Θάνος Ζέλκας: Να μιλήσουμε πριν να είναι αργά

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Θάνος Ζέλκας

Πολλές φορές οι ειδήσεις περνούν από μπροστά μας και δεν μπορούμε να δούμε πίσω από τις γραμμές. Κάποιες όμως είναι αδύνατο να αγνοηθούν, γιατί κάνουν τον χρόνο να παγώσει. Όχι γιατί αφορούν έναν άγνωστο αριθμό, μια ακόμη τραγωδία σε μια μικρή κοινωνία, αλλά γιατί πίσω από τις λέξεις υπάρχει ένα πρόσωπο. Ένας άνθρωπος που γνώριζες. Ένας άνθρωπος που είχε φωνή, βλέμμα, ιστορία, διαδρομή, χαρές και βάρη που ίσως δεν φανήκαμε ικανοί να δούμε. Ένας άνθρωπος με καλλιτεχνικές ανησυχίες και με μια ιδιαίτερη ματιά για τον κόσμο.

Δεν γράφω αυτές τις γραμμές για να εξηγήσω κάτι που δεν εξηγείται εύκολα. Ούτε για να μπω στον ιδιωτικό πόνο μιας οικογένειας που σήμερα δικαιούται πρώτα απ’ όλα σεβασμό και σιωπή. Γράφω γιατί κάθε τέτοια απώλεια μας αφήνει μπροστά σε έναν καθρέφτη. Και το είδωλο που βλέπουμε δεν είναι πάντα κολακευτικό. Βλέπουμε μια κοινωνία που έμαθε να ρωτά «τι κάνεις;» από συνήθεια, αλλά όχι πάντα να ακούει την απάντηση. Που μιλά εύκολα για δύναμη, αντοχή, υπομονή, αλλά δυσκολεύεται ακόμη να μιλήσει για φόβο, κατάθλιψη, άγχος, μοναξιά, ψυχική κόπωση.

Τα θέματα ψυχικής υγείας ακόμα και σήμερα είναι ταμπού. Δυστυχώς. Ακόμα και σήμερα με όλη την πληροφόρηση που υπάρχει. Αλλά οφείλουμε να το πούμε δυνατά. Δεν είναι ντροπή να μην είσαι καλά. Δεν είναι αδυναμία να ζητήσεις βοήθεια. Δεν είναι υπερβολή να πεις ότι δεν αντέχεις. Η ψυχική υγεία δεν είναι πολυτέλεια για όσους έχουν χρόνο και χρήματα. Είναι βασική ανάγκη, όπως η σωματική υγεία. Κι όμως, ακόμη και σήμερα, πολλοί άνθρωποι κρύβουν αυτό που περνούν, φοβούμενοι το σχόλιο, την ταμπέλα, την ειρωνεία, το «έλα μωρέ, όλα στο μυαλό είναι».

Μετά τις καραντίνες της εποχής του Covid, τίποτα δεν είναι ακριβώς όπως πριν. Κλειστήκαμε στα σπίτια μας και χάσαμε πολλά εκείνη την περίοδο. Χάσαμε δουλειές, αγαπημένα πρόσωπα, τη ρουτίνα της καθημερινότητας και πολλά που θεωρούσαμε δεδομένα ως τότε. Άλλοι βγήκαν από εκείνη την περίοδο πιο ανθεκτικοί. Άλλοι έμειναν σιωπηλά τραυματισμένοι. Και σε έναν τόπο όπως τη Ρόδο, όπου όλοι λίγο πολύ γνωριζόμαστε, υπάρχει ένας παράξενος συνδυασμός εγγύτητας και μοναξιάς. Είμαστε κοντά, αλλά όχι πάντα διαθέσιμοι. Βλεπόμαστε, αλλά δεν συναντιόμαστε πραγματικά.

Η ευαισθητοποίηση δεν μπορεί να μένει στα λόγια μιας δύσκολης μέρας. Χρειάζεται να μπει στα σχολεία, στους συλλόγους, στους χώρους εργασίας, στις οικογένειες, στις τοπικές κοινωνίες. Χρειάζονται ανοιχτές συζητήσεις με ειδικούς, δομές προσβάσιμες, γραμμές υποστήριξης που να γίνονται γνωστές, άνθρωποι εκπαιδευμένοι να αναγνωρίζουν σημάδια κινδύνου. Χρειάζεται να μάθουμε να λέμε «είμαι εδώ» και να το εννοούμε. Να ρωτάμε ξανά. Να μη φοβόμαστε τη δύσκολη κουβέντα. Να μη βιαζόμαστε να συμβουλέψουμε, να κρίνουμε, να διορθώσουμε τον άλλον. Μερικές φορές το πρώτο που χρειάζεται ένας άνθρωπος είναι να μη νιώσει μόνος μέσα σε αυτό που τον πνίγει.

Και εδώ υπάρχει ευθύνη όλων μας. Της Πολιτείας, που οφείλει να στηρίξει ουσιαστικά τη δημόσια ψυχική υγεία. Της αυτοδιοίκησης, που μπορεί να οργανώσει δράσεις πρόληψης και ενημέρωσης. Των μέσων ενημέρωσης, που έχουν καθήκον να μιλούν με ευαισθησία και όχι με περιέργεια. Της Εκκλησίας, των συλλόγων, των ανθρώπων της γειτονιάς, των φίλων. Γιατί καμία υπηρεσία, όσο αναγκαία κι αν είναι, δεν αντικαθιστά το βλέμμα ενός ανθρώπου που νοιάζεται πραγματικά. Ούτε υπάρχει μεγαλύτερη παρηγοριά από ένα σύνολο που δεν σε αφήνει να χαθείς μέσα στη σιωπή σου.

Δεν μπορούμε να γυρίσουμε πίσω τον χρόνο. Κι αν κάτι μπορούμε να κρατήσουμε, είναι η υποχρέωση να σταθούμε δίπλα στον άνθρωπο. Δεν μπορούμε να σώσουμε με ένα άρθρο όσα χάθηκαν. Μπορούμε όμως να αποφασίσουμε ότι καμία τέτοια απώλεια δεν θα περάσει σαν άλλη μια είδηση. Ότι θα γίνει αφορμή να μιλήσουμε πιο καθαρά, πιο τρυφερά, πιο υπεύθυνα. Για τον άνθρωπο που έφυγε. Για όσους μένουν πίσω. Και κυρίως για εκείνους που σήμερα παλεύουν σιωπηλά και περιμένουν από κάπου να ακουστεί μια φράση απλή, αλλά σωτήρια: δεν είσαι μόνος.