Αγ. Ξάνθης: Γιατί η Ελευσίνα ανακηρύχθηκε πολιτιστική πρωτεύουσα για το 2023 (και γιατί όχι η Ρόδος)

Rodiaki NewsRoom

Γράφει o
Αγαπητός Ξάνθης
Αρχιτέκτονας και τ. δ/ντης του ΕΟΤ

Το Σάββατο 4 Φεβρουαρίου στις 7.00 το απόγευμα στην ΕΡΤ2 παρακολουθήσαμε από το παραλιακό μέτωπο της πόλης της Ελευσίνας την τελετή έναρξης των δραστηριοτήτων της πολιτιστικής πρωτεύουσας της Ευρώπης για το 202Η Ελευσίνα είναι για εφέτος μια από τις πόλεις που διακρίθηκαν στο θεσμό, μαζί με το Βέσζπρεμ της Ουγγαρίας και την Τιμισοάρα της Ρουμανίας.

Στο διαγωνιστικό μέρος κατάκτησης της επιλογής περί τα τέλη του 2015, είχε συμμετάσχει τότε και η Ρόδος μαζί με την Καλαμάτα και άλλες πόλεις. Η κατάληξη της επιλογής της Ελευσίνας πέρασε από ένα αυστηρό διαγωνιστικό μέρος από ειδική Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όπου η Ρόδος ήλθε στη τρίτη θέση.

Η σχηματισθείσα στη Ρόδο τότε φιλοδοξία ήταν έντονη και ενθουσιώδης για την κατάληψη της πρώτης θέσης με το σύνθημα: “Journey to the light-Rhodes Dodecanese-European of Culture Candidate City 2021”.

Μάλιστα υπήρξε εύστοχα και διαγωνισμός για το λογότυπο στη βάση των νοημάτων του Ταξιδιού, του Φωτός (του θεού Απόλλωνα), εκτός βέβαια και των πολλαπλών άλλων δραστηριότατων και πράξεων. Στο δε προτεινόμενο ταξίδι παρεχόντουσαν οι διαστάσεις του χρόνου, του χώρου και των πρόσωπων. Επίσης, στο ταξίδι υπήρχε η εμβάθυνση της «γέφυρας» μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών, ανθρώπων και ιδεών.

Παρότι ο φάκελος της Ρόδου εστιαζόταν σε πλήθος παρεμβάσεων αισθητικής και κοινωνικής αναβάθμισης της πόλης του «φωτός»,η επικράτηση της Ελευσίνας βασίστηκε στη λειτουργική αναβάθμιση μιας πόλης που εγκαταλείφθηκε από τα μεταπολεμικά εργοστάσια αλλά έγινε και το «νεκροταφείο πεθαμένων» πλοίων που έβρισκαν μέρος για να εναποθέσουν τα σάπια κουφάρια τους.

Στ’ όλο σύγχρονο δρώμενο της αναβάθμισης του βίου της Ελευσίνας προστίθετο ευφυέστατα ο μύθος της Περσεφόνης, ήτοι ο διάλογος του κάτω με τον πάνω κόσμος μέσα από την ευφορία της ελευσινιακής γης αλλά και του απελθόντα μαρασμό για μια νέα ζωή.
Σε αντίθεση η Ρόδος στηρίχθηκε έντονα στην ιστορία της, «Η Ρόδος δεν έχει ιστορία: η Ρόδος είναι ιστορία». Στους κατοίκους της που εκπροσωπούν τη φιλοξενία, τον ανοιχτό τρόπο σκέψης και την έμπνευση της Ευρώπης.

Ο βασικός επίσης τότε στόχος ήταν να καταστεί η Ρόδος παγκόσμιος πόλος πολιτισμού, δημιουργίας και ελπίδας αγκαλιάζοντας το ευρωπαϊκό φως του πολτισμού για να μπορεί να το ξαναστείλει σε κάθε γωνίας της Γης (απόσπασμα από τη διακήρυξη στήριξης του δήμου Ρόδου).

Μάλιστα, ο τοπικός τύπος εμπλούτιζε την προσπάθεια με τη βεβαιότητα της επιτυχίας και με το δικαίωμα της απονομής του σχετικού τίτλου στη Ρόδο (Η ΡΟΔΙΑΚΗ, Οκτώβριου 2015, σ.5).
Η πρόσφατη έναρξη της ανάληψης της πρωτεύουσας της Ευρώπης από την Ελευσίνα, προκάλεσαν θύμισες, σχέδια, όνειρα, αλλά και παραδοχές για το νησί μας και για τα βήματά του στον επόμενο χρόνο.

Έτσι η Ελευσίνα παρουσιάζεται σήμερα ως η τέταρτη ελληνική πολη που παίρνει τη διάκριση επάξια του θεσμού που ξεκίνησε πριν από 38 χρόνια και καλά κρατεί!

Ουσιαστικά, η Ελευσίνα κατόρθωσε να διεκδικήσει την αλλαγή του ολικού προσώπου της από μια ρυπογόνα, υποβαθμισμένη περιοχή, βιομηχανική ζώνη σε μια ανακάμπτουσα πόλη με κοινωνικό και πολιτιστικό ξεχωριστό πρόσημο.

Αυτή η έννοια της επανεκκίνησης της ζωής της πόλης από μια «κουρασμένη ατμομηχανή» σε μια πόλη που ενσωματώνει τα Μυστήρια της Μετάβασης παραφράζοντας τα από τα «Ελευσίνια» στα σύγχρονα μυστήρια της επικοινωνίας, της έλευσης, των σχέσεων αλλά και της δημιουργίας έδωσαν στην Ελευσίνα τον αέρα της νίκης.

Η αφύπνιση του χώρου μέσα από τους κατοίκους στο πνεύμα της αναζωογόνησης των χρήσεων γης που θέλει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αξιολόγησης, αποδίδει πλήρως και το καμβά της επιτυχίας της Ελευσίνας, μια από τις πέντε ιερές πόλεις της αρχαίας Ελλάδας (οι άλλες ήταν η Αθήνα, η Ολυμπία, οι Δελφοί και η Δήλος). Η Ευρώπη επιλεγεί ανατάσεις, ελεύσεις, εγερτήρια, συζητήσεις, κοινωνικές- εδαφικές ζυμώσεις. Ουσιαστικά επιλεγεί ένα αστικό εξευγενισμό (φαινόμενο Gentrificatioγια να χαρίσει την κοινωνικοποίηση του χώρου της.

Η «ιδέα της Ευρώπης» κατά τον συγγραφέα Τζώρτζ Στάϊνερ είναι: το καφενείο, το τοπίο σε προσπέλαση, η ανθρώπινη κλίματα, οι δρόμοι και οι πλατείες, οι συζητήσεις. Αυτή είναι η Ευρώπη…το ενοποιημένο αύριο.

Αυτό το επιτυχημένο μείγμα είναι που προωθεί η Ευρώπη στο στήσιμο μιας ταυτότητας που γνωρίζει τις ιδιαιτερότητες αλλά προφέρει παράλληλα κοινές αξίες και ιδανικά στα θεμέλια της ειρήνης, της αλληλεγγύης και της δημοκρατίας.

Όσο για το ευρύτερο αντικείμενο της παρουσίας του Σαββάτου δεν ασχολούμαι, γιατί όπως έχω επισημάνει, η εκφορά της τέχνης κρύβει μέσα της υποκειμενισμό αλλά κυρίως βιώματα και εκφράσεις του δημιουργού (στην περίπτωση της Ελευσίνας ως προς τη σύλληψη της εκδήλωσης, του Μιχάλη Μαρμαρινού και ως προς τη σκηνοθεσία του Chris Baldwin).

Αύτη είναι η διαφορά της πρότασης της Ελευσίνας σε μετάβαση για την πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης σε σχέση με τη δική μας ιστορική Ρόδο.

Υ.Γ. Την ώρα που γραφόταν το άρθρο, οι εικόνες από τα σύνορα Τουρκίας και Συρίας μετά τον καταστροφικό σεισμό των πολλών ρίχτερ ακόμα πονούν, ματώνουν την καρδιά, καλούν για ένα ζωντανό ανθρωπισμό που θα συνεταιρισθεί με τις δυνάμεις που επιθυμούν ειλικρινώς τη βελτίωση του πεπρωμένου και τη δυνατότητα όλων των ανθρώπων να ομονοήσουν μπροστά στους μεγάλους κινδύνους, όπως είναι σεισμός ή στο παρελθόν η πανδημία του θανατηφόρου ιού.