Σελίδες Ιστορίας: Η δολοφονία του Αβεδίν πασά-Ντίνο, όπως γράφτηκε στον Τύπο και η συνάντηση με τον ποιητή Αχ. Παράσχο

Rodiaki NewsRoom

Το καντήλι στον τάφο του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου

Επιμέλεια-σχολιασμός
Κώστας Τσαλαχούρης

Είναι ντοκουμέντο. Ναι, είναι ντοκουμέντο. Στο «Ημερολόγιο του Αιγαίου 1905», δημοσιεύεται σε τέσσερις σελίδες-182-185, στην τελευταία υπάρχει μόνο η φωτογραφία του- ανυπόγραφη η βιογραφία του Αβεδίν, η οποία μας δίδει πλήρη εικόνα της ζωής του και της οικογενείας του.

Αλλά συμβαίνει το εξής φοβερό. Στη σελίδα 183, αναφέρεται στις γνώσεις του σε ξένες γλώσσες και γράφει ότι «η Α.Εξοχ. ο Αβεδίν Πασάς είναι βαθύς γνώστης της Αραβικής, Περσικής, Τουρκικής, Ελληνικής και Γαλλικής, πάσας δε τα γλώσσας ταύτας ομιλεί και γράφει… εδώ ο τυπογράφος κάνει το λάθος, γράφει τη λέξη «απαισίως» την οποία ο διορθωτής, την αφήνει, ως έχει, στην αιωνιότητα.

Αλλά πώς να περάσει αυτό το τραγικό λάθος, την εποχή εκείνη;
Έτσι οι εκδότες αναγκάστηκαν να σημειώσουν και διορθώσουν τη λέξη με μελάνη και από «απαισίως» να γίνει «απταίστως», όπως βλέπουμε στη φωτό που δημοσιεύεται!..

Έκανε πολλές μεταφράσεις μεταξύ των οποίων το περσικό αριστούργημα «Μενσνεβιί-Σερίφ»-σημερινός τίτλος «Μεσνεβί», αποτελείται από έξι τόμους και γράφτηκαν σε σαράντα τρία χρόνια από τον Τζελαλετίν Ρουμί ένα από τους μεγαλύτερους μυστικιστές του κόσμου, και «τα πρωτότυπα αυτού έργα “Σααδέδι Δουνιά”, “Μουδοφαά” και άλλα πολλά φιλολογικής αξίας ως επίσης και εμβριθές περί διαφόρων οικονομολογικών ζητημάτων και ιδία περί εκδόσεως δανείου και χρηματικών πράξεων, μελέτη εκδοθείσα εγκρίσει του οικείου Υπουργείου…».

Ο Αβεδίν έχει τιμηθεί με τις μεγάλες ταινίες του Οσμανιέ, για τις υπηρεσίες του στο τουρκικό ΄Εθνος, και Μετζηδιέ (ως ξένος, ήταν Αλβανός), του αδαμαντοκόλλητου Οσμανιέ, με το ανώτερο Ισπανικό παράσημο του Καρόλου Γ΄, το παράσημο Couronne de fer της Αυστρίας, το γαλλικό της Λεγεώνας της Τιμής. Τη μεγάλες ταινίες της Περσίας, κι της Δανιμαρκίας, τον Ελληνικό Μεγαλόσταυρο τιμής και το παράσημο Δάφνης από τη Γαλλική Ακαδημία.

Παρασημοφορίες
Μετά το θάνατό του –δηλητηρίαση στο παλάτι-που επεσυνέβη στις 9 Μαΐου 1906, η κόρη του Καλιντέ και η νύφη του Σάββετ παρασημοφορήθηκαν από τον Αρχηγό της 2ης Στρατιάς του Ευξείνου Πόντου για τις υπηρεσίες που πρόσφεραν σε ορφανά στρατιωτικών και σε νοσοκομεία. Επίσης ο υποστράτηγος Σερίφ πασάς, υπουργός, παρασημοφόρησε την κόρη του Αβεδίν για τις υπηρεσίες της-γαλλικές εφημερίδες εποχής.

Τον Αμπετίν πασά ενώ βρισκόταν ως Διοικητής του Αρχιπελάγους, «χτύπησε», άλλο κακό. Ήταν το 1903 όταν η σύζυγός του, ανακοινώθηκε επίσημα, πως πάσχει από καρκίνο. Μόνο από εφημερίδες της εποχής γνωρίζουμε την ασθένεια της άτυχης γυναίκας, για την οποία, με αυτοκρατορικό Διάταγμα, αποφασίστηκε να γίνει επέμβαση στο Νοσοκομείο της Μυτιλήνης από τους χειρουργούς της Κωνσταντινουπόλεως Καμπούρογλου και Τεφίκ Μπέη. Μάλιστα ζητήθηκε τηλεγραφικώς και η γνώμη του Αθηναίου καθηγητή του Εθνικού Πανεπιστημίου Φωκά.

Ο ποιητής Παράσχος
Πρέπει να σημειώσουμε ότι ο Αβεδίν επηρεάστηκε από τον ποιητή Αχιλλέα Παράσχο (1838-1885) και ειδικά από τα πρώτα ερωτικά του ποιήματα που αφιέρωσε σε κάποια Μαρία-πίσω από αυτό το όνομα κρυβόταν μια νευρασθενής που νοσηλευόταν σε κάποιο μοναστήρι του νησιού και ο Παράσχος ήταν έπαρχος Θήρας.

Τη μετέφερε σε Ψυχιατρείο της Κέρκυρας. Ζήτησε ο Αβεδίν, τότε που ήταν πανίερος να τον γνωρίσει και ιδού πώς τα περιοδικά και οι εφημερίδες της εποχής περιγράφουν το γεγονός-Δημοσιεύτηκε στις 27 Μαρτίου 1932 στο περιοδικό «Μπουκέτο»:

«Εδώ και είκοσι πέντε περίπου χρόνια, απέθανε στην Κωνσταντινούπολη ένας από τους πιο μορφωμένους και πολιτισμένους Τούρκους, ο περίφημος Αβεδίν πασάς, ο οποίος είχε ανεβεί στα υψηλότερα αξιώματα του κράτους, είχε χρηματίσει υπουργός των Εξωτερικών της Τουρκίας και για πολύ διάστημα, διοικητής των νήσων του Αιγαίου.

Ο Αβεδίν πασάς καταγόταν από την Πρέβεζα, είχε σπουδάσει σε Ελληνικά σχολεία και αποφοίτησε από το Γυμνάσιο των Αθηνών, τέλειος κάτοχος της γλώσσας μας. Εκτός δε της πολιτικής και της διπλωματίας, καταγινόταν πολύ με τη φιλολογία και στη Σμύρνη. Τύπωσε μια ποιητική συλλογή, γραμμένη κι αυτή Ελληνικά.

Όταν ο Αβεδίν βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη, ως υπουργός των Εξωτερικών, του συνέβη ένα εξαιρετικά χαρακτηριστικό επεισόδιο, το οποίο σχετίζεται με τον γνωστότατο ποιητή μας Αχιλλέα Παράσχο και το οποίο αξίζει να διηγηθούμε, για να φανή η φιλοπατρία του τελευταίου.

Κάποτε που ο Παράσχος είχε ταξιδέψει στην Πόλη, δέχτηκε στο ξενοδοχείο του την επίσκεψι του εκεί πρεσβευτού της Ελλάδος, ο οποίος του είπε:
-Ποιητά, επιθυμεί να σε γνωρίση ο υπουργός των Εξωτερικών!..

Αντί, όμως, να ευχαριστηθή ο Παράσχος από την τιμή που του γινόταν, αρνήθηκε να επισκεφθή τον Αβεδίν, γιατί υποψιάστηκε πώς ο Τούρκος υπουργός, τον ήθελε για καμμιά αντεθνική πράξι.

Εν τούτοις, ύστερ’ από λίγες μέρες, ο υπουργός, βλέποντας ότι ο ποιητής δεν πήγαινε να τον ιδή, τον ξανακάλεσε με τον Έλληνα πρεσβευτή, κι ο Παράσχος κίνησε, συνοδεία του πρεσβευτού μας, για το υπουργείο των Εξωτερικών.

Μόλις μπήκε στο γραφείο του υπουργού, έμεινε άναυδος όταν άκουσε τον Τούρκο πολιτικό να του εκφράζη τον… φιλολογικό του θαυμασμό:
-Καλώς ωρίσατε!..του είπε Ελληνικά ο Αβεδίν. Πιστέψτε με ότι θεωρώ ευτυχισμένο τον εαυτό μου επειδή αξιώθηκα να σας γνωρίσω και προσωπικά.

Συγκαταλέγομαι από πολλά χρόνια μεταξύ των φανατικών σας θαυμαστών. Τα ποιήματά σας, τα γεμάτα αίσθημα και συγκίνησι, υπήρξαν για μένα σπανία πνευματική τροφή και απόλαυσις. Ακόμα και τώρα, όταν κατά τις ώρες της σχολής μου διαβάζω-έτσι το γράφει-τα έργα σας, μου φαίνεται σαν να ξαναγεννιέμαι…
Ο ποιητής είχε πειά σαστίσει, εντελώς.

-Σας φαίνεται περίεργο αυτό πού σας λέω; Συνέχισε ο Αβεδίν. Μπορώ να σας παρουσιάσω αμέσως την απόδειξι…
Και την ίδια στιγμή, άνοιξε ένα πολυτελέστατο λεύκωμα, μέσα στο οποίο είχε αντιγράψει με τα χέρια του, πολλά από τα ποιήματα του Παράσχου.

-Τώρα, μια και ήρθατε στην Κωνσταντινούπολη, εξακολούθησε ο Αβεδίν, θα ήθελα να μάθω σε τι μπορώ να σας φανώ χρήσιμος. Λέγετέ μου και είμαι πρόθυμος να σας κάμω ό,τι μου ζητήσετε…
Ευχαριστώ. Δεν θέλω τίποτα… απάντησε ο Παράσχος στενοχωρημένα.

Το καντήλι
Ο Αβεδίν, όμως, επανέλαβε με τέτοιον τρόπο την παράκλησί του, ώστε ο Παράσχος έπρεπε απαραιτήτως κάτι να ζητήση. Συνοφρυώθηκε λοιπόν κι άρχισε να λέη:

-Αφού επιμένετε τόσο πολύ, εξοχώτατε, θα σας παρακαλέσω θερμά κάτι. Ακούστε με λοιπόν. Σε μια γωνιά της Κωνσταντινουπόλεως υπάρχει ένα ερείπιο και κοντά σ’ αυτό λέγεται ότι βρίσκεται θαμμένος ο τελευταίος των Παλαιολόγων.

Μέχρι προ δύο ετών, απάνω στον τάφο του λατρευτού μας Αυτοκράτορος έκαιγε ταχτικά μια καντήλα, έξαφνα, όμως, την απαγόρευσαν οι Αρχές σας. Είνε ίσως πολύ μεγάλη η παράκλησί μου, αλλά αυτό μονάχα έχω να ζητήσω από σας: να διατάξετε ν’ ανάβουν και πάλι την καντήλα του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου…

Είνε περιττό να προσθέσουμε ότι, παρ’ όλο τον πατριωτισμό του εθνικού μας ποιητού και τη συγκίνησι που προξένησαν τα λόγια του στον Αβεδίν πασά, ο Τούρκος υπουργός των Εξωτερικών δεν μπόρεσε να του κάμη το χατήρι.

Οι σχέσεις μας τότε, με την Τουρκία βρισκόντουσαν σε δυσάρεστο σημείο και μια τέτοια φιλελληνική πράξις του υπουργού της θα προκαλούσε αναστάτωσι μεταξύ των υπηκόων της…».

Η είδηση του θανάτου Αβεδίν πασά δημοσιεύτηκε στο διεθνή και ελληνικό Τύπο από τα φύλλα της Βιέννης, που πρωτοδημοσίευσαν το γεγονός. Μάλιστα πολλές ελληνικές εφημερίδες έγραψαν τα της συναντήσεως του Αβεδίν με τον Παράσχο στα πρωτοσέλιδά τους.

Έγραφαν:
«…ο Αβεδίν πασάς υπήρξε κατ’ εξοχήν λάτρης της Ελληνικής Μούσης, έγραψε δε Ελληνιστί πλείστα ποιήματα δημοσιευθέντα εις τόμον εν Ρόδω, εκδοθέντα και εις διάφορα περιοδικά και εφημερίδας της Σμύρνης.

Στίχους εις την Τουρκικήν γλώσσαν ουδέποτε έγραψεν, εξετίμα δε εξ όλων των συγχρόνων ποιητών τον Παράσχον, του οποίου εν πολλοίς υπήρξε μιμητής και τον οποίον κατά την διάρκειαν της υπουργείας του, προσεκάλεσεν ‘όπως φιλοξενήση εις την Κωνσταντινούπολιν.

Ο ποιητής μετέβη πράγματι και η χαρά του Αβεδίν υπήρξε μεγίστη, Τοιαύτη μάλιστα, ώστε μίαν ημέραν, παρεκάλεσε τον Παράσχον να τω ζητήση, ό,τι θέλει, πρόθυμος ων να εκτελέση εάν ηδύνατο την θέλησίν του.

-Εκεί απήντησεν ο Παράσχος με την βαθείαν και μεγαλοπρεπώς ποιητικήν φωνήν του, εκεί εις μίαν ταπεινήν γωνίαν της Πόλης, υπάρχει ο τάφος του τελευταίου Έλληνος Αυτοκράτορος της Κωνσταντινουπόλεως. Είνε έρημος και περιφρονημένος.

Η μόνη χάρις την οποίαν σου ζητώ είνε να διατεθή μικρόν χρηματικόν ποσόν, οι τόκοι του οποίου να εξαρκούν, όπως νυχθημερόν καίη ένα κανδήλι εις τον τάφον τούτον.

Και είπε μεν ο ποιητής, αλλ’ η ευχή και το ωραίον του όνειρον δεν εξεπληρώθησαν υπό του Αβεδίν…».
Το γιατί το ξέρουμε από προηγούμενα…

Στη γαλλική εφημερίδα «Le Matin» δημοσιεύεται η είδηση του θανάτου του Αβεδίν στις 10 Μαΐου 1906-νέα ημερομηνία με την πληροφορία ότι πέθανε ξαφνικά στο παλάτι και φημολογείται ότι δολοφονήθηκε.

Ο σουλτάνος πολύ συγκινημένος διέταξε τη ματαίωση του επίσημου δείπνου προς τιμή του Μεγάλου Δούκα Sch.leswig-Holstein, Renier. Και συμπληρώνει την είδηση με πληροφορίες από τη Βιέννη ότι πριν αρκετούς μήνες, ο Αβεδίν κλήθηκε στην Κωνσταντινούπολη από τη Ρόδο με σκοπό ο σουλτάνος να τον διορίσει Μέγα Βεζίρη, στη θέση του Φερήντ Νταμάτ πασά (1853-1923).

Πάντως οι τουρκικές εφημερίδες γράφουν ή εξηγούν ότι ο Αβεδίν πέθανε ξαφνικά, ενώ βρισκόταν στο περίπτερο Γιλδίζ, παρέα με τον δεύτερο γραμματέα του Σουλτάνου, Ιζέτ Πασά (1864-1937).