Σελίδες Ιστορίας: Ανάλυση του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου από τον φοιτητή Ζαχαρία Παπαζαχαρίου

Rodiaki NewsRoom

Η περίπτωση Καλύμνιου αιχμαλώτου από τους Γερμανούς

Γράφει ο Κώστας ΤΣΑΛΑΧΟΥΡΗΣ

Λίγο καιρό πριν, στις 16/29 Ιανουαρίου 1916, δημοσιεύεται ως πρωτοσέλιδο κύριο άρθρο της εφημερίδας, ανταπόκριση του Παπαζαχαρίου από τη Λυών με τίτλο «Χριστούγεννα», για τον πόλεμο που συνεχίζεται στα γαλλικά εδάφη: «Επί δύο ήδη Χριστούγεννα, ο γαλλικός λαός, ευρίσκεται υπό τα όπλα, εντός των χαρακωμάτων, μαχόμενος υπέρ της δικαιοσύνης και της ελευθερίας των λαών.

»Ουδείς εν τη αλλοδαπή επίστευεν ότι οι τόσον λεπτοκαμωμένοι, οι Γάλλοι οι έχοντες το ρεκόρ της μόδας και του πολιτισμού, θα ηδύναντο να ανθέξωσιν επί τοσούτον χρόνον. Και όμως σήμερον, ευρισκόμεθα προ του τετελεσμένου γεγονότος και δύναμαι να βεβαιώσω, ότι όχι μόνον μία, αλλά πολλάς φοράς, δύο, και αιτία τούτου είνε ο Κάιζερ, όστις διά του μιλιταρισμού, εζήτησε να γείνη παντοκράτωρ, απορρίψας πάντα τα μέσα τα υπό της Γαλλίας προσενεχθέντα προς αποφυγήν ρήξεως ήτις θα εστοίχιζε πολύ εις την ανθρωπότητα και εις χρήμα και εις αίμα, όπερ το κυριώτατον.

Γάλλοι στα χαρακώματα στο Βερντέν

»Ιδού πώς συνοψίζει την κατάστασιν εσπερινή εφημερίς της πόλεώς μας:

»Είνε ήδη δύο χιλιάδες έτη οπότε εις αστήρ, ωδήγει του βασιλείς εις την φάτνην μικράς πόλεως. Εκεί έδραμον οι μάγοι, φέροντες σμύρναν, χρυσόν, και λίβανον και δώρα διά το μικρόν παιδίον το οποίον οι άγγελοι είχον προαναγγείλει ως Μεσίαν, κατελθόντα εκ των ουρανών, δια την ειρήνην του κόσμου.
»Οι βασιλείς όμως σήμερον, μετέβησαν ίνα ζητήσωσι την ειρήνην, εις το Συνέδριον της Χάγης.
»Δεν έχω την διάθεσιν να κατηγορήσω τους εχθρούς.
»Ουδέν έθνος δεν είνε διανομεύς της αληθείας και δικαιοσύνης. Όμως, ευρισκόμεθα εις την φρικτήν πάλην, οι Γάλλοι έχουσι δικαίωμα να διακηρύξωσιν ενώπιον όλου του κόσμου ότι αγωνίζονται διά τον θρίαμβον της αληθείας και της δικαιοσύνης.

»Κατά το 1914 η Γαλλία δεν εζήτει τίποτε. Δεν επεθύμει κατ’ ουδένα τρόπον τον πόλεμον. Κατά τας λέξεις δε του Κάιζερ δεν είχομεν την πυρίτιδα ξηράν, το ξίφος ηκονισμένον, τα δε οπλοστάσιά μας ήσαν κυριολεκτικώς κενά.
»Πάντοτε ωμίλουν περί αδελφότητος. Αγαθοί όπως κατά τους χρόνους του Ιουλίου Καίσαρος εφλυαρούμεν δια την ειρήνην και την πρόοδον. Κατηγορείν λοιπόν, την Γαλλίαν ως φιλοπόλεμον έθνος θα ήτο μέγα ψεύδος.

»Κατά το 1914 η Γερμανία πιεζομένη και απειλουμένη υπό της στρατιωτικής Πρωσσίας(1) ήτο ετοίμη να εκτελέση το δράμα. Και απόδειξις η μεθοδική προετοιμασία την οποίαν βλέπομεν.
»Η αφορμή διά τον πόλεμον υπήρξεν αθλιωτάτη. Ο μέγας δουξ της Αυστρίας εδολοφονήθη(2). Εάν η δολοφονία αύτη ήτο πράξις ενός ατόμου ή ενός έθνους, δεν γνωρίζομεν. Εάν ο Αυστριακός Οίκος είνε κατάδικος, υποπτευόμεθα τούτο.

»Όπως, όμως, και εάν έχη το πράγμα η Σερβική Κυβέρνησις απειληθείσα, διεκήρυξεν ότι δεν ήτο ένοχος και μάλιστα εζήτησε μέσα, προς διευκόλυνσιν της ανακαλύψεως του δολοφόνου. Απέρριψαν ταύτα.
Η Γερμανία απεδείχθη ως υποκινούσα την Αυστρίαν, η δε Ρωσσία ήτο και είναι προστάτης της Σερβίας. Επί 15 ημέρας η Ρωσσία προσέφερε την ειρήνην. Αλλά ήρχισαν τα τελεσίγραφα διά των οποίων μας παρεχώρουν δώδεκα ωρών προθεσμίαν ίνα εγκαταλείψωμεν τον σύμμαχόν μας.

»Επομένως η Γαλλία δεν είνε ένοχος του πραξικοπήματος, κατά της ειρήνης, το 1914.
»Τα ανατολικά μας σύνορα ήσαν αδιαπέραστα και το Βέλγιον υπερήσπιζε τα από βορρά. Οι πρόγονοι του Κάιζερ υπέγραψαν την συνθήκην της ουδετηρότητος των Βέλγων. »Αυτός ο νυν Κάιζερ, κατά το 1910, φιλικώς, αδελφικώς, εις τας αιθούσας του Lacken(3), ανέμνησεν εις τον βασιλέα Αλβέρτον ταύτην την ουδετερότητα την οποίαν εγγυήθη διά της τιμής των Χοενζόλλερν(4).

Το άρθρο, Χριστούγεννα, πρωτοσέλιδο, του νεαρού Ζαχαρία Παπαζαχαρίου από τη Λυών

»Εν τούτοις, αι γερμανικαί στρατιαί εισήλθον εις το έδαφός μας, δια του Βελγίου, πίνουσαι τον οίνον, διακορεύουσαι γυναίκας, πιέζουσαι και φονεύουσαι ίνα εκδικηθώσι την ηρωικήν και ανέλπιστον αντίστασιν των Βέλγων. Διά σοφισμάτων, κατόπιν, ο γερμανικός Τύπος εζήτησε να εξηγήση το πράγμα.
»Η ψυχή άραγε των Βασιλέων, διάφορος της των ημετέρων, αγνοεί τον οίκτον; Η όψις του αίματος και των δακρύων των ρεόντων χειμαρρωδώς δεν ταράττουσι τας ενδόξους ιδέας τούτου του Κάιζερ, διά του οποίου παρήχθη η θύελλα αύτη;

Βλέπει ενίοτε εις την οδόν και εις τους δρόμους, διά ων υάλων του αυτοκινήτου του, ανθρώπους βαδίζοντας άνευ βραχιόνων, άλλους άνευ ποδών και άλλους του οποίους το γλυκύ του ηλίου φως, δεν θα φωτίση πλέον; Η οπτασία των αναριθμήτων νεκρών δεν θραύσει άραγε ποτέ τα λυπηρά ξηρά οστά των επί της τρομοκρατουμένης αυτού(5); Η αδυσώπητος θεότης της εκδικήσεως δεν κάθηται εις την τράπεζάν του, παρά το πλευρόν αυτού; Τέλος αι σινδόναι των κλινών του αι στολισμέναι διά στεμμάτων δεν έχουσι την οσμήν της νεκροφόφου σινδόνης (σάβανον); Ουδέν άλλο παρά η…….(6) δεν θα καθησυχάση την οργήν του Κάιζερ, εάν Κάιζερ δεν είνε τέρας.
»Χριστούγεννα, Χριστούγεννα!

Μεταξύ των θλίψεων και των δυστυχιών, η Γαλλία, γη της ελευθερίας και του δικαίου, δεν έχει μειώση, ούτε έχει χάση το στόλισμα του αρχαίου κάλλους αυτής.
»Σήμερον οι στρατιώται της Γαλλίας αγωνίζονται διά την ανεξαρτησίαν της χώρας και διά την αξιοπρέπειαν όλων των εθνών του κόσμου.
»Η γερμανική φιλοσοφία διαβεβαιοί εις τον γερμανικόν λαόν, στέφανον μυσαρόν και χονδροειδέστατον. Διακηρύττει ότι είνε ο εκλεκτός λαός.

»Βεβαίως, διά τον εκπολιτισμόν προβαίνουσι εις φόνους αθώων γυναικών και παίδων, και δια την αποκατάστασιν του πνευματικού βασιλείου υποτάσσουσι και τρομοκρατούσιν! Ούτως απαιτεί η κοινή και ανθρωπίνη πρόοδος! Δεν είνε δυνατόν να συζητή τις περί τοιούτων ανοησιών, ούτε να θεραπεύη τις τοιαύτας υπερηφανείας.
»Διά του σιδήρου και διά του πυρός, επειδή παρεσύρθημεν, θα θέσωμεν τέρμα εις το γερμανικόν όνειρον. Και θα εκδικηθώμεν αμέσως. Πρέπει να τιμωρηθή άνευ οίκτου το κρίμα του γερμανικού λαού, οδηγηθέντος προς τούτο υπ’ αυτού του Κάιζερ. Δεν θα υψώσωμεν τον βραχίονα και δεν θα δεχθώμεν ίνα ο γερμανικός λαός υψοί(7) ταύτας εναντίον ημών.
»Χριστούγεννα, Χριστούγεννα!

Οι πρώτοι μαθητές και μαθήτριες που αποφοίτησαν μετά την Απελευθέρωση με τους καθηγητές τους. Αριστερά καθήμενος πρώτος ο Ζ. Παπαζαχαρίου

»Εκ των τελευταίων τούτων φράσεων πας τις δύναται να εννοήση εις ποίον σημείον έχει φθάση το μίσος εναντίον των Γερμανών και οποία είναι η απόφασις του γαλλικού λαού. Τέλος εκ του στόματος όλων δεν ακούει τις παρά την φράσιν του νυν Πρωθυπουργού κ. Briand(8) «nous vaincerons parce que nous voulons vaincer» όπερ σημαίνει «θα νικήσωμεν, διότι θέλομεν να νικήσωμεν».

Την εποχή εκείνη, λίγο αργότερα από τα γεγονότα που αναφέραμε, τους αναγνώστες της εφημερίδας απασχολεί και η περίπτωση ενός Δωδεκανήσιου που αιχμαλωτίστηκε από τους Γερμανούς και όταν απελευθερώθηκε έγραψε τη φοβερή περιπέτειά του που έγινε, με τα σημερινά δεδομένα σήριαλ, από τις στήλες της. Πρόκειται για τον Καλύμνιο Ιωάννη Εμμ. Συριώτη, ο οποίος μετανάστευσε στη Νότια Αμερική και συγκεκριμένα στην πρωτεύουσα της Αργεντινής Μπουένος Άιρες. Παρέμενε εκεί επί οκτώ χρόνια εργαζόμενος ως ράπτης.

«Η δουλειά μου επήγαινε καλά. Κέρδιζα αρκετά και ημπορούσα να ζω ο ίδιος και να στέλλω και εις την οικογένειάν μου, που έμενε εις την πατρίδα μου την Κάλυμνο, όσα χρήματα είχε ανάγκην δια να συντηρήται. Έτσι επήγαιναν τα πράγματα έως την εποχήν που εκηρύχθη ο πανευρωπαϊκός πόλεμος. Δυστυχία επλάκωσεν εις το Μπουένος Άιρες…
…Έκαμα τον σταυρόν μου και άφησα την δουλειά μου(9).

Γερμανοί στρατιώτες στα χαρακώματα

…Έβλεπα μπροστά μου καθαρά την ευκαιρία να κάμω λίγα χρηματάκια, να γυρίσω στο σπιτάκι μου να ξανάβρω την φτωχή γυναίκα μου, να αναθρέψω τα δυό μου αγόρια. Έπειτα επώλησα ένα μικρό οικόπεδο που αγόρασα προ πέντε ετών με κάτι μικροοικονομίες μου, στην επαρχία Σάντα Νουγκάρις κοντά στην πρωτεύουσα. Πήρα την αξία του σε μετρητά, τάκανα ένα κομπόδεμα που τόβαλα στο στήθος μου και τραβώ για μια εταιρία που είχεν ατμόπλοια, που έκαμναν την γραμμή Μπουένος Άιρες-Βαρκελώνη…

…Το ταξείδι μας διήρκεσεν δεκατρείς ημέρας… Και αρχίζει η περιπέτεια του νεαρού Καλύμνιου που, νομίζουμε, κράτησε αμείωτο το ενδιαφέρον των αναγνωστών της «Νέας Ρόδου», αφού δημοσιευόταν σε πολλές συνέχειες!»

Μαθητές του Βενετοκλείου Γυμνασίου τα χρόνια του Μεσοπολέμου με τους καθηγητές τους Ζαχαρία Παπαζαχαρίου και Χρ. Παπαχριστοδούλου

Χριστουγεννιάτικη κάρτα του 1916

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Μετά το 1945 αποτελεί εδαφικό τμήμα της Πολωνίας και της Ρωσίας.
2. Κύρια αιτία της ενάρξεως του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
3. Επίσημη κατοικία της βασιλικής οικογένειας του Βελγίου.
4. Οίκος καταγωγής των Γερμανών αυτοκρατόρων.
5. Έτσι το γράφει.
6. Μια λέξη δυσανάγνωστη.
7. Υψώνει.
8. Aristide Pierre Henri Briand (28 Μαρτίου 1862-7 Μαρτίου 1932.
9. Παραλείπουμε το γιατί αποφάσισε να πάει στην Ευρώπη…