Εμμανουήλ Κολεζάκης: ΗΜΕΡΑ ΛΟΓΟΥ (LONDON SCHOOL of ECONOMICS)-ORATION DAY LSE 1922

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Εμμανουήλ Κολεζάκης

Απόφοιτος LSE, M.Sc.

emmanuelnkolezakis@gmail.com

Οι σπουδές στην Oικονομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, είναι σίγουρα μία εμπειρία ζωής. Και είναι επίσης γεγονός πως όταν αποφοιτήσεις και φύγεις έχεις δεθεί για πάντα μαζί του. Όσοι έχουν πάει στο Λονδίνο και έχουν μείνει στις εστίες του σίγουρα στα δέντρα έχουν δει αυτά τα ζωάκια,κάστορες, (beaversστα Αγγλικά), σκαρφαλωμένα κατά δεκάδες πάνω στα δέντρα. Σε αυτό το άρθρο θα δούμε πως αυτό το μικροσκοπικό ζωάκι έγινε η μασκότ του LSE, και απόκτησε το όνομα Felix. Το Oration Day, (ημέρα λόγου),του LSE το 1922 πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 23 Ιουνίου 1922.

Αυτή ήταν η ακριβής ημερομηνία κατά την οποία ο Διευθυντής Sir William Beveridge εκφώνησε την ιστορική του ομιλία και παρουσίασε επίσημα τον κάστορα ως το νέο σύμβολο και τη μασκότ του London School of Economics (LSE).

Τι συνέβη εκείνη την ημέρα (23 Ιουνίου 1922):

• Η επίσημη αποκάλυψη: Ο Beveridge παρουσίασε το νέο έμβλημα και εξήγησε στην πανεπιστημιακή κοινότητα γιατί επιλέχθηκε ο κάστορας (λόγω της εργατικότητας, της προνοητικότητας και των κοινωνικών του συνηθειών).
• Η ανακοίνωση των αθλητικών εγκαταστάσεων: Ανακοινώθηκε επίσημα η αγορά της έκτασης στο Malden για τη δημιουργία των αθλητικών γηπέδων του πανεπιστημίου, μια κίνηση που θεωρήθηκε τεράστιο βήμα για τη φοιτητική ζωή της εποχής.

Κατά τη διάρκεια του Oration Day στις 23 Ιουνίου 1922 στο London School of Economics (LSE), ο Διευθυντής του πανεπιστημίου, Sir William Beveridge, εκφώνησε μια ιστορική ομιλία που καθόρισε την ταυτότητα της σχολής μέχρι σήμερα.

Τα δύο κεντρικά γεγονότα εκείνης της ημέρας ήταν:

1. Η επίσημη καθιέρωση του Κάστορα ως Μασκότ και Έμβλημα

Ο Beveridge παρουσίασε για πρώτη φορά στην πανεπιστημιακή κοινότητα το νέο εθνικό έμβλημα (coat of arms). Εξήγησε με έναν ιδιαίτερα χιουμοριστικό λόγο γιατί επιλέχθηκε ο κάστορας ως το κατάλληλο ζώο για μια Σχολή Οικονομικών:

• Τα θετικά χαρακτηριστικά: Είναι ένα ζώο με έντονα κοινωνικές συνήθειες, εξαιρετικά εποικοδομητικό και προικισμένο με μεγάλη προνοητικότητα.
• Το «πείραγμα» προς τους φοιτητές: Ο Beveridge διάβασε ένα απόσπασμα που έλεγε ότι ο κάστορας στην πραγματικότητα τεμπελιάζει όλο το καλοκαίρι και τον χειμώνα, και δουλεύει σκληρά μόνο τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο. Σχολίασε ότι αυτό μοιάζει απόλυτα με τους φοιτητές του LSE, που στρώνονται στο διάβασμα μόνο την περίοδο των τελικών εξετάσεων!

2. Η ανακοίνωση για τα αθλητικά γήπεδα (Malden)

Στην ίδια έκθεση πεπραγμένων, ο Beveridge ανακοίνωσε την αγορά μιας τεράστιας έκτασης 20 στρεμμάτων στο Malden. Αυτό αποτέλεσε τεράστια είδηση για τη φοιτητική κοινότητα της εποχής, καθώς απέκτησε για πρώτη φορά τις δικές της σύγχρονες αθλητικές εγκαταστάσεις.

Η ιστορία πίσω από το λατινικό ρητό "Rerum cognoscere causas" και τον σχεδιασμό του πρωτότυπου σήματος του London School of Economics (LSE) κρύβει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον παρασκήνιο, γεμάτο ακαδημαϊκή έμπνευση αλλά και φοιτητική δημιουργικότητα.

1. Το Λατινικό Ρητό: "Rerum cognoscere causas"

Η φράση μεταφράζεται στα ελληνικά ως «Να γνωρίζεις τις αιτίες των πραγμάτων».

• Η προέλευση: Το ρητό προέρχεται από το επικό ποίημα Γεωργικά (Βιβλίο ΙΙ, στίχος 490) του Ρωμαίου ποιητή Βιργίλιου. Ο πλήρης στίχος είναι: «Felix, qui potuit rerum cognoscere causas» («Ευτυχισμένος είναι αυτός που κατάφερε να μάθει τις αιτίες των πραγμάτων»). Από αυτόν τον στίχο πήρε αργότερα το όνομά του και ο ίδιος ο κάστορας-μασκότ, ο οποίος ονομάζεται επίσημα Felix!
• Πώς επιλέχθηκε: Πριν από την καθιέρωσή του, το πανεπιστήμιο είχε προκηρύξει έναν εσωτερικό διαγωνισμό για την εύρεση συνθήματος. Υπήρξαν πολλές αποτυχημένες προτάσεις, αλλά τη νικηφόρα ιδέα έδωσε ο διαπρεπής καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας του LSE, Edwin Cannan, το 1921.
• Η σημασία του: Το ρητό επιλέχθηκε γιατί αποτύπωνε απόλυτα τον ιδρυτικό σκοπό του LSE (που ιδρύθηκε το 1895 από τους Sidney και Beatrice Webb): την επιστημονική ανάλυση των κοινωνικών και οικονομικών φαινομένων με στόχο τη βελτίωση της κοινωνίας.

2. Πώς Σχεδιάστηκε το Πρωτότυπο Σήμα

Η διαδικασία δημιουργίας του σήματος ξεκίνησε στα τέλη του 1920, όταν ο Διευθυντής William Beveridge αποφάσισε ότι το LSE χρειαζόταν μια επίσημη οπτική ταυτότητα για να σταθεί επάξια δίπλα στα παλαιότερα βρετανικά πανεπιστήμια.

• Η Επιτροπή: Συγκροτήθηκε μια ειδική 12μελής επιτροπή, η οποία περιλάμβανε οκτώ φοιτητές. Αυτή η ομάδα αποφάσισε να χρησιμοποιήσει τη φιγούρα ενός ζώου που θα συμβόλιζε το πνεύμα της σχολής και κατέληξε στον κάστορα, λόγω της εργατικότητας, της διορατικότητας και της κοινωνικής του φύσης.
• Ο Σχεδιαστής: Αντίθετα με άλλα πανεπιστήμια που προσέλαβαν επαγγελματίες σχεδιαστές, το πρωτότυπο σήμα του LSE σχεδιάστηκε και χρωματίστηκε από έναν φοιτητή της σχολής! Ονομαζόταν Arnold Plant και ήταν τότε φοιτητής Εμπορίου (αργότερα μάλιστα έγινε και ο ίδιος διακεκριμένος Καθηγητής Εμπορίου στο LSE).
• Η μορφή του σήματος: Το πρωτότυπο σχέδιο του Plant (του 1922) απεικόνιζε έναν κάστορα σε όρθια ή ημι-όρθια στάση, τοποθετημένο πάνω σε μια ασπίδα, να κρατά ή να στέκεται δίπλα στο λατινικό ρητό. Τα επίσημα χρώματα που πλαισίωσαν το σήμα (μαύρο, μωβ και χρυσό) είχαν ήδη επιλεγεί από το πανεπιστήμιο το 1919.

Οι δύο αυτές ιστορίες προσφέρουν μια εξαιρετική ματιά στο χιούμορ και την ακαδημαϊκή ποιότητα που χαρακτήριζαν το London School of Economics (LSE) στις αρχές της δεκαετίας του 1920.

1. Οι αποτυχημένες προτάσεις για το ρητό (Motto) του LSE

Όταν το 1921 ο Διευθυντής William Beveridge και η Γραμματέας της Σχολής Jessy Mair προκήρυξαν τον διαγωνισμό για το ρητό του LSE, η ανταπόκριση ήταν μεγάλη, αλλά πολλές προτάσεις κρίθηκαν είτε υπερβολικά σοβαροφανείς είτε ακατάλληλες.

Τα ιστορικά αρχεία του LSE History έχουν διασώσει μερικές από τις προτάσεις που απορρίφθηκαν:

• "Labour and Wait" (Δούλευε και περίμενε): Απορρίφθηκε γρήγορα καθώς θεωρήθηκε υπερβολικά παθητικό και θλιβερό για φιλόδοξους φοιτητές.
• "ἀληθεύειν ἐν ἀγάπῃ" (Να λέτε την αλήθεια με αγάπη): Μια πρόταση στα αρχαία ελληνικά (από την Επιστολή προς Εφεσίους της Καινής Διαθήκης). Αν και ακαδημαϊκή, κρίθηκε ότι δεν αντιπροσώπευε τον αυστηρά επιστημονικό και κοσμικό χαρακτήρα μιας οικονομικής σχολής.
• "Non sine εργασίᾳ" (Όχι χωρίς εργασία): Μια παράξενη μίξη λατινικών και αρχαίων ελληνικών, η οποία θεωρήθηκε γλωσσολογικά άκομψη.
• "Rerum cognoscere causas": Η τελική νικηφόρα ιδέα του καθηγητή Edwin Cannan. Ο Beveridge τη λάτρεψε αμέσως, διότι το LSE δεν ήθελε απλώς να καταγράφει οικονομικά δεδομένα, αλλά να ανακαλύπτει τις βαθύτερες κοινωνικές αιτίες των πραγμάτων.

2. Η πορεία του φοιτητή και σχεδιαστή Arnold Plant στην Οικονομική Επιστήμη

Ο Sir Arnold Plant (1898–1978) δεν έμεινε στην ιστορία μόνο ως ο φοιτητής που σχεδίασε το σήμα με τον κάστορα το 1922. Εξελίχθηκε σε έναν από τους πιο σημαντικούς και επιδραστικούς Βρετανούς οικονομολόγους του 20ού αιώνα, με τεράστιο έργο κατά της μονοπωλιακής αγοράς.

• Τα φοιτητικά χρόνια στο LSE: Μπήκε στη σχολή σε ελαφρώς μεγαλύτερη ηλικία, έχοντας ήδη εργαστεί ως μάνατζερ στη μηχανολογία. Αποδείχθηκε ιδιοφυΐα: πήρε το πτυχίο Εμπορίου (BCom) το 1922 και το πτυχίο Οικονομικών (BSc Econ) το 1923 με άριστα (First Class), όντας ένας από τους μόλις 6 φοιτητές που το κατάφεραν εκείνη τη χρονιά (μαζί με τον μετέπειτα θρυλικό Lionel Robbins).
• Η διεθνής καταξίωση (Νότια Αφρική): Αμέσως μετά την αποφοίτησή του, σε ηλικία μόλις 26 ετών, διορίστηκε Καθηγητής Εμπορίου και Κοσμήτορας στο Πανεπιστήμιο του Κέιπ Τάουν (1924–1930). Εκεί άσκησε έντονη κριτική στις κρατικές παρεμβάσεις και τις φυλετικές διακρίσεις στην αγορά εργασίας της Νότιας Αφρικής.
• Επιστροφή στο LSE ως Καθηγητής: Το 1930 επέστρεψε θριαμβευτικά στο LSE ως Καθηγητής Εμπορίου, θέση την οποία διατήρησε μέχρι τη συνταξιοδότησή του το 1965.
• Οι «Τρεις Ρόνι» (The Three Ronnies): Στο LSE, ο Plant ίδρυσε το πρωτοποριακό Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων. Εκεί προσέλαβε και καθοδήγησε τρεις λαμπρούς οικονομολόγους που έμειναν στην ιστορία ως «The Three Ronnies»: τον Ronald Edwards, τον Ronald Fowler και τον Ronald Coase (ο οποίος αργότερα κέρδισε το Βραβείο Νόμπελ Οικονομικών και πάντα αναγνώριζε τον Plant ως τον μέντορά του).
• Κλασικό έργο και Τίτλοι Τιμής: Τα άρθρα του στη δεκαετία του 1930 για την οικονομική θεωρία των πατεντών εφευρέσεων και των πνευματικών δικαιωμάτων (copyright) θεωρούνται κλασικά μέχρι σήμερα, καθώς ήταν ο πρώτος που απέδειξε ότι αυτά τα δικαιώματα συχνά δημιουργούν τεχνητή έλλειψη και μονοπώλια. Για την προσφορά του στην επιστήμη και τις υπηρεσίες του προς τη βρετανική κυβέρνηση κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, χρίστηκε Ιππότης (Sir) το 1947.

Έτσι, ο άνθρωπος που έδωσε μορφή στη μασκότ του LSE, έδωσε τελικά μορφή και σε ολόκληρη τη σύγχρονη οικονομική σκέψη γύρω από τις επιχειρήσεις.

Όμως ας εμβαθύνουμε στη θεωρία του Plant για τα πνευματικά δικαιώματα για να δούμε πώς ο μαθητής του, Ronald Coase, επηρεάστηκε από αυτόν για να κερδίσει το Νόμπελ.

Και τα δύο αυτά θέματα συνδέονται στενά και αποτελούν τη βάση αυτού που σήμερα ονομάζουμε «Οικονομικά του Δικαίου» (Law and Economics).

1. Η ανατρεπτική θεωρία του Arnold Plant για τα Πνευματικά Δικαιώματα (Copyright)

Το 1934, ο Arnold Plant δημοσίευσε μια μελέτη-σταθμό με τίτλο “The Economic Aspects of Copyright in Books”. Σε μια εποχή που όλοι θεωρούσαν τα πνευματικά δικαιώματα αυτονόητα και απαραίτητα για τη δημιουργικότητα, ο Plant εξέφρασε μια ριζοσπαστική και άκρως φιλελεύθερη άποψη:

• Η τεχνητή έλλειψη και το μονοπώλιο: Ο Plant υποστήριξε ότι τα πνευματικά δικαιώματα δεν προστατεύουν απλώς τον δημιουργό, αλλά αποτελούν μια κρατική παρέμβαση που δημιουργεί ένα τεχνητό μονοπώλιο. Ενώ η ιδιοκτησία σε φυσικά αγαθά (π.χ. ένα σπίτι) είναι απαραίτητη επειδή οι πόροι είναι περιορισμένοι, οι ιδέες μπορούν να αναπαραχθούν άπειρες φορές χωρίς κόστος.
• Θα υπήρχαν βιβλία χωρίς copyright; Ο Plant απέδειξε ιστορικά πως ναι. Χρησιμοποίησε το παράδειγμα των ΗΠΑ κατά τον 19ο αιώνα, όταν οι αμερικανικοί εκδοτικοί οίκοι δεν προστατεύονταν από το βρετανικό copyright. Παρόλα αυτά, οι Αμερικανοί εκδότες πλήρωναν αδρά τους Βρετανούς συγγραφείς (όπως ο Κάρολος Ντίκενς) για να έχουν πρώτοι τα χειρόγραφα, ώστε να προλάβουν να βγάλουν το βιβλίο στην αγορά πριν από τους ανταγωνιστές τους.
• Το συμπέρασμα: Το κέρδος προκύπτει από το να είσαι ο πρώτος στην αγορά (first-mover advantage) και από την ποιότητα της έκδοσης, όχι από το νομικό μονοπώλιο. Ο Plant πίστευε ότι το copyright αυξάνει τεχνητά τις τιμές των βιβλίων για τους αναγνώστες και περιορίζει τη διάδοση της γνώσης.

2. Πώς ο Ronald Coase επηρεάστηκε από τον Plant για να κερδίσει το Νόμπελ

Ο Ronald Coase (Νόμπελ Οικονομικών 1991) ήταν φοιτητής του Plant στο LSE στις αρχές της δεκαετίας του 1930. Ο Coase έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι ο Plant άλλαξε εντελώς τον τρόπο που έβλεπε τον κόσμο.

• Η εισαγωγή στον «πραγματικό κόσμο»: Μέχρι τότε, η οικονομική επιστήμη βασιζόταν σε θεωρητικά, μαθηματικά μοντέλα τέλειων αγορών. Ο Plant έμαθε στον Coase να κοιτάζει πώς λειτουργούν οι πραγματικές επιχειρήσεις στην πράξη (νόμοι, συμβόλαια, διοίκηση).
• Η γέννηση της Θεωρίας της Επιχείρησης (1937): Επηρεασμένος από τις παραδόσεις του Plant, ο Coase αναρωτήθηκε: «Αν η αγορά είναι τόσο τέλεια, γιατί υπάρχουν οι επιχειρήσεις; Γιατί οι άνθρωποι δεν δουλεύουν όλοι ως ανεξάρτητοι ιδιώτες κάνοντας συνεχώς συμφωνίες μεταξύ τους;» Η απάντηση του Coase ήταν το κόστος συναλλαγής (transaction costs): η αναζήτηση πληροφοριών, οι διαπραγματεύσεις και τα συμβόλαια κοστίζουν χρόνο και χρήμα. Οι επιχειρήσεις υπάρχουν για να μειώνουν αυτό το κόστος.
• Το «Θεώρημα του Coase» (Coase Theorem): Στη συνέχεια, ο Coase επέκτεινε τη λογική του Plant για τα δικαιώματα ιδιοκτησίας. Υποστήριξε ότι αν τα δικαιώματα ιδιοκτησίας είναι ξεκάθαρα καθορισμένα και το κόστος συναλλαγής είναι μηδενικό, οι άνθρωποι θα βρίσκουν πάντα την πιο αποδοτική λύση μόνοι τους μέσω διαπραγμάτευσης, χωρίς να χρειάζεται η παρέμβαση του κράτους.

Χωρίς την έμφαση που έδινε ο Arnold Plant στους νομικούς θεσμούς και την πραγματική λειτουργία του εμπορίου, ο Coase δεν θα είχε αναπτύξει τις θεωρίες που του χάρισαν το Νόμπελ.