Δρ. Ιωάννης Ηλ. Βολανάκης: Χριστούγεννα Πρωτούγεννα, πρώτη γιορτή του χρόνου

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Δρ. Ιωάννης Ηλ. Βολανάκης
Επίτιμος Έφορος Αρχαιοτήτων

«Χριστός γεννάται, δοξάσατε,
Χριστός εξ ουρανών, απαντήσατε,
Χριστός επί γης, υψώθητε...».

Εορτάζομε και εφέτος τα Χριστούγεννα, μια από τις μεγαλύτερες και τις λαμπρότερες εορτές ολοκλήρου του χριστιανικού κόσμου και όχι μόνο, διότι τα Χριστούγεννα έχουν πάρει έναν παγκόσμιο χαρακτήρα και εορτάζονται παντού, αδιακρίτως θρησκείας και πολιτισμικών παραδόσεων.

Ο όρος «Χριστούγεννα» σημαίνει «Χριστού γέννα». Διότι, «ότε ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλεν ο Θεός τον υιόν αυτού, γενόμενον εκ γυναικός, γενόμενον υπό νόμον, ίνα τους υπό νόμον εξαγοράση, ίνα την υιοθεσίαν απολάβωμεν». (Γαλ. 4, 4). Και αυτό συνέβη, επειδή, «ούτω γαρ ηγάπησεν ο Θεός τον κόσμον, ώστε τον υιόν αυτού τον μονογενή έδωκεν, ίνα πας ο πιστεύων εις αυτόν μη απόληται, αλλ’ έχη ζωήν αιώνιον» (Ιω. 3, 16).

Σχετικά με την ημερομηνία της γεννήσεως και την βαπτίσεως του Ιησού Χριστού, δεν γίνεται καμμιά αναφορά στα βιβλία της Καινής Διαθήκης και ως φαίνεται οι πρώτοι Χριστιανοί δεν έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον σχετικά με αυτό το θέμα. Σημαντικό για την πρώτη Εκκλησία ήταν το γεγονός ότι «ο Υιός και Λόγος του Θεού ενηνθρώπισεν, ίνα ημείς θεοποιηθώμεν» και όχι η ημερομηνία της γεννήσεως ή της βαπτίσεως του Χριστού.

Η Χριστιανική Εκκλησία, ως γνωστόν, για ευνοήτους λόγους, ηθέλησε ευθύς εξ αρχής, να διαφοροποιηθεί από τις αρχαίες προχριστιανικές θρησκείες και με ό,τι εσχετίζετο με αυτές. Προσπαθούσε να αποτρέψει τους βαπτισμένους Χριστιανούς, από τη συμμετοχή των στην εορτή της γεννήσεως του ανίκητου ηλίου (Dies natalis sol invictus), η οποία εορτάζετο με μεγάλη λαμπρότητα στις 25 Δεκεμβρίου, ήτοι λίγες ημέρες μετά το χειμερινό ηλιοστάσιο (21 Δεκεμβρίου), πράγμα όμως που ήταν πολύ δύσκολο, επειδή η εορτή αυτή είχε βαθιές ρίζες και ασκούσε μεγάλη επίδραση, ιδιαίτερα στις λαϊκές μάζες.

Αργότερα (4ος αι. μ.Χ.) και αφού η Χριστιανική Εκκλησία διεπίστωσε ότι ήταν πολύ δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να επιτύχει την απομάκρυνση των Χριστιανών από τη συμμετοχή των στην εορτή της γεννήσεως του ηλίου, με μεγάλη ευστροφία και διάθεση προσαρμογής, απεφάσισε να υιοθετήσει την εορτή εκείνη, δίνοντας σε αυτήν νέο νόημα και περιεχόμενο, ήτοι : στις 25 Δεκεμβρίου δεν γεννήθηκε ο φυσικός ήλιος, δημιούργημα του Θεού, αλλά ο Ιησούς Χριστός, ο νοητός ήλιος της δικαιοσύνης και σωτήρας του κόσμου. Ακριβώς ένεκα του λόγου αυτού και οι ύμνοι και τα τροπάρια της εορτής των Χριστουγέννων βρίθουν με αναφορές και εκφράσεις, όπως: «η Γέννησίς Σου Χριστέ ο Θεός, ανέτειλε τω κόσμω το φως το της γνώσεως», «Σε προσκυνείν τον ήλιον της δικαιοσύνης και Σε γιγώσκει εξ ύψους ανατολή» κλπ.

Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου ορίσθηκε από την Εκκλησία ήδη κατά τον 3ον αι., την 25η Μαρτίου και η Γέννησις του Χριστού εννέα μήνες μετά ταύτα, ήτοι την 25η Δεκεμβρίου, πριν ακόμη να γίνει σκέψη περί εισαγωγής σχετικών εκκλησιαστικών εορτών. Η εορτή των Χριστουγέννων εισήχθη αρχικά περί το έτος 335 στη Ρώμη και αργότερα από εκεί διαδόθηκε και στην Ανατολή. Φαίνεται ότι εισήχθη αρχικά το έτος 376 στην Αντιόχεια και από εκεί στις άλλες Εκκλησίες της Ανατολής. (Β. Στεφανίδης, Εκκλησιαστική Ιστορία, Αθήναι 1959, σ. 117 και 313).

Για τον Δυτικό Χριστιανισμό (Ρωμαιοκαθολική και Ευαγγελική Εκκλησία) περισσότερο βάρος δίδεται στην εορτή των Χριστουγέννων, διότι δια της Γεννήσεως του Χριστού και στη συνέχεια της διδασκαλίας και της όλης δράσεώς Του, πραγματοποιήθηκε η σωτηρία των ανθρώπων. Για την Ανατολική Ορθόδοξο Εκκλησία περισσότερο βάρος δίδεται στην εορτή του Πάσχα, κατά την οποία εορτάζεται η Ανάσταση του Χριστού, διότι, όπως κηρύττει και ο Απόστολος Παύλος : «Ει Χριστός ουκ εγήγερται, κενόν άρα το κήρυγμα ημών, κενή και η πίστις Υμών» (Α’ Κορινθ. 15, 14, πρβλ. και Α’ Κορινθ. 15, 17).

Και τίθεται σήμερα το ερώτημα: Ποιο είναι για μας τους Χριστιανούς το βαθύτερο νόημα της εορτής των Χριστουγέννων και με ποίο τρόπο θα πρέπει εμείς να εορτάζομε τα Χριστούγεννα;

Κατά την Καινή Διαθήκη: «Η πίστις χωρίς έργων νεκρά έστιν» (Ιακ. 2,26) και σύμφωνα με την πατερική διδασκαλία της Ορθοδόξου Εκκλησίας: «Πράξις εστι θεωρίας επίβασις».

Με πολλούς τρόπους μπορεί κανείς να εορτάσει χριστιανικά την εορτή των Χριστουγέννων, λαμβάνοντας υπόψη του τα βαθύτερα νοήματα της εορτής αυτής. Ενδεικτικά αναφέρομε τα επόμενα: Ο Χριστός έγινε άνθρωπος για να φέρει την ειρήνη στον κόσμο και στους ανθρώπους. Συνεπώς, θα πρέπει να ειρηνεύσομε πρώτα με τους εαυτούς μας και μετά με τους πλησίον μας και να εργασθούμε με όλες μας τις δυνάμεις, προκειμένου να επικρατήσει η ειρήνη στον κόσμο.

Να αποδεχόμεθα τους άλλους όπως είναι και όχι όπως θα θέλαμε να είναι, αναμένοντας να μας αποδεχθούν και οι άλλοι όπως είμεθα. Να δεχόμεθα ότι όλοι οι άνθρωποι, και εμείς οι ίδιοι φυσικά, έχουν θετικές και αρνητικές πλευρές, αλλά οι θετικές είναι περισσότερες. Να φροντίζουμε να καλλιεργούμε τις θετικές πλευρές μας και να περιορίζομε, όσο αυτό είναι δυνατόν τις αρνητικές. Να συμμετέχομε ενεργά στα προβλήματα και στις δυσκολίες των συνανθρώπων μας και να παρέχομε, στο μέτρο του δυνατού, την ηθική στήριξη και την έμπρακτη βοήθειά μας. Να γνωρίζομε, ότι όταν στη βία απαντούμε με την βία, τότε η βία και το κακό δεν θα εξαλειφθούν ποτέ από τον κόσμο. Να συγχωρούμε τους άλλους και «πάντοτε την αλήθειαν ομιλούντες, πλην χωρίς μίσος για τους ψευδομένους».

‘Οπως σήμερα εορτάζονται σχεδόν σε όλο τον κόσμο τα Χριστούγεννα – τον χριστιανικό και τον μη χριστιανικό κόσμο - δίδεται το βάρος κυρίως στην υλική ευμάρεια, στον διάκοσμο, στην εξωτερική λάμψη, στην ανταλλαγή δώρων μεταξύ συγγενών, γνωστών και φίλων, στην καλοπέραση και στην υλική ευημερία. Όλα αυτά δεν είναι κατακριτέα, αλλά ούτε και απορριπτέα. Όμως, εάν θα μείνομε μόνο σε αυτά, τότε αυτό σημαίνει ότι δεν έχομε κατανοήσει πραγματικά το βαθύτερο νόημα της εορτής των Χριστουγέννων και δεν έχουμε αντιληφθεί τα θεμελιώδη και ουσιαστικά μηνύματα που ο Ιησούς Χριστός με την ενανθρώπησή Του, ηθέλησε να φέρει στους ανθρώπους.

Η εορτή των Χριστουγέννων, παράλληλα προς τον κοσμικό και πολιτισμικό χαρακτήρα της, είναι κυρίως και κατ’ εξοχήν γεγονός εκκλησιολογικό, πνευματικό, βιωματικό, υπαρξιακό, αλλά και εσχατολογικό, καθόσον ο τεχθείς Κύριος είναι «χθες και σήμερον ο αυτός και εις τους αιώνας» (Εβρ. 13, 8), καθώς επίσης «ο ων και ο ην και ο ερχόμενος» (Αποκ. 1,4).

Οι πρώτες φράσεις, από τις Καταβασίες των Χριστουγέννων, που αποτελούν κείμενα υψηλής ποιητικής ποιότητας και αξίας μάς προτρέπουν, εορτάζοντες χριστιανικά τη Γέννηση του Χριστού, να δοξολογήσομε κατ’ αρχάς τον Θεόν, με αφορμή το γεγονός της ενανθρωπήσεως του Σωτήρος, ακολούθως να σπεύσομε και να υποδεχθούμε τον γεννηθέντα Χριστό και δια του τρόπου αυτού να υψωθούμε σε ανώτερες πνευματικές σφαίρες, όπου ο άνθρωπος συναντά τον Θεόν.

Ακολούθως, οφείλουμε να υπηρετούμε τον Θεόν δια των ανθρώπων και τους ανθρώπους δια του Θεού.