοδίου της εθιμοτυπίας». Ταυτόχρονα ο βασιλιάς απένειμε στον ναύαρχο Περικλή Ιωαννίδη(8) , Γενικό Στρατιωτικό Διοικητή Δωδεκανήσου και θείο του γιατί νυμφεύθηκε την πριγκίπισσα Μαρία(9), τον Μεγαλόσταυρο του Γεωργίου Α΄ και στον αντιστράτηγο Α. Παπάγο(10) τον Μεγαλόσταυρο του Σωτήρος-Τότε εκτελούσε χρέη Μεγάλου Αυλάρχη. Απουσίαζε ο επικεφαλής του Ιερού Λόχου και της Στρατιωτικής Αποστολής στα Δωδεκάνησα Χριστόδουλος Τσιγάντες(11)  ο οποίος δεν κλήθηκε στις τελετές.  

Ο ευθυμογράφος της εποχής, τις θεϊκές εκείνες ημέρες, άφησε τη γραφίδα του να δώσει στους Δωδεκανήσιους μια παραίνεση του τι μέλλει γενέσθαι. Γράφει:
«Δονούνε(12)  τους Πανέλληνες τρελλής χαράς λυγμοί!
Χύθηκαν δώδεκ’ αδερφές στης Μάνας την αγκάλη!
Αιώνες λαχταρούσαμε για τούτη τη στιγμή,
Ναν’ τα πανώρηα μας Νησιά ελεύθερα και πάλι.
Άνδρες Δωδεκανήσιοι! Έλληνες υπεργνήσιοι
το ξέρουμε πως είστε
μα τούτο μόνο δεν αρκεί πρέπει να γίνετε…Ρωμηοί
για να μπορεί να ζήστε.

Σε λίγο θάχετ’ εκλογές, να μπήτε στη Βουλή μας  
που ως γνωστόν μέσ’ το νερό πλείστες ανοίγει τρύπες
κι αν θέλετε αδελφική ν’ ακούστε συμβουλή μας
κυττάξτε να μας στείλετε καμπόσους παρλαπίπες,
που νάχουν τη γλωσσάρα τους στην τρίχα τροχισμένη
ώστε να ρεζιλεύουνε κι αυτόν το…Δημοσθένη!..
Πλήρεις μακαριότητος μάθετε να ξαπλώνετε
επί τεσσάρων καρεκλών και τραχανά ν’ απλώνετε
γιατί μόνο μουχλιάζοντας εντός των καφενείων
θάστε καλοί για τη Βουλή το νέο…Πρυτανείον,
κι αν δυσκολίες βρίσκετε στο μπαίνειν απ’ ευθείας, κυττάτε να τρυπώνετε δια της…οπισθίας

Την καλήν και συμφέρουσαν των Νόμων ερμηνείαν
στο κάθε τι να δίδετε
για νάχετε την δέουσαν… παντού επιτυχίαν
κι ο κόπος σας ν’ αμείβεται.
Μάθετε και με τις χρυσές να παίζετε τις λίρες
δεξιοτέχνως τις τιμές ν’ ανεβοκατεβάζετε,
κι από της Μαύρης Αγοράς τις κρύφιες τις θύρες
των συνανθρώπων τα ψιλά στις τσέπες σας ν’ αδειάζετε.
Κι όταν τα μάθετε όλ’ αυτά νερό, σαν αλφαβήτα,
θάνε χορτάτα τα σκυλιά κι ολάκερη η πίττα
Μ’ αυτή τη μεταμόρφωσι-που δεν σας ζημιεί
δεν παύετε νάστ’  Έλληνες, μα γίνατε…Ρωμηοί(13).

* Τις άγιες εκείνες μέρες, που δεν ξεχνάμε ποτέ, όσοι τις ζήσαμε, ακούστηκε και ένα εμβατήριο για τα «Ελεύθερα Δωδεκάνησα(14)», μαζί με τα εμβατήρια «Η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει» και «Ίκαρος» της Πολεμικής Αεροπορίας.
Το κείμενο(15):
Όχι πια της σκλαβιάς αλυσίδα
όχι θρήνοι και μαύρη απελπισιά
λάμπει φως Λευτεριάς, η Πατρίδα
αγκαλιάζει τα Δώδεκα Νησιά!
Τι βραχνάς! Οι αγώνες σας κι οι σπαραγμοί
Σαν μια νύχτα βαριά ήτανε και σκοτεινή
μα τη φώτιζ’ έξι αιώνες σαν λαμπάδα μυστική
Η ψυχή η Ελληνική-η ψυχή η Ελληνική.
Τώρα(16)νίκης ηχούνε καμπάνες
τώρα όλοι ας ντυθούμε γιορτινά
μέρα νύχτα ας χτυπούν οι καμπάνες
και τα χείλη ας ψέλνουν Ωσαννά
Και παντού σ’ εκκλησιές σε παλάτια
σε φτωχόσπιτα ας στηθεί
Δόξας σύμβολο ιερό
η σημαία με το σταυρό (δις)
υπερήφανη κι ορθή!

Αλλά αυτά που χιλιοτραγουδήθηκαν τις μέρες της Ενσωματώσεως ήταν το «Καπετάνιε, καπετάνιε χαμογέλα», από την ταινία «Άννα Ροδίτη» και λίγους μήνες αργότερα το «Ροδίτισσα». Σύμπτωση η «Ροδίτισσα» πρωτοακούστηκε από τη μεγάλη μας αοιδό Κούλα Νικολαΐδου (1918-1993) και το «Καπετάνιε, καπετάνιε χαμογέλα», γράφτηκε από τον αδελφό της Κώστα Νικολαΐδη, στιχουργό.
Τέλος ας μην ξεχνάμε τα αθάνατα τραγούδια «Είμαστε εμείς της Ρόδου τα βλαστάρια» και το «Δώδεκα αψίδες θριάμβου έχουν στηθεί» που στο άκουσμά τους, μόνο αγαλλίαση προκαλούν και  ρίγη βαθιάς, δυνατής και γλυκιάς  συγκίνησης!.. 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Δ. Ψαθάς (1907-1979), δημοσιογράφος, χρονογράφος, θεατρικός συγγραφέας.
2.  Ακολουθείται η γραφή της εποχής.
3.  Δημοσιεύτηκε στις 7 Οκτωβρίου 1948 στην εφημερίδα «Ταχυδρόμος» της Αλεξάνδρειας.
4. Οι εκλογές διενεργήθηκαν στις 5 Μαρτίου 1950.
5. Εφημερίδες της εποχής-Πέμπτη 11 Μαρτίου 1948. Ο Δημήτριος Παππάς γεννήθηκε στις 29 Νοεμβρίου 1893 και πέθανε στις 10 Δεκεμβρίου 1970.
6. Μέγας ευεργέτης, ο επικεφαλής του Δωδεκανησιακού αγώνα, μέχρι την Απελευθέρωση . Γεννήθηκε το 1878.
7. Νικόλαος Μαυρής (1899-1978)
8. Περικλής Ιωαννίδης (1881-1965)
9. Πριγκίπισσα Μαρία(1876-1940). Ο πλήρης τίτλος της: Η Αυτής Αυτοκρατορική και Βασιλική Υψηλότητα Πριγκίπισσα Μαρία της Ελλάδας και της Δανίας, Μεγάλη Δούκισσα της Ρωσίας, Κα. Ιωαννίδη
10. Α. Παπάγος (1883-1955)
11. Χριστόδουλος Τσιγάντες-Σβορώνος (1897-1970)
12. Κάνει ένα λάθος. Χρησιμοποιεί τη λέξη σατυρικός αντί του σατιρικός.
13. Γράφτηκε στις 5.11.1948. Το υπογράφει ως Π.Β.  
14. Το έγραψε ο Σ.Π. με μουσική Λέοντος Ρηγίδη
15. Από το περιοδικό «Ελληνικό τραγούδι», τεύχος 36, σελίδα 12, Απρίλιος 1948.
16.  Αυτό είναι το ρεφραίν

 

Δημήτρης Ψαθάς
Δημήτρης Ψαθάς
Ο Γεώργιος Παπανδρέου παρακολούθησε την παρέλαση με το πλήθος!.. Αγνόησαν την…παρουσία του…(Πηγή ΕΛΙΑ)
Ο Γεώργιος Παπανδρέου παρακολούθησε την παρέλαση με το πλήθος!.. Αγνόησαν την…παρουσία του…(Πηγή ΕΛΙΑ)
Ο Δημήτριος Παππάς, πρεσβευτής, υπουργός. Κατά τη θητεία του στη Ρόδο ως προξένου, η Δωδεκάνησος του οφείλει πολλά (Πηγή ΕΛΙΑ)
Ο Δημήτριος Παππάς, πρεσβευτής, υπουργός. Κατά τη θητεία του στη Ρόδο ως προξένου, η Δωδεκάνησος του οφείλει πολλά (Πηγή ΕΛΙΑ)
Ο Στρατιωτικός Διοικητής Δωδεκανήσου Περικλής Ιωαννίδης με τη σύζυγό του πριγκίπισσα Μαρία
Ο Στρατιωτικός Διοικητής Δωδεκανήσου Περικλής Ιωαννίδης με τη σύζυγό του πριγκίπισσα Μαρία
Ιωάννης Καζούλλης
Ιωάννης Καζούλλης
Ο Νικόλαος Μαυρής, πρώτος Γενικός Διοικητής Δωδεκανήσου (Πηγή Γεννάδιος Βιβλιοθήκη)
Ο Νικόλαος Μαυρής, πρώτος Γενικός Διοικητής Δωδεκανήσου (Πηγή Γεννάδιος Βιβλιοθήκη)