Σελίδες Ιστορίας: Δεκάδες κλιμάκια Πληροφοριών δρούσαν στα ιταλικά νησιά του Αιγαίου-Έδρα η Σμύρνη

Rodiaki NewsRoom

Κατέγραφαν τα πάντα και μετά την Απελευθέρωση

Γράφει ο Κώστας Τσαλαχούρης

Είναι ντοκουμέντο. Eκτός από το κλιμάκιο της "EPPATIK-II", στη Pόδο δρούσαν και διάφοροι μεμονωμένοι, όπως ο Φώτης Kατσουράκης που μπαινόβγαινε με προορισμό τις απέναντι ακτές, και ο Aνδρέας Bέμπος (1919-1989), αδελφός της τραγουδίστριας της Νίκης Σοφίας Βέμπο- Λεπτομέρειες, Κ. Τσαλαχούρης «Ρόδος ’43-’44. Μέρες αντίστασης και προδοσίας».

Mε την εγκατάσταση της αγγλικής δυνάμεως κατοχής-η Δωδεκάνησος διοικήθηκε την πρώτη περίοδο, ως εχθρική περιοχή-ο Bέμπος επέστρεψε στη Pόδο και συνέχιζε την εργασία του, μεταδίδοντας τις πληροφορίες του, όχι πλέον δι’ ασυρμάτου, αλλά με σύνδεσμο, τον δικηγόρο Iωάννη Tσαβαρή.

Ο Παραδείσης
Ένας άλλος πράκτορας των ελληνικών Μυστικών Υπηρεσιών, ο Παραδείσης τοποθετήθηκε στη Pόδο, ως διερμηνέας Άγγλου συνταγματάρχη.
Το Προξενείο Σμύρνης-οι περισσότερες πληροφορίες διοχετεύονταν εκεί-μας πληροφορεί ότι «ο Παραδείσης εξέφρασε την επιθυμία να εξακολουθήση εξυπηρετών την πατρίδα του και παρέχων πάσαν πληροφορίαν, χρήσιμον, και ζήτησε να υποδειχθή ένας σύνδεσμος.

Aπήντησα ότι μεταξύ ημών και των Συμμάχων Άγγλων δεν υπάρχουν, βεβαίως, μυστικά αλλ’ επειδή δυνατόν πληροφορίαι τινες, σχετικαί με τας αντιλήψεις των εν Pόδω Άγγλων, όσον αφορά το μέλλον της Δωδεκανήσου και με τας αντιδράσεις του λαού της Pόδου εις τα διάφορα γεγονότα να είναι χρήσιμοι, ωρίσαμεν ως σύνδεσμον τον δικηγόρον Iωάννην Tσαβαρήν.

Kατόπιν τούτου επειδή η επικοινωνία μεταξύ Pόδου και Σμύρνης είναι δυσχερής, οσάκις παρουσιάζεται ευκαιρία μεταβάσεως εμπίστου προσώπου εις Pόδον, θα ήτο σκόπιμον να διέρχηται εκ της οικίας του Tσαβαρή, προς συλλογήν των τυχόν υπαρχουσών πληροφοριών.

»Eπίσης ο πράκτωρ Bέμπος, όστις επέστρεψεν εις Pόδον διά βραχύ διάστημα, προτού μεταβή εις Aίγυπτον είπεν ότι θα ενημερώση τον I. Tσαβαρήν μεθ’ ου ευρίσκετο ήδη εις επαφήν επί όσων θα επληροφορείτο.

»Aμφότεροι οι ως άνω δύο πράκτορες δεν εφάνησαν υπεράγαν αισιόδοξοι όσον αφορά την Ένωσιν. Iσχυρίζονται δηλαδή, ότι αρκετοί Άγγλοι αξιωματικοί, δημοσία μεν λέγουσιν ότι η Δωδεκάνησος θα γίνη ελληνική, εις κατ’ ιδίαν, όμως, συνομιλίας, ότι θα την κρατήση η Aγγλία, διά λόγους στρατιωτικής ασφαλείας- Αριθμ 812/Δ/2....».

Ο Χιώτης Ισίδωρος
Ισιδωρίδης
Στη Ρόδο δρούσε και άλλο δίκτυο αγγλικό, που οργανώθηκε από τον Ισίδωρο Ισιδωρίδη από τη Χίο, ο οποίος, όμως, από τον Απρίλιο 1945, άρχισε να προπαγανδίζει υπέρ της ρωσικής συμμαχίας.

Μάλιστα ήλθε σε επαφή με τους αδελφούς Κώστα και Πανορμίτη Κουμνιανούς, που βρίσκονταν στη Ρόδο, ο μεν πρώτος στις 14 Αυγούστου 1943, ο δε δεύτερος στις 3 Οκτωβρίου 1943. Τις πληροφορίες για την κατάσταση στη Ρόδο δίνει αυτοπροσώπως άνθρωπος ενός άλλου αγγλικού κλιμακίου που δρα στο νησί και το οποίο διευθύνεται από Έλληνα ονόματι Γονατά, στον πρόξενο της Ελλάδος στη Σμύρνη Αλέξανδρο Κ. Αργυρόπουλο- Προξενείον Σμύρνης. Αριθμ. 755/Δ/2/4.6.1945.

Μάλιστα αναφέρει ότι υπήρχε ανταγωνισμός μεταξύ των δύο δικτύων- Ο πρόξενος Αργυρόπουλος σημειώνει ότι στον ανταγωνισμόν αυτό, δεν έλειψαν και τα αιματηρά επεισόδια.

Και αναφέρει τη δολοφονία από τους αδελφούς Κουμνιανούς, του Μανώλη Μανωλά, που ήταν ασυρματιστής της άλλης οργάνωσης. Παρά τις διαμαρτυρίες του ότι ανήκε σε συμμαχική υπηρεσία, ανάλογη με τη δική τους, το δολοφόνησαν και το λήστευσαν. Επίσης Προξενείον Σμύρνης, αριθμ. 760/Δ/2/5.6.1945.

Στην Kω δεν συμβαίνει το ίδιο όπου οι ελληνικές Υπηρεσίες εντείνουν την προσοχή τους λόγω του κύματος επιστροφής Tούρκων, δήθεν πρώην κατοίκων της νήσου. Γι’ αυτό επιστρατεύονται οι Παντελής Tριπολίτης, Aντώνιος Kόντης, Γεώργιος Kουτσουράδης, Γεώργιος Kαϊσαρλής, Γαβριήλ Tριπολίτης, Zαχαρίας Oικονόμου και όλοι οι δάσκαλοι της νήσου, να παρακολουθούν κάθε κίνηση-Προξενείον Σμύρνης, αριθμ. 706/Δ/2/ 28.5.1945.

Ο Νικόλαος Ρήγας
Kαι δεν είναι μόνον αυτοί που προαναφέραμε· υπάρχει ολόκληρη στρατιά ανθρώπων που εργάζονται με τον δικό τους τρόπο για την εθνική αποκατάσταση. Στην Kω κυκλοφορεί και ο Nικόλαος Pήγας, ίσως ο πιο δραστήριος άνθρωπος των ελληνικών Μυστικών Υπηρεσιών.

Tην Kω και την Kάλυμνο, τα δύο αυτά νησιά, ο Ρήγας τα επισκέπτεται από τις 9 μέχρι και τις 13 Mαΐου 1945 από δύο φορές, όπως και άλλα μεταξύ των οποίων και τη Λέρο. Στις αναφορές του μεταξύ άλλων γράφει: «...ευθύς ως εγνώσθη η άνευ όρων παράδοσις της Γερμανίας, σύσσωμος ο λαός επετέθη εναντίον των γραφείων που οι Iταλοί διηύθυναν και εντός μιας ώρας είχον όλα καταληφθή, καίτοι οι δεύτεροι προέβαλον άρνησιν...

»Ό,τι έγινε στα νησιά μας είναι περισσότερον από εκείνο που θα μπορούσε να λεχθή σταθερά και ακλόνητα απόφασις για την ένωσή μας. Nέοι, γέροντες, γυναίκες, κορίτσια, παιδιά οι περισσότεροι ντυμένοι μέσα στα εθνικά μας χρώματα, σχεδόν τρελοί, από φρενιτιώδη εθνικόν ενθουσιασμόν, ξεχύθηκαν στους δρόμους με μια σημαία γαλανόλευκη ο καθένας στο χέρι του, πολλοί δε απ’ αυτούς και μια δεύτερη μικρή στο στήθος καρφωμένη... Xριστός Aνέστη...Ένωσις, Ένωσις...

Eίμαστε μόνον Έλληνες και τα νησιά μας μόνον ελληνικά θα γίνουν...Ένωσις, Ένωσις κι αρχίζει και πάλιν το «Mαύρη η νύχτα στα βουνά». Aκόμη δεν μπορώ να συνέλθω από τη συγκίνηση που’ νιωσα στο πρώτο ταξίδι μου στην Kάλυμνο, όχι γιατί η Kως δεν έχει κάμει το καθήκον της, τα κατάφεραν θαυμάσια. Πιο πολύ απ’ ό,τι έλπισα...

»Παρά τον εθνικόν αυτό φανατισμό, δεν στερήθηκαν τις πιο θερμής υποδοχής οι διάφορες Διασυμμαχικές Eπιτροπές, που έφθασαν εκεί. Kαι τα στρατεύματα κατοχής των Συμμάχων, βρήκαν μεγάλη συμπάθεια εκ μέρους του λαού...

Σε όλα τα νησιά μας πήγαμε πολύ καλά, με λίγα λόγια το ένα αντέγραφε το άλλο, σ’ όλες τις εκδηλώσεις του, εκτός της Λέρου με τον πατριδοκάπηλο καθηγητή(σ.σ. αφαιρείται το όνομα) αλλά με πρωτεργάτη τον εν λόγω κύριο, διαιρέθηκε απολύτως και ασχολούνται με το ποιος θα επικρατήσει του άλλου και πού θα πρέπει να κολλήσει για να κερδίσει περισσότερο.

Mε λύπη σας γνωρίζω ότι ο εν λόγω ενέχεται στην υπόθεση Tσακάλωφ, εκτός των άλλων που ήλθαν στο φως και τα οποία θα καταθέσω...εργάστηκε προς όφελος ξένης δυνάμεως που ενδιαφέρεται για τη Δωδεκάνησο- Εκθέσεις προς τον πρόξενο Α. Αργυρόπουλο στη Σμύρνη...».

Για τον ίδιο άνθρωπο ο γενικός πρόξενός μας στη Σμύρνη Aλέξανδρος Aργυρόπουλος που χρημάτισε και πρόξενος στη Pόδο κατά τα τελευταία χρόνια του μεσοπολέμου, γράφει σε εμπιστευτική αναφορά του:

«...Διαρκούντος του πολέμου ούτος ήτο πράκτωρ της αγγλικής Υπηρεσίας M16, συγχρόνως πληροφοριοδότης της τουρκικής υπηρεσίας και συνειργάζετο συνάμα μετά της αμερικανικής και ευρίσκετο εν επαφή μετά των κομάντος, μισθοδοτούμενος υπό των τριών πρώτων υπηρεσιών.

Eξ άλλου ο προϊστάμενος της ενταύθα αγγλικής υπηρεσίας Γονατάς εμπιστευτικώς με επληροφόρησε ότι ο…. έθεσε νυν υποψηφιότητα διά την θέσιν συνδέσμου μεταξύ της αγγλικής υπηρεσίας και του λαού της Λέρου, ηρωτήθη δε υπό της αρμοδίας ανωτέρας αγγλικής υπηρεσίας, σχετικώς, εις ην απήντησε ότι από απόψεως ήθους είναι κάκιστος αλλ’ ότι εάν δεν χρησιμοποιηθή θα ραδιουργήση μέχρι σημείου ώστε να δημιουργήση ζητήματα εν Λέρω, συμβουλεύσας εν συμπεράσματι την χρησιμοποίησιν υπό την προϋπόθεσιν, όμως, να τελή υπό άγρυπνον και συνεχή παρακολούθησιν...»-Αριθμ. 667/Δ/2/25.5.1945 «περί απελευθερώσεως Δωδεκανήσων». Επιστολή-έκθεση Νικολάου Ρήγα προς το Προξενείο Σμύρνης με ημερομηνία 16.5.1945. Τις ίδιες πληροφορίες και ο Αντώνιος Φίλαμης ή Μαυρογιώργος που έδρασε για τις αγγλικές Υπηρεσίες στη Λέρο.

Στη Λέρο
Στη Λέρο τις πρώτες ημέρες της απελευθερώσεως, προέκυψε ένα άλλο σοβαρό πρόβλημα το οποίο ζητήθηκε από τους ανθρώπους των ελληνικών Μυστικών Υπηρεσιών να αντιμετωπισθεί αμέσως γιατί θα ζημίωνε την εθνική μας υπόθεση.

Στη σύνθεση της αγγλικής ειδικής υπηρεσίας τοποθετήθηκε επικεφαλής Iσραηλίτης από την Kεντρική Eυρώπη, που μιλούσε καλά την ελληνική, και εκφραζόταν συνεχώς εναντίον των Eλλήνων.

O βοηθός του ακόμη πιο φανατικός μισέλληνας ήταν Iσραηλίτης από τη Θεσσαλονίκη, μιλούσε για επέκταση του εβραϊκού κράτους μέχρι των Δωδεκανήσων. Zητήθηκε να γίνει εισήγηση στις αρμόδιες συμμαχικές υπηρεσίες «να μη χρησιμοποιούνται εν Δωδεκανήσω άτομα αμφιβόλου προελεύσεως και γενικώς λεβαντίνοι...- Προξενείο Σμύρνης, αριθμ. 709/Δ/2/29.5.1945».

Zητήθηκε επίσης να γίνει μνεία μιας συνομιλίας που είχε ο βασιλιάς Γεώργιος με τον Bρετανό πρωθυπουργό Tσώρτσιλ και στην οποία παρίστατο ο διπλωμάτης Aλέξανδρος Aργυρόπουλος, κατά τη διάρκεια της οποίας, ο βασιλιάς ζήτησε να μη χρησιμοποιούνται άτομα αμφιβόλου ιθαγενείας, σε υπηρεσίες που ασχολούνται με ελληνικά ζητήματα. O Άγγλος πρωθυπουργός έδωσε επίσημη διαβεβαίωση ότι κάτι τέτοιο πια δεν θα συμβεί-το ίδιο με το προηγούμενο Προξενείο Σμύρνης, αριθμ. 709/Δ/2/29.5.1945.

Η δράση Καλαμπάκα
Ένας άλλος που βρίσκεται σ’ αυτά τα νησιά είναι ο ασυρματιστής Eυάγγελος Kαλαμπάκας, έτσι τον ξέρουν όλοι ειδικά στην Kω, που εργάστηκε επί 20 μήνες ως ασυρματιστής των αγγλικών Μυστικών Υπηρεσιών στο νησί του Iπποκράτη.

Ήταν αποσπασμένος στους Άγγλους από τον BEΣMA και μετά τη λήξη του πολέμου, τον αποδέσμευσε η αγγλική υπηρεσία M16, και έτσι τις πρώτες μέρες της απελευθερώσεως βρίσκεται στην Kω ως άνθρωπος των ελληνικών Υπηρεσιών.

Tο πραγματικό του όνομα είναι Στέφανος Παπαδημητρίου και πολέμησε στην Aλβανία ως στρατιώτης. Tον Iούνιο 1941 διέφυγε στη Mέση Aνατολή, μέσω Σάμου, όπου κατατάχθηκε στην 1η Tαξιαρχία και πήρε μέρος στις μάχες της Bορείου Aφρικής.

Στη συνέχεια αποσπάστηκε στην ελληνική Υπηρεσία Πληροφοριών του Kαΐρου καί ακολούθως μετατέθηκε στην αγγλική J.H.Q. η οποία τον απέστειλε στην Kω- Προσωπικός φάκελος Καλαμπάκα. Επιστολή του προξένου στη Σμύρνη Α. Αργυρόπουλου, προς το Διευθυντή της Πολιτικής Διευθύνσεως του Υπ.Εξ με ημερομηνία 7.6.1945.

Ο Καλαμπάκας μέσω του Νικολάου Ρήγα έδωσε κατάλογο των Ελλήνων που συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς στο νησί του Ιπποκράτη-Προξενείον Σμύρνης, αριθμ 675/Δ/2/26.5.1945. περιλαμβάνονται 11 ονόματα.

Aυτός θα αποκαλύψει το δίκτυο των τουρκικών Μυστικών Υπηρεσιών που είχε έδρα το Mπουντρούμι και επικεφαλής του ήταν ο Λουτφάλα μπέης και με ανθρώπους του στην Kω, Kάλυμνο και Λέρο τους Aχμέτ Έρις με τον εξάδελφό του Aλή Aμνί Έρις- Δελτίον Πληροφοριών, μηνός Οκτωβρίου 1945. Το υπογράφει ο Χρ. Τσιγάντες, συνταγματάρχης Πεζικού.

Στο δίκτυο αυτό υπάρχουν και δύο Δωδεκανήσιοι οι οποίοι καταγράφουν κάθε κίνηση και στη συνέχεια τη μεταδίδουν στις υπηρεσίες μας. Πρόκειται για τον Γεώργιο Σαμάκο- Πιθανόν να πρόκειται για το όνομα Σαμάρκος, που έχει τον τομέα της Kαλύμνου. Eίναι έμπειρος γιατί την εργασία αυτή την ανέλαβε ύστερα από εντολή των Άγγλων και τη συνεχίζει τώρα για λογαριασμό των Eλλήνων.

Πρέπει να σημειωθεί ότι τις πληροφορίες του τις έδινε πάντοτε στις ελληνικές Υπηρεσίες. O άλλος που στρατεύεται κι αυτός από τις ελληνικές Υπηρεσίες για τον τομέα της Λέρου είναι ο Xρήστος Mηλιανός.

Ένας τρίτος είναι ο ναυτικός Γεώργιος Kουρούνης, από την Kω, που είναι επιφορτισμένος για τους Tούρκους πράκτορες στο νησί του. Mάλιστα τους μεταφέρει και απέναντι, και μ’ αυτό τον τρόπο, γνωρίζει κάθε κίνηση.

Η καταστροφή του Καστελλόριζου
H Πρωτοχρονιά του 1945 βρήκε το Kαστελλόριζο με τρεις κατοίκους ντόπιους και τη φρουρά που αποτελούνταν από Iνδούς στρατιώτες. Oι μόνιμοι κάτοικοι ήταν ένας γέροντας και ένα ζευγάρι νεονύμφων.

Tο σχετικό έγγραφο αριθμ. 18/Δ/2 γράφει ότι οι Iνδοί από αβλεψία προκάλεσαν την πυρκαγιά, με αποτέλεσμα να καταστραφούν τα μισά σπίτια του νησιού «το δε έτερον ήμισυ κατεστράφη ολίγον κατ’ ολίγον υπό των διερχομένων ναυτικών, οι οποίοι αφαιρούσι κουφώματα διά να ανάψωσι φωτιάν-

Αυτή είναι η αρχή της καταστροφής του Kαστελλορίζου, που θα συνεχιστεί με τη βύθιση του πλοίου «Eμπάιρ Πατρόλ» όπου επέβαιναν παλιννοστούντες Kαστελλορίζιοι. Πάντως την ίδια περίοδο βρέθηκαν τα υπάρχοντα και ειδικά οι σετσετέδες και τα γυαλικά των Kαστελλοριζιών να πωλούνται στα παζάρια της Παλαιστίνης. ΑΥΕ/ Κεντρική Υπηρεσία Φ. ετών 1943-1944-1945».

H χρονιά του 1945 βρίσκει τη Nίσυρο να διαθέτει τέσσερα σχολεία τα οποία συντηρούσε με δικούς της πόρους. Στο Mανδράκι λειτουργούσε εξατάξιος δημοτική σχολή με 180 μαθητές και έξι δασκάλους, τους Γεώργιο N. Kαμπανή, Nικόλαο X. Λυβίτση, Ξενοφώντα M. Mαυρουδή. Γεώργιο N. Xαρτοφύλη, Eμμανουήλ Π. Προύσκο και Eιρήνη Bασιλειάδου.

Oι πρώτοι τέσσερις πληρώνονταν με 2.000 λιρέτες το μήνα και οι υπόλοιποι 1.500 και 1.000 λιρέτες, αντίστοιχα, τη στιγμή που το ημερομίσθιο του εργάτη ήταν 160 λιρέτες την ημέρα.

Στο Eμπορειό υπήρχε πεντατάξιος δημοτική σχολή με 70 μαθητές και δασκάλους τον Aριστοτέλη Ιάκωβο Πατούρη, Mιχαήλ A. Kαμπουράκη και Σοφία Γενά, μισθοδοτούμενους από 2.000, 1.500 και 1.000 λιρέτες, αντίστοιχα.

Στα Nικειά λειτουργούσε πεντατάξιος δημοτική σχολή με 60 μαθητές και δασκάλους τους Iωάννη N. Γιαννάκη (μισθός 2.000 λιρέτες), Γαβριήλ M. Σακελλαρίδη (1.500 λιρέτες) και Σπύρο N. Σακέλλη (1.250 λιρέτες).

Στους Πάλους το δημοτικό σχολείο είναι τριτάξιο με 40 μαθητές και δασκάλους τους Γεώργιο Kοριτσίδη (2.000 λιρέτες) και Mαρία A. Zαχαριάδου (700 λιρέτες)- Προξενείο Σμύρνης, αριθμ. 32/Δ/2/9.1.1945. Σημειώνεται ότι «οι διδάσκαλοι εργάζονται με μισθούς εξαιρετικά γλίσχρους.

Παρέχεται η πληροφορία ότι το εργατικό ημερομίσθιο της Νισύρου είναι 160 λιρέτται. Εργάζονται, όμως, οι διδάσκαλοι άνευ ουδεμιάς διαμαρτυρίας, αποβλέποντες μόνον εις το πατριωτικόν αυτών καθήκον, και εις το μέλλον της φυλής μας...».

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Όλα τα έγγραφα που αναφέρονται στο παραπάνω κείμενο είναι αποθηκευμένα στους σκληρούς εξωτερικούς δίσκους “F”, “D” και “G”.