Αριστεία στην παιδεία και πρόοδος

Tου Ελευθερίου Γείτονα
Γενικού Διευθυντή Εκπαιδευτηρίων
«Γείτονα» στο alfavita.gr

 

Επιτρέψτε μου να τονίσω τη σχέση της Αριστείας με την Ελλάδα γιατί σύμφωνα με σχόλιο της δημοσιογράφου της Καθημερινής» Μαρίας Κατσουνάκη:  «η Αριστεία είναι αντικείμενο έλξης και άπωσης».

Όλοι ομνύουν στην αναγκαιότητά της, πλέκουν το εγκώμιόν της και τη θεωρούν μεταξύ των άλλων ατμομηχανή της καινοτομίας και της ανάπτυξης. Όταν όμως έρχεται η ώρα να χαραχτούν πολιτικές, να επιλεγούν προτεραιότητες, να προβλεφθούν κονδύλια για τη λειτουργία της, απλώνεται ένα πέπλο απροθυμίας, εκτοξεύονται ενστάσεις και διατυπώνονται ερωτηματικά περίεργα. Και όσες φορές στη διαδρομή των τελευταίων 50 ετών κάναμε κάποια θετικά βήματα, πάλι η δυναμική του εξισωτισμού ξεθεμελίωσε ό,τι είχε αρχίσει να χτίζεται.

Ευτυχώς που μια μερίδα ακαδημαϊκών και πανεπιστημιακών συνεχίζουν με ζήλο επιστημονικό, να επιμένουν με μεθοδικότητα και βαθιά πίστη στην έννοια της Αριστείας, να κάνουν έρευνα και να ωθούν νέους επιστήμονες, για να εκπονήσουν διδακτορικές διατριβές στον τομέα αυτό, παρά την έλλειψη κονδυλίων.
Και διατυπώνω στο σημείο αυτό μια γενική ερώτηση. Ποια είναι η υποστήριξη των αρμόδιων Υπουργείων για την Αριστεία;

Ας μου επιτραπεί, λόγω της ανυπαρξίας στοιχείων για να απαντήσω στη ρητορική αυτή ερώτηση, να αναφέρω , ότι προκειμένου να διαμορφωθεί, ένα πλαίσιο αντιμετώπισης αυτού του απροσδιόριστου και θολού τοπίου, για την προώθηση των προικισμένων παιδιών στη μύηση και διακονία των επιστημών και του πληθυσμού, οδήγησε μια μικρή ομάδα ανθρώπων που πιστεύουν στην Αριστεία στην ίδρυση του Σωματείου Π.Α.Ι.Δ.Ε.Ι.Α  ΑΡΙΣΤΕΙΑΣ. Σκοπός του Σωματείου αυτού ειναι να αρχίσει να διακονείται η Αριστεία στα σχολεία με στόχο την καλλιέργεια των νέων ως προς την Προσωπικότητα, τις Αξίες, τις  Ιδέες, τη Δημιουργικότητα, την Εκπαίδευση, τα Ιδανικά και την Ανάπτυξη.

Σήμερα στην Ελλάδα έχουμε ξεχάσει τον Περικλή, τον Πλάτωνα, το Σωκράτη, τον Ισοκράτη, τον Αριστοτέλη. Φαίνεται πως κάποιοι εδώ και πολλά χρόνια θέλουν να χειραγωγήσουν τη μνήμη των πνευματικών ηγετών και να αστυνομεύσουν το στοχασμό τους και την επιστημονική τους φαντασία.
Μ’ ένα πρόγραμμα Αριστείας δεν στοχεύουμε μόνο στη γνώση. Στοχεύουμε στην ένωση θεωρίας και πράξης. Στοχεύουμε στη  συναρμογή των επιστημών και των τεχνών.

Με τον τρόπο αυτό θα οικοδομήσουμε την επιστήμη των επιστημών που δεν είναι άλλη από τη μοναδική και υπέροχη αρμονία του νου και της ψυχής προς το σύμπαν, την οποία οι Πυθαγόρειοι θεωρούσαν το άδυτο της φιλοσοφίας, της γνώσης, της ενσυναίσθησης και της αλληλεγγύης μεταξύ των ανθρώπων.  Αυτό άλλωστε ήταν το βαθύ και ουσιαστικό περιεχόμενο της αρχαίας ελληνικής παιδείας.

Ο Ηράκλειτος εξήρε την αξία της προσωπικότητας έναντι των κοινών θνητών λέγοντας: «Εἶς ἐμοὶ μύριοι, ἐὰν ἄριστος ἦι» δηλαδή ο ένας για μένα ισοδυναμεί με δέκα χιλιάδες, αν είναι άριστος.

Ο Πλάτων γνωστός και ως ιδεολόγος της αριστοκρατίας, με την έννοια όχι των υλικών αγαθών, αλλά των πνευματικών, αρνήθηκε την πολιτική ισότητα και διεκήρυξε την άποψη να κυβερνούν οι άριστοι (οι κρείτττονες) και να κυβερνώνται οι ήσσονες. Γι’ αυτό στο περιεχόμενο των Νόμων του είναι απόλυτα σαφής: «Οιμαι τον κρείττονα μέν άρχειν, τόν δέ ήττω άρχεσθαι» και συνδυάζει την πνευματική με την ηθική υπεροχή.

Ο  Σταγειρίτης φιλόσοφος, ο Αριστοτέλης στα «Πολιτικά του» σημειώνει ότι: «σε όλες τις κοινωνίες υπάρχει το άρχον που από τη φύση του μπορεί να αντιλαμβάνεται, να προβλέπει και να κατευθύνει – δηλαδή να διοικεί – και το αρχόμενο που έχει τη δυνατότητα να εκτελεί.

Ο Ισοκράτης απευθυνόμενος με επιστολή του στο βασιλέα της Κύπρου Νικοκλέα τον προτρέπει να δίνει ελευθερία λόγου σε όσους σκέφτονται ορθώς.
Σύμφωνα δε με τον Περικλή οι άξιοι για να κυβερνήσουν επιλέγονται ανάλογα με την αρετή τους. (Από αρετής προτιμάται). Μάλιστα διασαφηνίζει με απόλυτα ξεκάθαρο τρόπο ότι η αρετή αυτή έχει διαφορετικό περιεχόμενο απ’ ό,τι στα αριστοκρατικά καθεστώτα. Και τούτο διότι στηρίζεται όχι στην ευγενική καταγωγή, αλλά στην αρετή που ταυτίζεται με τις ατομικές του ικανότητες και το ήθος του.

Στην Ιλιάδα η συμβουλή που έδωσε ο Ιππόλοχος από τη Λυκία στο γυιό Γλαύκο πριν φύγει για την Τροία ήταν: «Αιεν αριστεύειν και υπείροχον έμμεναι άλλων» δηλαδή πάντα να αριστεύεις και να ξεπερνάς τους άλλους.
Και ο κωμικός Αθηναίος ποιητής Μένανδρος οι γονείς του οποίου φρόντισαν να του δώσουν μόρφωση και σωστή ανατροφή έλεγε: Ως χαρίεν έστ άνθρωπος, όταν άνθρωπος η» Δηλαδή πόσο ωραίο πράγμα είναι ο άνθρωπος, όταν είναι άνθρωπος.

Και επισφραγίζω τις θέσεις μου για την Αριστεία με την ευαγγελική ρήση:
«Καὶ Ἰησοῦς προέκοπτε σοφίᾳ καὶ ἡλικίᾳ καὶ χάριτι παρὰ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις.»
Μακάρι τα παιδιά όλου του κόσμου να μεγαλώνουν, να γίνονται σοφά και να λάμπουν από ανθρωπιά. Και για να το επιτύχουμε αυτό χρειάζεται τα Πανεπιστήμιά μας να ασχοληθούν συστηματικά με τα χαρακτηριστικά του δασκάλου της Αριστείας.