Ένα δεύτερο «Κοντσεντραμέντο» στην ιταλοκρατούμενη Ρόδο

Rodiaki NewsRoom

Με κρατούμενους εννέα γνωστούς συμπολίτες μας

Γράφει
ο δημοσιογράφος
ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΑΧΑΡΙΑΔΗΣ

28 Οκτωβρίου 1940. Η Ιταλία κηρύσσει τον πόλεμο στην Ελλάδα. Στην ιταλοκρατούμενη τότε Δωδεκάνησο επικρατεί παγωμάρα. Ποια θα είναι η τύχη των νησιών; Οι πρώτες πληροφορίες που φτάνουν είναι συγκεχυμένες. Αλλά τα άσχημα μαντάτα δεν άργησαν να έρθουν στη Ρόδο. Με εντολή του στυγνού δικτάτορα–διοικητή των νησιών Ντε Βέκκο, όλοι οι διαμένοντες Έλληνες υπήκοοι στη Ρόδο και τα άλλα νησιά της Δωδεκανήσου είναι υποχρεωμένοι να παρουσιαστούν πάραυτα στην Αστυνομία.

Και από τότε αρχίζουν τα μαρτύρια. Συνολικά περίπου 350 Έλληνες υπήκοοι οδηγούνται στη Μεσαιωνική Τάφρο και εγκαθίστανται σε μικρά στρατιωτικά αντίσκηνα, κυριολεκτικά στριμωγμένοι ο ένας πάνω στον άλλον! Λίγες ημέρες αργότερα άρχισαν να καταφθάνουν και οι Έλληνες υπήκοοι από την Κάλυμνο, την Κάρπαθο, την Κω, τη Λέρο, τη Σύμη.

Έτσι ξεκινά η ιστορία του «Κοντσεντραμέντο» (όπως ονομάστηκε) που είναι από τις πιο συγκλονιστικές και φρικτές μορφές καταπίεσης και κακοποίησης του φρονήματος των Δωδεκανησίων.

Το πρωινό της 28ης Οκτωβρίου Ιταλοί καραμπινιέροι εισέβαλαν στο ελληνικό Προξενείο της Ρόδου και επιβάλλουν σε κράτηση τον πρόξενο Γεώργιο Χριστοδούλου, τον οποίο και απηλαύνουν στην Τουρκία τον επόμενο μήνα με ταυτόχρονο κλείσιμο του Προξενείου.

Η διαβίωση των κρατουμένων στην Τάφρο είναι τραγική. Ζουν μέσα στις λάσπες, τα ποντίκια και τα φίδια μέχρι τις αρχές του Ιανουαρίου που –ύστερα από πολλά διαβήματα- μεταφέρθηκαν σε χώρο πίσω από το σημερινό Δημαρχείο που το χρησιμοποιούσαν οι Ιταλοί για στάβλο των αλόγων τους. Εκεί παρέμειναν μέχρι την απελευθέρωσή τους τον Ιούνιο του 1941.

Όμως, εκτός των 350 Ελλήνων υπηκόων, οι Ιταλοί συνέλαβαν στη Ρόδο και εννέα γνωστούς κατοίκους του νησιού, οι οποίοι δεν είχαν την ελληνική υπηκοότητα. Η σύλληψή τους έγινε στις 5 Νοεμβρίου (δηλαδή μια εβδομάδα μετά την κήρυξη του πολέμου) γιατί θεωρήθηκαν ύποπτοι για το ιταλικό καθεστώς.

Σχετικό έγγραφο της «Ομάδας Βασιλικών Καραμπινιέρων» προς τη στρατιωτική διοίκηση με θέμα: «συγκέντρωσις Αιγαιο-Ιταλών υπηκόων πολιτικώς υπόπτων», αναφέρει επί λέξει τα εξής:
«Ανακοινώνω ότι με άνωθεν διαταγήν και για όλην την διάρκεια του πολέμου με την Ελλάδα τα κατωτέρω υποκείμενα ύποπτα πολιτικώς δέον σήμερον να εγκλεισθούν εις το στρατόπεδον συγκέντρωσις εις το στάδιον και εις το μέρος το οποίον αφέθη ελευθερον από τους Άγγλους και εμπιστεύομενοι εις την φύλαξιν και επιτήρησιν της Μ.V.S.N.

Ούτοι δεν δύνανται να έχουν επαφήν με ξένους. Επιτρέπεται να δέχονται τροφήν από τους οικείους τους, δίχως να έχουν επαφήν με αυτούς.
1) ΑΣΠΡΑΚΗΣ Νικόλαος –έμπορος
2) ΑΣΠΡΑΚΗΣ Αντώνιος –έμπορος
3) ΓΕΩΡΓΑΛΛΗΣ Αντώνιος –έμπορος
4) ΦΩΚΙΑΛΗΣ Στέργος –έμπορος
5) ΚΑΛΑΜΠΙΧΗΣ Εμμανουήλ-τέως δημοσιογράφος
6) ΠΑΛΙΟΥΡΗΣ Ευστάθιος-έμπορος
7) ΧΑΡΙΤΟΣ Γαβριήλ-δικηγόρος
8) ΙΩΑΝΝΟΥ Μιχαήλ-έμπορος
9) ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Κωνσταντίνος-έμπορος».
Ακολουθούν οι υπογραφές των Ιταλών αρμόδιων αξιωματικών.

Ο δημοσιογράφος-διευθυντής της εφημερίδας «Η Ροδιακή» Εμμανουήλ Καλαμπίχης στο βιβλίο του περιγράφει λεπτομερώς τον τρόπο της σύλληψής του και τη μεταφορά του στο κάτω μέρος του Σταδίου όπου συνάντησε εκεί και τους άλλους οκτώ Ροδίτες κρατουμένους.

Ακόμη αναφέρει ότι στο ανατολικό τμήμα του Σταδίου είχαν στρατοπεδεύσει σε σκηνές περί τους 500 Εβραίους «οι οποίοι-όπως γράφει- φεύγοντας από την τυραννίαν ήρχοντο πρόσφυγες εις την Παλαιστίνην από διαφόρους χώρας της Ανατολικής Ευρώπης. Γνωρίζοντες πόσον δύσκολη ήτο η αποβίβασις των εις την Παλαιστίνην διατελούσα τότε υπό βρεττανικήν εντολήν εισέδωσαν εντός παλαιού σκάφους με τον σκοπόν να προκαλέσουν την βύθισιν του και να εξέλθουν ως ναυαγοί. Δυστυχώς το πλοίον δεν αντέσχεν εις την εκτέλεσιν του σχεδίου, διότι εναυάγησεν πλησίον της Ρόδου και οι επιβαίνοντες όλοι διεσώθησαν ως ναυαγοί εις Ρόδο».

Η ζωή των Εβραίων -όπως γράφει ο Καλαμπίχης- ήταν επίσης δραματική και μάλιστα οι Ροδίτες κρατούμενοι φρόντιζαν να τους δίνουν τροφή από τη δική τους που έφερναν οι συγγενείς τους. Μετά από ένα διάστημα οι Εβραίοι μεταφέρθηκαν στην Ιταλία και πιθανόν μετά την επικράτηση των Γερμανών να κατέληξαν στα κρεματόρια του Άουσβιτς...

Οι Ιταλοί συνέχισαν να ταλαιπωρούν τους Ροδίτες κρατούμενους μάλιστα δε η οικογένεια Φώκιαλη τους έπεισε ν’ αφήσουν ελεύθερο τον γηραιό πατέρα τους Στέργο Φώκιαλη και να κρατηθούν στη θέση τους οι γιοι του Ευάγγελος και Νίκος. Στους κρατούμενους τον εφοδιασμό με φαγητό είχε αναλάβει κυρίως η Παρασκευή Φώκιαλη η οποία μέσα στο φαγητό φρόντιζε πάντοτε να τοποθετεί χαρτάκια με πληροφορίες για τις εξελίξεις στον πόλεμο!

Η οικογένεια Φώκιαλη είχε σημαντική αντιστασιακή δράση και κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής στη Ρόδο, μάλιστα δε ο Νίκος Φώκιαλης είχε σχεδιάσει την απαγωγή του Γερμανού στρατηγού Όττο Βάγκενερ, η οποία απετράπη την τελευταία στιγμή από τον εκπρόσωπο του Ερυθρού Σταυρού που είχε γίνει γνώστης του τολμηρού εγχειρήματος.

Οι εννέα Ροδίτες παρέμειναν κρατούμενοι μέχρι τις 6 Μαΐου 1941, οπότε έκλεισε το στρατόπεδο και αφέθηκαν όλοι να επιστρέψουν στα σπίτια τους εξαντλημένοι από τις κακουχίες.

Ήταν ένα ακόμα δεύτερο μικρό «Κοντσεντραμέντο» στην κατοχική Ρόδο κατά τη διάρκεια του ελληνοιταλικού πολέμου...