Μαρία Καρίκη: Όταν συναντάς παιδιά θλιμμένα…

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η Μαρία Καρίκη
Ψυχολόγος, Msc

Τα σημερινά παιδιά μεγαλώνουν σε έναν συνεχώς μεταβαλλόμενο κόσμο όπου οι προκλήσεις διαδέχονται η μια την άλλη. Οι οθόνες και η τεχνολογία αποτελούν μέρος της καθημερινότητάς τους (δεχόμενα άπειρες επιρροές), οι γονείς εργάζονται πολλές ώρες, η οικονομική ανασφάλεια που βιώνει η οικογένεια γίνεται και δικό τους βίωμα και ο ελεύθερος χρόνος τους μοιάζει να συρρικνώνεται όλο και πιο πολύ. Ο ύπνος τους δεν είναι πια ποιοτικά ο ίδιος καθώς μπορεί μέχρι πολύ αργά να είναι στο κινητό, να βλέπουν σειρές (τη μία μετά την άλλη) ή να παίζουν ηλεκτρονικά παιχνίδια.

Ανάμεσα σε όλα αυτά, πάντα παίζει πολύ σημαντικό ρόλο τι συμβαίνει στο σπίτι κάθε παιδιού. Πώς είναι οι γονείς μεταξύ τους; Τι ατμόσφαιρα επικρατεί; Το παιδί νιώθει ήρεμο στο σπίτι του ή μήπως υπάρχουν αρκετά συχνά συγκρούσεις, τσακωμοί, φωνές και εντάσεις; Υπάρχει διάλογος ή μόνο επικρίσεις και “τιμωρίες”; Οι κανόνες και τα όρια έχουν κατακτηθεί ή ο καθένας επιβάλλει στον άλλο αυτό που ο ίδιος θεωρεί “σωστό”; Έχουμε χρόνο να συζητήσουμε τη μέρα μας (τι συνέβη στο σχολείο με τα μαθήματα, τους φίλους, τους δασκάλους ή οτιδήποτε απασχολεί το παιδί) ή είμαστε όλοι κουρασμένοι και απομονωμένοι ο καθένας στον εαυτό του, σκρολλάροντας μπροστά σε μια οθόνη για να αποσυμπιεστούμε και να χαλαρώσουμε;

Πίσω από την καθημερινή κούραση, μπορεί, όμως, να κρύβεται μια εκκολαπτόμενη θλίψη σε μικρούς και μεγάλους..! Πώς αναγνωρίζουμε τα παιδιά που βιώνουν θλίψη; Ένα πρώτο χαρακτηριστικό είναι ότι νιώθουν συνεχώς κουρασμένα και με ελάχιστη ενέργεια. Αρχίζουν να εκφράζονται όλο και λιγότερο και προτιμούν να είναι αποσυρμένα στο δωμάτιό τους. Σταδιακά χάνουν το ενδιαφέρον τους για δραστηριότητες και φίλους που παλιότερα τα ευχαριστούσαν. Αποφεύγουν σιγά-σιγά τις εξόδους και προτιμούν να κάνουν μόνα τους πράγματα. Ακόμα κι απέναντι στο σχολείο υπάρχει μια τάση αποφυγής ή παραίτησης. Αναβάλλουν τις σχολικές υποχρεώσεις τους όσο γίνεται. Αν τυχόν πιεστούν να κάνουν αυτά που πρέπει να κάνουν, μπορεί να αγχωθούν πάρα πολύ ή και να έχουν νεύρα και ένταση.

Χρειάζεται να παρατηρούμε συνεχώς τα παιδιά αναγνωρίζοντας τις τυχόν αλλαγές στη διάθεση, στη συμπεριφορά και στις καθημερινές συνήθειές τους. Η καθημερινότητα αποτελεί το πλαίσιο εκείνο που μπορούμε να εντοπίσουμε διαφορές που θα μας υποψιάσουν ότι κάτι συμβαίνει. Παρακολουθούμε, βέβαια, αν πρόκειται για κάτι ευφήμερο ή για κάτι που αρχίζει να έχει διάρκεια. Όταν μια αλλαγή επιμένει και εδραιώνεται για αρκετό διάστημα, καλό είναι να διερευνήσουμε τι την έχει προκαλέσει. Μπορεί να συνδέεται με κάτι έξω από το σπίτι, αλλά ίσως και μέσα στο σπίτι.

Τα παιδιά δεν έχουν πάντα επίγνωση του τι ακριβώς μπορεί να τους φταίει. Δεν είναι πάντα συνειδητή η πηγή του άγχους ή της θλίψης τους. Δεν θέλουμε να τα πιέσουμε και να τους προσθέσουμε ένα επιπλέον “βάρος”. Ρωτάμε διάφορα κι ανάλογα με τις απαντήσεις τους μπορούμε σιγά-σιγά να βγάλουμε ως ενήλικες και εξωτερικοί παρατηρητές τα συμπεράσματά μας. Για να το κάνουμε σωστά αυτό, θα πρέπει να είμαστε πρόθυμοι να συμπεριλάβουμε και τον εαυτό μας (ως γονείς) σε αυτή την αναζήτηση, κάνοντας κι εμείς τη δική μας αυτοκριτική πάντα. Ίσως κάποια δική μας κουβέντα, στάση, συμπεριφορά ή και κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε να συνδέεται με τη θλίψη του παιδιού μας.

Στόχος είναι να βοηθήσουμε το παιδί να βγει από τη θλίψη του και όχι να έρθουμε σε αντιπαράθεση μαζί του για το ποιος έχει δίκιο ή όχι ως προς διάφορες μεταβλητές που συμμετέχουν σε αυτό. Το παιδί δεν χρειάζεται σε αυτή τη φάση του έναν γονιό που του σηκώνει το δάχτυλο! Χρειάζεται κατανόηση, υποστήριξη και υπομονή. Χρειάζεται βοήθεια, είτε το καταλαβαίνει είτε όχι, και συχνά δεν τολμά να το πει! Προσπαθεί μόνο του να βρει την άκρη του και δυσκολεύεται να παραδεχτεί ή να αναγνωρίσει ότι δεν τα καταφέρνει. Τα θλιμμένα παιδιά μπορεί να έχουν έντονη άρνηση, εριστικότητα, αντιδραστικότητα, επιθετικότητα ή και πλήρη απάθεια σε ό,τι συμβαίνει γύρω τους. Οτιδήποτε, ωστόσο, μοιάζει επίμονο, διαφορετικό, αποκλίνον θα πρέπει να μας προβληματίσει. Είναι σημάδια ότι κάτι συμβαίνει μέσα τους και δεν θα πρέπει να το αποδώσουμε μόνο σε μια δύσκολη φάση ή στην εφηβεία... Ας είμαστε υποψιασμένοι κι ας εκπαιδεύσουμε τον εαυτό μας να βλέπει πίσω από τις αντιδράσεις του παιδιού που επαναλαμβάνονται..! Για να συμπεριφέρεται έτσι, τι μπορεί να συμβαίνει μέσα του; Ποιο είναι το συναίσθημα πίσω από τη συμπεριφορά; Και πίσω από το συναίσθημα, ποιο συμβάν ή ποια κατάσταση μπορεί να του το έχει προκαλέσει όλο αυτό;