Θαλάσσιο περιβάλλον και θαλάσσια θηλαστικά

Ο κόσμος των θαλάσσιων θηλαστικών μαγεύει μικρούς και μεγάλους.

Ο κόσμος των θαλάσσιων θηλαστικών μαγεύει μικρούς και μεγάλους. Όλοι μας έχουμε δει ντοκιμαντέρ με φάλαινες, δελφίνια και φώκιες, όλοι μας τα έχουμε θαυμάσει αυτά τα ζώα για την ευφυία και την χάρη τους. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, οι πρόγονοι των φαλαινών ήταν επίγεια τετράποδα θηλαστικά, τα αρτιοδάκτυλα, τα οποία εκπροσωπούνται σήμερα από έναν μικρό αριθμό ειδών όπως το ελάφι, η καμηλοπάρδαλη, το πρόβατο, ο ιπποπόταμος, και η καμήλα. Μία ταξινομική κατάταξη με βάση τις διατροφικές τους συνήθειες είναι απαραίτητη για να μπορέσουμε να τα διακρίνουμε και να ξεχωρίσουμε της διάφορες κατηγορίες θαλάσσιων θηλαστικών. Ταξινομούνται ως εξής: 1. Φάλαινες και φώκαινες: Τα θηλαστικά της τάξης των κητοειδών, χωρίζονται σε 2 υποομάδες, τις οδοντωτές φάλαινες (Odontoceti/οδοντοκήτη) και τις μπαλενοφόρες (Μysticeti/Μυστακοκήτη) αυτές δλδ που φέρουν τις μπαλένες (εξηγώ παρακάτω). Μαζί, οι μπαλενοφόρες και οι φυσητήρες ονομάζονται και μεγάλες φάλαινες. 2. Φώκιες, θαλάσσιοι ίπποι και θαλάσσιοι λέοντες περιλαμβάνονται στην υπόταξη Pinipedia και πρόκειται για σαρκοφάγα ζώα. Οι φώκιες χωρίζονται στις ‘’πραγματικές’’ (οικογένεια Phocidae). π.χ. Weddel και φώκια ελέφαντα, και της οικογένειας Otariidae. Οι θαλάσσιες ενυδρίδες ανήκουν στην οικογένεια των θηλαστικών Mustelidae. Στην Μεσόγειο θάλασσα και στις ελληνικές θάλασσες υπάρχουν οι γνωστές σε όλους μας φώκιες Μonachus monachus, ένα από τα πλέον απειλούμενα θηλαστικά στον κόσμο 3. Sirenia ή αλλιώς, αγελάδες της θάλασσας (Εικ 2) είναι υδρόβια, φυτοφάγα θηλαστικά που ζουν σε βάλτους, ποτάμια, εκβολές ποταμών, θαλάσσιους υγροτόπους και παράκτια θαλάσσια υδάτα. Odontoceti/οδοντοκοιτώδοι, η αλλιώς φάλαινες με δόντια. Εδώ ανήκουν η φάλαινα φυσητήρας, οι όρκες, η μπέλουγκα (άσπρη φάλαινα στα ρώσικα), οι φώκαινες και τα δελφίνια μας. Οι φώκαινες ανήκουν στην οικογένεια Phocoenidae και είναι μικρά οδοντοκοιτώδοι με μήκος περίπου ενάμισι μέτρο, σχετίζονται με τις φάλαινες και τα δελφίνια. Σύμφωνα με το ινστιτούτο πέλαγος έχουν παρατηρηθεί στην Μεσόγειο Θάλασσα και στο Βόρειο Αιγαίο, καθώς επίσης, επισημαίνεται το γεγονός ότι η φώκαινα θεωρείτο κητώδες εξαφανισμένο ήδη από τον περασμένο αιώνα από ολόκληρη την Μεσόγειο. Τα τελευταία χρόνια υπάρχουν μόνο 5 παρατηρήσεις φωκαινών στην Μεσόγειο, εκ των οποίων 4 έγιναν στο Βόρειο Αιγαίο (Ινστιτούτο Κητολογικών ερευνών Πέλαγος). Τα οδοντοκοιτώδοι έχουν δόντια παρόμοια με τα άλλα θηλαστικά και είναι προσαρμοσμένα στο κυνήγι και τις ανάγκες σίτισης. Ωστόσο, τα δόντια χρησιμοποιούνται για να πιάσουν το θήραμα τους, και όχι τόσο για να το μασήσουν, διότι συνήθως, η λεία καταπίνεται ολόκληρη. Οι φυσητήρες (Εικ. 3) καταδύονται σε μεγάλα βάθη για να τραφούν με καλαμάρια, αστακούς και άλλα θαλάσσια ζώα. Πολλοί λίγοι άνθρωποι γνωρίζουν την ύπαρξη Φυσητήρων στις ελληνικές θάλασσες (Νοτιοδυτική Κρήτη και μεταξύ Σποράδων και Χαλκιδικής). Περισσότερες λεπτομέρειες και υλικό για τους φυσητήρες των ελληνικών θαλασσών καθώς επίσης και των κητοειδών των ελληνικών θαλασσών θα βρείτε στην ιστιοσελίδα του ινστιτούτου κητολογικών ερευνών πέλαγος http://www.pelagosinstitute.gr/gr/homepage/index.html Τα ρινοδέλφινα ταξιδεύουν σε κοπάδια τα οποία δείχνουν μια εντυπωσιακή συμπεριφορά όσον αφορά το κυνήγι τους, το οποίο επιτελείται, με μεγάλη ακρίβεια. Μία ομάδα δελφινιών απλώνεται στις άκρες/γωνίες των κοπαδιών διάφορων πελαγικών ψαριών, όπως π.χ. οι γαύροι, τα περικυκλώνουν και μία άλλη ομάδα δελφινιών ορμάει μέσα στο κοπάδι για να αρπάξει την λεία του. Η διαδικασία επαναλαμβάνεται εναλλάξ προκειμένου να αυξηθεί η αποδοτικότητα. Επιπλέον, οι φάλαινες δολοφόνοι - όρκες (Orcinus orca) που παρατηρήθηκαν στα νερά της Ουάσιγκτον και της βρετανικής Κολομβίας (δυτική επαρχία του Καναδά) μπορούν και κυνηγούν μεγάλα ψάρια. ʼλλες πιο ενεργείς όρκες τρέφονται και κυνηγούν πτερυγιόποδα (φώκιες), και πιγκουίνους. Οι όρκες έχουν μια κακή φήμη, ωστόσο, στην άγρια φύση, δεν υπάρχουν επίσημες και επιβεβαιωμένες περιπτώσεις για επιθέσεις στους ανθρώπους Mysticeti. Αυτή η ομάδα ζώων, δεν είναι κυνηγοί, και το ενήλικο στάδιο δεν φέρει δόντια, αλλά μπαλένες, ευέλικτες και ινώδης πλάκες, προσκολλημένες στην άνω σιαγόνα. Τα “φύλλα” των μπαλενών αποτελούνται από επιμέρους μακριές τρίχες. Αυτές οι τρίχες φιλτράρουν και παγιδεύουν τεράστιες ποσότητες ζωοπλαγκτού, π.χ. euphausiid, μαλακόστρακα, όπως τα κριλ στις πολικές περιοχές. Οι φάλαινες ταξιδεύουν σε μεγάλα κοπάδια σε μεγάλα γεωγραφικά πλάτη, υψηλότερα από 50 Ν και χαμηλότερα του 50 S του ισημερινού, και με προορισμό τις πλούσιες σε τροφή (πλαγκτόν) θάλασσες. Ποιο συγκεκριμένα μεταναστεύουν τα καλοκαίρια στους πόλους για να τραφούν και όταν χειμωνιάσει μεταναστεύουν στις ζεστές τροπικές και υποτροπικές θάλασσες για την περίοδο της αναπαραγωγής/τοκετός. Γενικώς, υποστηρίζεται ότι οι αγέλες των φαλαινών βοηθούν στην καλύτερη ανίχνευση του θηράματος, την ανίχνευση αρπακτικών, καθώς επίσης και την συνεργασία μιας ή διαφορετικά είδη φαλαινών που ταξιδεύουν μαζί μπορούν να συμβάλουν περισσότερο για ένα αποτελεσματικότερο κυνήγι. Κλείνοντας, θέλω να πω ότι τα θαλάσσια θηλαστικά αλιεύτηκαν με έντονο ρυθμό, και στις αρχές του 20ού αιώνα η διεθνής κοινότητα παρατήρησε μια σημαντική μείωση στους πληθυσμούς τους, με αποτέλεσμα την εισαγωγή μέτρων για την προστασία και την σωστή διαχείριση τους. Μερικά είδη ανακάμπτουν, άλλα πάλι είναι ακόμα αρκετά ευάλωτα και η προστασία τους είναι απαραίτητη. Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Βιολόγο – Θαλάσσιο Βιολόγο, Δρ Αλέξανδρο Φραντζή, πρόεδρο του ινστιτούτου κητολογικών ερευνών Πέλαγος, για την άδεια του να χρησιμοποιήσω τις πολύτιμες πληροφορίες, διαθέσιμες στην ιστοσελίδα http://www.pelagosinstitute.gr/gr/homepage/index.html * Του Ιωσήφ Μακρή Βιολόγος-Ωκεανολόγος