1821-Σελίδες Ιστορίας, τα μετά: Πώς καθιερώθηκε το επίθετο Σαντραπές τα χρόνια εκείνα της Εθνεγερσίας
ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΚΕ 921 ΦΟΡΕΣ
Από τους καφενέδες του νησιού ξεκίνησε ως παρατσούκλι
Παρουσίαση-επιμέλεια
Κώστας ΤΣΑΛΑΧΟΥΡΗΣ
Συνεχίζει λοιπόν ο Απόστολος Καϊλής για το όνομα Σαντραπέ που άρχισε ως παρατσούκλι την εποχή της Εθνεγερσίας και κατέληξε στο πιο διάσημο επώνυμο του Καστελλορίζου:
«…Κατά την χρονικήν περίοδον(1), του εννεαετούς διασκορπισμού των κατοίκων, της παντελούς εγκαταλείψεως και ερημώσεως της νήσου μας, οι πρόγονοί μας εκείνοι που για διαφόρους αιτίας έσωσαν τα πλοία των από την αρπαγήν-άλλα έλειπαν, άλλα επισκεύαζαν σε ξένους λιμένας και άλλα διέφυγον και έμειναν ανέπαφα κατασχέσεως, εξετέλουν ταξείδια συναλλασσόμενοι κατ’ ανάγκην με την Ανατολήν (πού αλλού;) διότι δεν εγνώριζαν οι άνθρωποι εκείνοι στην εντέλειαν την τέχνην της ναυσιπλοΐας αλλά και των προς τούτο οργάνων εστερούντο, ώστε να επιχειρήσουν φερ’ ειπείν ταξείδια Ρωσίας, διά μεταφοράν σίτου, και με τα τόσον πενιχρά μέσα που διέθετον, δύσκολα και επίπονα θα επέβαινον.
Ύστερα να μη ξεχνάμε και τα τόσον ισχυρά ρεύματα των πέριξ της Κωνσταντινουπόλεως θαλασσίων περιοχών, ως επίσης και τας φοβεράς, κατά καιρούς, τρικυμίας του Ευξείνου Πόντου (Μαύρης Θαλάσσης), και επειδή με την επανάστασιν που έκαμαν οι Καστελλοριζιοί δεν μπορούσαν να κάνουν φορτία από την Ανατολήν, γι’ αυτό μετήρχοντο κάθε μέσον, ώστε να φαίνωνται ότι ενεργούν εντός των νομίμων δικαιολογητικών μέσων, των τουρκικών νόμων και διατάξεων.
Προς τον σκοπόν αυτόν, άλλα ανεβίβαζαν την τουρκικήν σημαίαν, έστω προσωρινώς, όταν στο πέλαγος τους ήλεγχον και τους εξήταζαν τα συμμαχικά πολεμικά πλοία-αι τρισέβαστοι των Ελλήνων προστάτριαι Δυνάμεις, Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία κατά Εμμ. Κισθήνιον-να τους δοθούν τα στοιχεία των, αυτά έλεγον ότι ήσαν τουρκικά, αλλά έπρεπε και να το αποδείξουν, εάν επλησίαζαν τα συμμαχικά πλοία προς νηοψίαν, άλλα εάν είχον άλλην σημαίαν έλεγον το όνομα της εθνικότητος εις ην ανήκε το πλοίον, και εκείνα που εστερούντο όλων αυτών των στοιχείων, απήντουν ότι, ήσαν άνευ σημαίας. Αυτό τότε επετρέπετο δηλαδή πλοία άνευ σημαίας.
Και προτού πλησιάσουν τα συμμαχικά πλοία για τον απαιτούμενον έλεγχον, τα πλεούμενα αυτά, απήντουν μεγαλοφώνως στο κάθε καράβι που τα εξήταζε, στη γλώσσα που ανήκε.
Τι πλοίον; Από πού έρχεσθε και πού κατευθύνεσθε; κ.τ.λ.
Τα περισσότερα από αυτά τα υποκείμενα δηλαδή εις νηοψίαν Καστελλοριζιακά πλοία, δεν απήντουν διότι δεν ήξευραν την γλώσσαν του ερωτούντος εκ του πολεμικού. Μερικοί από τους δικούς μας, ήξευραν ολίγα ιταλικά και απήντων Senza Pantiera, το οποίον εσήμαινε «άνευ σημαίας».
Αυτά τα άνευ σημαίας πλοία, κατά την τότε εποχήν και με ελληνικής καταγωγής πληρώματα, ετύγχανον των συμπαθειών των και τα επέτρεπον να εξακολουθήσωσι τον πλουν των, διότι εγνώριζον ότι ήσαν θύματα πολέμου, δηλαδή κατατρεγμένοι από την τουρκικήν Κυβέρνησιν.
Ο παππούς, όμως, του Λουκά Σαντραπέ, έμαθε τις οίδε από ποίαν πηγή, να απαντά γαλλιστί-ήταν τότε η διεθνής της διπλωματίας γλώσσα- και όταν εζήταγαν να τους δώση τα στοιχεία του πλοίου του(2), απήντα: Sans Drapeau, το οποίον μεταφραζόμενον σημαίνει, άνευ σημαίας.
Την φράσιν αυτήν, ο παλαίμαχος θαλασσόλυκος παππούς του Λουκά, συνήθιζε να την λέγη, είτε πάνω στο κρασί, με την παρέα του είτε κατά συνήθειαν, στους συναναστρεφομένους του, ή υπό τύπον δήθεν αστείου, όπου έπρεπε, ως ενόμιζε να το πη, γι’ αυτό-τι άλλο θέλουν οι Καστελλοριζιοί να σε το κολλήσουν σαν παρατσούκλι;- Σαν ντραπώ, σαν ντραπώ, και για λόγους ειρωνείας σύμφωνα με το Καστελλοριζιακό γλωσσικόν ιδίωμα, Σαντραπέ, Σαντραπές(3)».
Οι δεσμοί
Συνεχίζουμε το κείμενο με του «Δεσμούς των Καρπαθίων και των Μεγιστέων»: Οι Καστελλορίζιοι φεύγοντες κατά την Ελληνικήν Επανάστασιν, φοβούμενοι(4) την επιδρομήν των Τούρκων οίτινες επάτουν εις την έναντι Μικρασιατικήν Ακτήν, μετέφερον τας οικογενείας των εις τας άλλα νήσους και ιδιαιτέρως εις την Κάρπαθον ένθα και εξηκολούθησαν τον αγώνα. Αι οικογένειαι αύται οίτινες είναι γνωσταί σήμερον εις την Όλυμπον της Καρπάθου και αι οποίαι δια της παρόδου του χρόνου έχασαν τα πραγματικά των επίθετα και απέκτησαν τοιαύτα εκ του τόπου της καταγωγής των, δεν αμφιβάλλω ότι πρόκειται περί λειψάνων Καστελλοριζίων από το 1821.
Το περίφημον δε ρητόν ότι «οι Καρπάθιοι και οι Ροδίτες κτίσανε τον κόσμον» δεν εβράδυνε να εφαρμοσθή και εις την μικράν και απωτάτην νησίδα μας. Τουναντίον εξαιρετική υπήρξε η συμβολή των Καρπαθίων τεχνιτών εις την ανέγερσιν των συγχρόνων καλλιτεχνικών οικοδομών της Μεγίστης μας. Και συνεχίζει…».
Στην παγκόσμια λογοτεχνία έχουν γραφτεί πάμπολα βιβλία για τους ανθρώπους, sans Drapeau, ή χωρίς πατρίδα. Στη γενιά μας-αρχές της δεκαετίας 1950-, πήραμε τις πρώτες «γεύσεις» από τα Κλασσικά Εικονογραφημένα των εκδόσεων Πεχλιβανίδη, που το πρώτο τεύχος με τους «Αθλίους» του Βίκτωρος Ουγκώ, κυκλοφόρησε την 1η Μαρτίου 1951. Έτσι στο 28ο τεύχος της σειράς διαβάσαμε το αθάνατο έργο του Εδουάρδου Έβερετ Χέϊλ (1822-1909), ο «Άνθρωπος χωρίς Πατρίδα», την ιστορία του Αμερικανού υπολοχαγού Φίλιπ Νόουλαν, που δεν ήθελε να ξανακούσει τίποτα για την πατρίδα του, μάλιστα δε εκστομίζει το φοβερό, «οι ΗΠΑ να πάνε στο διάβολο».
Το Στρατοδικείο αποφασίζει να εκτελέσει την επιθυμία του και τον καταδικάζει να περιφέρεται με διάφορα πλοία σε ολόκληρο τον Κόσμο με την εντολή να μην ακούει το παραμικρό για τις ΗΠΑ. Η τιμωρία γίνεται με τα χρόνια σκληρότερη… Έτσι θέτει ως στόχο να ξαναβρεί την πατρίδα που του στέρησαν…
Αντίθετα με τον Λουκά Σαντραπέ, τον «άνθρωπο χωρίς σημαία» οι διάφοροι κατακτητές του στέρησαν την πατρίδα του και έθεσε ως στόχο στη ζωή του να τιμήσει το όνομα που του άφησε ο παππούς του και να εργαστεί για την πατρίδα του… Κι αυτό είναι μια άλλη ιστορία. Τι άφησε και πού έφησε…
Κλείνοντας δεν μπορούμε να μην αναφερθούμε για τα χρόνια εκείνα τα μεταπολεμικά ή μεταπελευθερωτικά που οι καθηγητές μας του Βενετοκλείου Γυμνασίου και ειδικά ο Γιάννης Κωνσταντάκης κάθε Δευτέρα και Τετάρτη, άνοιγε την πλούσια Βιβλιοθήκη του Σχολείου και παίρναμε βιβλία της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Άλλες εποχές, σκληρές για τους νέους… Η μάθησή τους ήταν μόνο οι καθηγητές τους και ειδικά οι δασκάλες και οι δάσκαλοι που τους έδωσαν τις βάσεις… στους γυναικωνίτες ή στα σκολειά όταν άνοιξαν με την ποθητή Απελευθέρωση…
Εκεί μάθαμε πολλά… Πάντα θα τους ευγνωμονούμε!..
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Ακολουθείται η γραφή του κειμένου.
2. Στο κείμενο το πλοίο που είχε ο παππούς Σαντραπές ήταν τύπου μπρικολέτου. Σύμφωνα με τη μελέτη του ακαδημαϊκού Δημητρίου Π. Πασχάλη «πλοία ιστιοφόρα και κωπήρη, εμπορικά και πολεμικά των οποίων οι τύποι εξέλιπον…», η ονομασία του πλοίου είναι Βρικογούλετον, μυοπάρων, ιστιοφόρον πλοίον μεταξύ βρικίου και γολέτας. Τα βρικογούλετα, τα οποία ελέγοντο και γουλετόβρικα, ήταν συνήθως χωρητικότητος 65-70 τόνων, είχον δε δύο ιστούς, ων ο πρωραίος έφερε τετράγωνα ιστία και ημιόλιον και ήτο υψηλότερος του πρυμναίου…σελίδα 117.
3. Μαρτυρία Βαγιανής Ι Σιμωνίδη, Οκτώβριος 1966 Σύδνεϊ, Αυστραλία
4. Έγινε πρόσθεση αυτής της λέξης.
Ακολουθήστε τη Ροδιακή στο Google News
