Η Ανθρωπολογία του Μέγα Βασιλείου και νουθεσίες περί αγάπης

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Αναστάσιος Ι. Κυριακίδης
Λαογράφος – Ερευνητής Απόφ. Εκκλ. Σχολής

Η Ανθρωπολογία του Μέγα Βασιλείου στηρίζεται στη μετάβαση από το κατ’ εικόνα στο καθ’ ομοίωσιν. Η ψυχή θεωρείται ως ο κύριος άνθρωπος και το σώμα ως κάτι το δευτερεύον. Πιστεύει ότι το αυτεξούσιο είναι το χαρακτηριστικό του ανθρώπου και ότι η αρετή είναι το μοναδικό αγαθό.

Τα βασικότερα γνωρίσματα του ανθρώπου είναι η ελευθερία και ο λόγος (το λογικό). Στο ερώτημα γιατί ο Θεός δεν κατήργησε το κακό και να επιβάλει το καλό, ο μέγας ιεράρχης δίνει την εξής απάντηση: «Στον Θεό δεν αρέσει αυτό που γίνεται αναγκαστικό αλλά αυτό που κατορθώνεται με την ελεύθερη βούληση. Το κακό είναι αδύνατον να προέλθει από το αγαθό. Πολύ περισσότερο δεν μπορεί να προέλθει από τον Θεό, που είναι το ύψιστο αγαθό».

Ο Μέγας Βασίλειος μίλησε για όλους τους τομείς και τις καταστάσεις της ανθρώπινης φύσεως. Εμάς σε αυτό το άρθρο εν συντομία θα εξετάσουμε τον τομέα της αγάπης προς τον πλησίον. Η αγάπη λέει: ο Μέγας ιεράρχης ότι είναι έμφυτη, όπως το σπέρμα: «ότι μεν ουν ο νόμος των σπερματικώς ενυπαρχουσών ημίν δυνάμεων γεωργός εστι και τροφεύς είρηται ημίν εν τοις έμπροσθεν λόγοις…».

Αλλού αναφέρει και υποστηρίζει: «Αδίδακτος μεν η προς τον Θεόν αγάπη. Ούτε γαρ φωτί χαίρειν και ζωής αντιποιήσθαι παρ’ άλλου μεμαθήκαμεν, ούτε το αγαπάν του τεκόντας ή θρεψαμένους έτερος εδίδαξεν. Ούτως ουν ή και πολύ μάλλον του Θείου πόθου ουκ έξωθεν εστιν η μάθησις αλλ’ ομού τη συστάσει του ζώου, του ανθρώπου φημί, σπερματικός τις λόγος ημίν εγκαταβέβληται οίκοθεν έχων τας αφορμάς της προ το αγαπάν οικειώσεως…».

Αντικείμενο της αγάπης μας πρέπει να είναι και οι εχθροί μας, αποδεικνύοντας την αγάπη μας προς αυτούς. Α. αν τους συμβουλεύουμε και φροντίζουμε να τους επαναφέρουμε στην ευσεβή ζωή, β. αν τους παρέχουμε τα αναγκαία να ζήσουν, ιδίως όταν έχουν ανάγκη και γ. αν η διάθεσή μας απέναντί τους είναι αγαπητική.

«Επειδή δε εκ σώματος και ψυχής συνέστηκεν ο άνθρωπος, κατά μεν την ψυχήν αγαπήσωμεν του τοιούτους, ελέγχοντας αυτούς και νουθετούντες και παντί τρόπω εις επιστροφήν ενάγοντες, κατά δε το σώμα ευεργετούντες αυτούς, επιδεόμενος των προς το ζην αναγκαίων». Ακόμη η Άγιος προτρέπει να αγαπάμε και τους κακοποιούς. Εάν αγαπάμε τους κακοποιούς, η ανταμοιβή μας στους ουρανούς θα είναι πολύ μεγάλη.

Έτσι οι κακοποιοί αποδεικνύονται τελικά ευεργέτες μας. Λέει ότι αν αγαπάμε μόνο εκείνους που μας αγαπάνε ποια η διαφορά με τους κακοποιούς, όπου και αυτοί το ίδιο πράττουν. «ει δε κακοποιός, και ούτως ου μόνον δια την εντολήν, αλλά και ως το μειζόνων ευεργέτην αγαπάν οφείλομεν, ει δεπιστεύομεν των Κυρίω ειπόντι «Μακάριοι έστε, όταν ονειδίσωσιν υμάς και διώξωσι και είπωσι παν πονηρόν ρήμα καθ’ ημών, ψευδόμενοι ένεκεν εμού…».

Ο Μέγας Βασίλειος όρισε τη σχέση αγάπης και δικαιοσύνης. Είναι στενή η σχέση της αγάπης με τη δικαιοσύνη. Δεν μπορεί κάποιος επικαλούμενος την αγάπη, να καταπατεί την δικαιοσύνη (ΜΔ’, Ψαλμ, 8, ΕΠΕ 5,282 – ΒΕΠ 2,101 – MG 29,405).

Τέλος αναφέρει ότι η αγάπη είναι δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Τη σωματική φιλία τη δημιουργούν τα μάτια και η μακροχρόνια συναναστροφή, ενώ «την δε αληθινήν αγάπην η του Πνεύματος δωρεά συνίστησι συνάπτουσα μεν τα μακρώ διεστώτα τω τόπω, γνωρίζουσα δε αλλήλοις τους αγαπητούς, ου δια σωματικών χαρακτήρων, αλλά δια των της ψυχής ιδιωμάτων» (Επιστ. 133, ΕΠΕ 1,382 – ΒΕΠ 55,160 – MG 32,569 B).