Αγαπητός Ξάνθης: Λίγα λόγια για τη χαρακτική έκθεση της Ευστρατίας Μαχαιρίδη στη Ρόδο

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Αγαπητός Ξάνθης, αρχιτέκτονας

Ο χρόνος είναι πολύτιμος και διδακτικός. Μέσα στις γιορτινές ημέρες του Πάσχα, μια επίσκεψη στο Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης Ρόδου, στην πλατεία των «100 Βαγιών» ή του Γαβριήλ Χαρίτου, παρουσιάζεται η έκθεση της εικαστικού Ευστρατίας (Τατή) Μαχαιρίδη με τίτλο «ΔΟΜΙΚΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ». Μία σειρά από ξυλογραφίες της Ευστρατίας δείχνουν ποιητικά τη δομική εικόνα του εργασιακού χώρου της Λυρικής Σκηνής μέσα από τη δική της ματιά. Οι τεμνόμενες ασπρόμαυρες γραμμές των έργων της, που τα περισσότερα είναι 50x70 cm, εκφράζουν τη χάρη της απόδοσης της τέχνης, η οποία υποδηλώνει έναν κρυφό μετεωρισμό από την πραγματικότητα στη φαντασία, από το σήμερα στο προσδοκώμενο αύριο του θεατή.

Η ξυλογραφία είναι μια παραδοσιακή μορφή χαρακτικής τέχνης, όπου το σχέδιο χαράσσεται πάνω σε ξύλο και στη συνέχεια τυπώνεται σε χαρτί ή ύφασμα σε ένα σύνολο γραμμών.

Από τον 9ο αιώνα και μετά, αρχικά από την Κίνα και αργότερα στην Ευρώπη και ιδιαίτερα κατά την Αναγέννηση, παρουσιάζεται αυτό το μέρος της τέχνης ως ένα ιδιόμορφο είδος έγχρωμης ξυλογραφίας, που συνδέεται με τη ζωγραφική και συνιστά το σκιότυπο/καμαϊέ, όπου ο χαράκτης τυπώνει αλλεπάλληλα, με περισσότερες από μία ξύλινες πλάκες, επιδιώκοντας τονικές διαβαθμίσεις του ίδιου χρώματος. Συνήθως χρησιμοποιεί δύο ξύλινες πλάκες, τη μία για το μαύρο ή σκούρο χρώμα και την άλλη για ελαφριά απόχρωση με σκαλισμένα τα φωτεινά τμήματα. Όλα είναι μια ιεροτελεστία με ακρίβεια, ώστε ο δημιουργός να σκαλίσει το βλέμμα του θεατή. Η αποστολή της ξυλογραφίας είναι η έγερση της μαγείας και της μυστικότητας, που χωρίς πινέλο νιώθει κανείς το χέρι του καλλιτέχνη να χαϊδεύει το χαρτί με τη χρήση του φυσικού δώρου που είναι το ξύλο. Όλα είναι μια ποιητική αρμονία των γραμμών, που λειτουργούν ως στίχοι, ως στροφές σε ένα παρατεταμένο φτερούγισμα στη μαγεία.

Είναι γνωστό ότι οι γραμμές υπάρχουν παντού. Αποδίδουν έντονες αντιθέσεις, αλλά παράλληλα μια συγκινητική απλότητα. Η γραμμή ως σύνορο, ως όριο, ως κατεύθυνση, ως πνευματική φύση μεταξύ ζωής και επέκεινα.

Σήμερα όλα κινούνται στον ρυθμό της ρευστότητας, σε μια τροχιά ασταθή, σε έναν διαρκή ακροβατισμό μεταξύ συναλλακτικής πολιτικής και συγκρουσιακής πολυμέρειας. Ζούμε στην αποδυνάμωση της «γραμμής» μεταξύ ειρήνης και πολέμου, αξιών και συμφέροντος, τέχνης και μετατέχνης. Το δημόσιο καλό βρίσκεται σε μειονεκτική θέση έναντι της ατομικής ευημερίας, εμπλουτίζοντας έτσι την ισχύ του ενός, του ισχυρού, του ηγεμόνα με τις δικές του γραμμές. Πολλές φορές ο κόσμος δεν λησμόνησε τον «ηγεμόνα», ο οποίος παρουσιάζεται με διαφορετικές εκφάνσεις σύμφωνα με το χωροχρόνο που του προσφέρεται.

Γιατί απλά η «γραμμή» του ωραίου ή του άσχημου, του υγιούς από το βλαπτικό είναι μια λεπτή ύπαρξη, πολλές φορές και αόρατη.

Αυτή τη λεπτότητα η Τατή την ιχνηλατεί, την υφαίνει χωρίς στέρηση προς τον καθαρό δρόμο της ποιητικής αισθητικής του κάλλους, χαρίζοντας τον ρόλο της 6ης αίσθησης, σαν το «ασάλευτο τη νύχτα». Όλα τα έργα τα οποία εκτίθενται έχουν τη δική τους ονομασία, την ταυτότητά τους. Από τα τρία (3) Δομικά Ίχνη στη Δομική Ανατομία, από τις Συμπληγάδες στο Χώρο Αναμονής, από την Εξέλιξη, από την Ανάβαση στην Άνοψη, καλούν τον επισκέπτη να στοχαστεί το μονοπάτι της ασπρόμαυρης γραμμής και τα κρυφά της.

Μια «γραμμή» έχει τη δύναμη να αλλάξει τα πάντα. Είναι η «γραμμή» που στα χέρια της Τατής γίνεται εργαλείο κίνησης ως μια διαδικασία γραφής που εξεγείρει αλλά και σκάβει στα εσώψυχα την ηρεμία αλλά και τη «φουρτούνα» σε μια περιπλάνηση μεταξύ δομής, επιτεύγματος και ονείρου.

Γράφει ο Tim Ingold στο βιβλίο του «Γραμμές», 2025, Αθήνα: Πλέθρον: «Κοιτάζοντας τον νυχτερινό ουρανό, φανταζόμαστε τα άστρα να είναι συνδεδεμένα με φασματικές γραμμές σε αστερισμούς. Είναι εκπληκτικό. Γιατί απλά, οι γραμμές είναι οι δρόμοι που μας συνδέουν, που μας συνενώνουν ακόμη και με το σύμπαν» (σ. 78).

Έτσι η Ευστρατία (Τατή) Μαχαιρίδη μας προκαλεί, μας ξελογιάζει να δούμε τον κόσμο μέσα από την ισορροπία των «γραμμών» της, των αποτυπωμάτων της, σε μια ομιλία των ξυλογραφιών με την αλήθεια, τη «ΔΟΜΙΚΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ».