1821-Σελίδες Ιστορίας: Η κόρη της Ρόδου Σμαραγδή Πελαΐτου και η προδοσία του άθλιου Ασημάκη
ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΚΕ 713 ΦΟΡΕΣ
Η Καρπαθιά Μαρούκλα και πώς διέσωσε έξι παιδιά
Επιμέλεια-συρραφή Κώστας Τσαλαχούρης
Θα αναφερθούμε σήμερα σε ηρωίδες των Νοτίων Σποράδων, που άφησαν ανεξίτηλα τα βήματά τους σ’ αυτά τα χώματα, και τις πράξεις τους, παράδειγμα για τις επερχόμενες γενεές. Μ’ αυτά και μ’ αυτά, γαλουχήθηκαν εκατατοντάδες χρόνια, αρχίζοντας από τη θρυλική Αναστασία τη Ροδία, οι πάντες που ζούσαν σκλάβοι σ’ αυτά τα νησιά, για να φτάσουμε στο όραμα, στον αέρα της ελευθερίας που αναπνέουμε σήμερα. Εκατοντάδες χρόνια αβάσταχτης, ανυπόφορης και συνάμα βαριάς, μισητής σκλαβιάς…
Ο μεγάλος μας λαογράφος Αναστάσιος Βρόντης γράφει για μια Ροδίτισσα κόρη, που έγινε λαφίνα και μπήκε στα δάση της αιωνιότητας…
«Όταν ο Ελληνικό Έθνος(1) εξηγέρθη σύσσωμο, στο 1821, για να αποκτήση την ελευθερία του, η Ρόδος δεν μπόρεσε να λάβη μέρος στο απελευθερωτικό κίνημα για πολλούς λόγους, αλλά προ πάντων, γιατί είχαν προδοθή οι Φιλικοί της από κάποιο προδότη Ασημάκη, που προσποιούμενος τον έμπορο ήρθε στη Ρόδο, σταλμένος από την τουρκική Κυβέρνηση, για το σκοπό αυτό.
Μόλις έφθασε στη Ρόδο, σχετίσθηκε με τους μεμυημένους στην Φιλική Εταιρεία και για να πετύχη καλύτερα το σκοπό του ο άθλιος, αρραβωνιάστηκε με μια όμορφη Ροδιτοπούλα, την κόρη του ιατρού Πελαΐτη που τη λέγανε Σμαραγδή.
Χωρίς να χάση καιρό, ο άθλιος Ασημάκης, έδωκε στον τότε Διοικητή της Ρόδου Γιουσούφ Μπέη, κατάλογο όλων των Φιλικών, τους οποίους εκείνος συνέλαβεν, αμέσως, και τους έρριψε στη φυλακή.
Δεν περιγράφεται η λύπη και η αγανάκτηση του κόσμου, σαν έμαθε την προδοτική διαγωγή του Ασημάκη.
Η κόρη του Πελαΐτη, το Σμαραγδάκι, όπως την λέγανε χαϊδευτικά, άμα επληροφορήθη, πώς αίτιος της φυλακίσεως τόσων πατριωτών ήταν ο αρραβωνιαστικός της, τον έδιωξεν αμέσως από το σπίτι της, φωνάζοντας, σαν άλλη ηρωίδα του τραγουδιού:
«Δεν τον εθέλω προδότη δεν παίρνω
Λαφίνα γίνομαι, στα δάση μπαίνω».
Όλα τα δώρα του αρραβωνιαστικού της τα πέταξε στο δρόμο, δύο δε ωραίες φορεσιές, μια γαλανή και μια άσπρη, τις χάρισε στην εκκλησία της ενορίας της, στον Άη Γιώργη τον Καμένο, όπου και εφυλάττονταν μέχρι προ ολίγων χρόνων, ως σκεπάσματα των εικόνων.
Μόνον ένα μέρος της μιας φορεσιάς φυλάττεται στο προσκυνητάρι, που πρέπει οι Επίτροποι της Εκκλησίας να το φυλάξουν ως ιστορικό κειμήλιο.
Η ευαίσθητη κόρη, φόρεσε κατόπιν πένθιμα φορέματα, και κλαίοντας την μοίρα της, πέθανε σε λίγο από μαρασμό.
Όλη η Ρόδος επένθησε το χαμό της ηρωικής κόρης, η δε λαϊκή μούσα συνέθεσε σχετικά με την αρετή και τον πατριωτισμό της τους στίχους:
«Ήταν γραφτό σου Σμαραγδί
τέτοιο το ριζικό σου
να μπη σκορπιός αντί γαμπρός
μέσα στο σπιτικό σου…». Και συνεχίζει…
Η Μαρούκλα
Μια άλλη ηρωίδα, η Καρπαθιά Μαρούκλα, βρέθηκε εκείνα τα φοβερά χρόνια, στη κατάλληλο μέρος και στιγμή. Μας την απαθανατίζει ο Βασίλειος Τρεμπέλας από τις στήλες της εφημερίδας «ΕΛΛΑΣ» στις 21 Ιουνίου 1912. Γράφει:
«Κατά την Επανάστασιν του ’21, όταν κατέλαβαν οι Τούρκοι τα νησιά, οι γυναίκες της Καρπάθου, όσαι ηδύναντο να μάχωνται, ίσταντο εις το πλευρόν των συζύγων και αδελφών των και εμάχοντο. Όσαι δε δεν ηδύναντο να φέρουν όπλα, εφύλατταν τα τέκνα των εις τα όρη και εχρησίμευαν συγχρόνως ως επιμελητεία εις τους μαχομένους.
Μία από τας γυναίκας αυτάς είχε πέντε μικρά παιδιά γειτονισσών της και το ιδικόν της και τα επεριποιείτο.
Ολίγον πέραν του τόπου, όπου έμενεν η Μαρούκλα, ούτως ωνομάζετο η ηρωίς, και εφύλαττε τα παιδιά, μέσα εις πυκνούς σχοίνους, διήρχοντο οι Τούρκοι. Τα μικρά την ώραν εκείνην έκλαιαν.
Ο κίνδυνος ήτο προφανής. Η Μαρούκλα δια να σώση τα παιδιά, απεμακρύνθη του κρησφυγέτου της. Οι Τούρκοι ως ήτο επόμενον, έσπευσαν να συλλάβουν την Μαρούκλαν και αφού την συνέλαβαν, την εβίασαν και την έσφαξαν,
Και το αποτέλεσμα: Τα παιδιά εσώθησαν».
Ο Δρακίδης
Αλλά ο Γεράσιμος Δρακίδης(2), από τις στήλες της εφημερίδας «Δωδεκανησιακή Αυγή», μας δίδει την εικόνα του προδότη Ασημάκη και της Σμαραγδής(3):
«…Ολίγας, μετά την αναχώρησιν του ανθρώπου της (Φιλικής) Εταιρείας, ημέρας, έφθασεν εις Ρόδον, εκ Κωνσταντινουπόλεως, και ούτος προερχόμενος, ο Ασημάκης.
Χρηματίσας ούτος μέλος της Φιλικής Εταιρείας εν Κωνσταντινουπόλει και μεταστάς εξ αυτής, μετήρχετο ήδη, ο άθλιος, τον προδότην.
Γνωρίζων δε φυσικά τον όρκον και τα σημεία των Φιλικών, ήτο εύκολον εις αυτόν να ανακαλύψη τους τυχόν Εταίρους. Ως εκ τούτου πάντοτε επετύγχανε εις το άτιμον και προδοτικόν έργον, όπερ και ανέλαβα.
Ότε ήλθεν εις Ρόδον ο Ασημάκης, η πρώτη του φροντίς ήτο, όπως σχετισθή μετά των Ελλήνων κατοίκων προς επιτυχίαν του σκοπού, χάριν του οποίου ακριβώς, αφίκετο εις την νήσον.
Επιτήδειος ων και πανούργος κατώρθωσε να σχετισθή αμέσως μετά του Μητροπολίτου και πολλών άλλων της νήσου προκρίτων. Προσεποιήθη ακόμη ότι ήτο έμπορος, προβαίνων μάλιστα, όπως γίνη πιστευτός, από καιρού εις καιρόν εις αγοράν ειδών τινων, άτινα και απέστελλε εις Κωνσταντινούπολιν και τέλος εξεδήλωσε την επιθυμίαν του όπως νυμφευθή και εγκατασταθή οριστικώς και μονίμως εις την ωραίαν, ως έλεγε, Ρόδον.
Επιδιώξας προσέτι και λαβών σχέσεις οικογενειακάς, κατώρθωσεν ο επιτήδειος, να θεωρηθή, παριζήτητος γαμβρός, μνηστευθείς ούτω, μετά παρέλευσιν ολίγου χρόνου, την Σμαράγδην Πελαΐτου, εκ των καλλιτέρων της νήσου οικογενειών.
Η νεάνις εκείνη ήτο, ως λέγεται, ωραία, αιδήμων(4), πρότυπον σεμνότητος και οικοκυροσύνης. Ήτο εύχαρις τους τρόπους, τω δε αβρώ αυτής κάλλει έμφυτος συνώκει ευγένεια της ψυχής. Ήτο εν ενί λόγω, τύπος Ροδίας γυναικός. Ο πατήρ της νέας εξήσκει εν Ρόδω επιτυχώς, την θείαν του Ασκληπιού επιστήμην, η δε αγαπημένη κόρη εκαλείτο ως εκ τούτου χαϊδευτικώς υπό του λαού, «το Σμαραγδάκι του Γιατρού».
Αι σχέσεις του Ασημάκη μετά του Μητροπολίτου και λοιπών προκρίτων, η πολύμηνος εν τη νήσω διαμονή του και τέλος η μνηστεία του, πάντα ταύτα εγένοντο αφορμή, όπως επιτύχη πλήρως του αντιπατριωτικού σκοπού του.
Πράγματι δε ο κακούργος, μετά τινα καιρό παρουσιαζόμενος προ του Διοικητού έδιδεν ακριβή κατάλογον των μεμυημένων εις τα της Φιλικής Εταιρείας Ροδίων, ους είχεν ανακαλύψει εκ των μετ’ αυτών συχνών σχέσεών του.
Και ούτω χάρις εις τας ενεργείας του ρηθέντος τέρατος, ερρίπτοντο δίκην κακούργων εις τας ανηλίους και υγράς της Ρόδου φυλακάς, τόσαι ευγενείς και πατριωτικαί υπάρξεις, και το σπουδαιότερον, εματαιούτο οριστικώς, πλέον, πάσα εν τη ελληνικωτάτη νήσω εξέγερσις εναντίον της τουρκικής τυραννίας και βαρβαρότητος.
Οι συλληφθέντες και φυλακισθέντες υπό της τουρκικής Κυβερνήσεως τη υποδείξει του προδότου Ασημάκη ήσαν πολλοί, μεταξύ των οποίων και οι εξής:
Ο Μητροπολίτης της Ρόδου Αγάπιος, ο παπα-Εμμανουήλ, εφημέριος της ενορίας Αγίας Αναστασίας, ο Ιωάννης Καζούλλης, ο Απόστολος Βλαστός, ο Εμμανουήλ Καστρίσιος, ο Φίλιππος Δημητρίου (Φιλιππάκης), ο Βασίλειος Ζαχαριάς, 0 Α. Δελαπόρτας, ο Α. Στουπεντζής, Δημήτριος Αποστολίδης ή Αποστόλου, και άλλοι…
…Η κάθειρξις των χρηστών εκείνων πολιτών, παρήγαγε παρά των Ροδιακώ λαώ ως ήτο επόμενον, δυσάρεστον εντύπωσιν. Η λύπη και η αγανάκτησις του κόσμου εγένετο έτι μεγαλυτέρα ότε εγνώσθη ασφαλώς-ότι αίτιος της φυλακίσεως των πολιτών ήτο ο Ασημάκης.
Η μνηστή δε-η κόρη Πελαΐτη-μόλις έμαθεν ότι ο μέλλων σύζυγός της ήτο η αφορμή όλου του κακού, περιφρονούσα αυτόν, διέκοψε πάσαν μετά του μνηστήρος της σχέσιν, αν και τελευταίως, είνε αληθές, τα οξέα βέλη του υιού της Αφροδίτης είχον πλήξει την τρυφεράν και ευαίσθητον της ευγενούς εκείνης νεάνιδος καρδίαν.
Ο Έρως, η απροσμάχητος αύτη δύναμις υπεχώρησεν εν τούτοις προ του υπερόχου και θείου αισθήματος της Πατρίδος. «Ο μάχαν ανίκατος έρως», ηττήθη ολοσχερώς. Εις προτροπάς δε συγγενούς της τινός, όπως τον συζευχθή η σεμνή παρθένος, αντέτασσε πάντοτε το λακωνικόν «δεν τον παίρνω, δεν τον παίρνω τον προδότην». Όχι δε μόνον δεν ήθελε κατ’ ουδένα τρόπον η πάγκαλος και σώφρων παρθένος να συζευχθή αυτόν, αλλά και καταρωμένη την κακήν της τύχην ωρκίσθη να μη έλθη ποτέ εις γάμον, όρκον ον μετά θρησκευτικής αληθώς ευλαβείας ετήρησεν η Ελληνοπούλα εκείνη κόρη.
Το μάλλον δε χαρακτηριστικόν είνε ότι η Ροδοπούλα εκείνη δι’ όλου της του μετέπειτα βίου έφερε πένθιμον ένδυμα, εις εκδήλωσιν του λυπηρού δι’ εαυτήν και την πατρίδα γεγονότος…
Ατυχώς η ωραία εκείνη κόρη κατήλθε λίαν ενωρίς εις τον τάφον. Ψυχή ευγενής, καρδία ευαίσθητος, δεν ήτο δυνατόν να ανθέξη επί πολύ. Ως σάραξ ύπουλος κατέτρωγε τα σπλάχνα της η μαύρη της πατρίδος της σκλαβιά και η προδοτική διαγωγή του αθλίου μνηστήρος της και ούτω, ένα μελαγχολικόν δείλι φθινοπώρου του 1830 η αγνή ψυχή της απέπτη προς Κύριον.
Η Ρόδος σύμπασα επένθησε τότε διά τον άωρον θάνατόν της και αι κόραι ιδίως και οι γυναίκες της πατρίδος μας επί χρόνους πολλούς έχυνον δι’ αυτήν άφθονα δάκρυα(5)»…
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Εφημερίδα «Η Ροδιακή». Πέμπτη 1η Φεβρουαρίου 1951. Σελίδα 2.
2. Γεράσιμος Δ. Δρακίδης, Ρόδιος, συγγραφέας, ποιητής. Έγραψε «Λεύκωμα Δωδεκανησίων» 1913, «Ο Νεομάρτυς Κωνσταντίνος ο Υδραίος» 1921, «Ο Σουκιούρμπεης 1922, «Ροδιακοί Αντίλαλοι» 1930, «Το στραγαλίνι» 1933, «Ο εν Ρόδω Ιερός Μητροπολιτικός Ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου» 1934, «Ροδιακά»1937.
3. Δυστυχώς ενώ έχουμε τα αποκόμματα της εφημερίδας, δεν γράψαμε πότε δημοσιεύτηκαν. Πάντως αυτά φωτογραφήθηκαν στη Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων προ τεσσαρακονταετίας και φέρουν τους αριθμούς 325-331, το συγκεκριμένο γεγονός.
4. Σεμνή, ντροπαλή, κόσμια, συνεσταλμένη.
5. Γεράσιμος Δ. Δρακίδης, Ο «Σουκιούρμπεης» ή «Ροδιακά ιστορικά θρύμματα και ανέκδοτα του ’21» διασωθέντα εκ παραδόσεων. Τύποις «Αγκύρας» εν Αθήναις 1921, σελ. 12,13,14.
Ακολουθήστε τη Ροδιακή στο Google News
