«Βιβλικές» καταστροφές στη Μαλώνα

Η Κυριακή 26 Οκτωβρίου 1913, θα παραμείνει στην ιστορία της νήσου Ρόδου, σαν μια ημέρα από τις πιο καταστρεπτικές του 20ού αιώνα για το νησί.

Ήταν Κυριακή, 26 Οκτωβρίου 1913. Αξέχαστη μέρα. Από την προηγούμενη υπήρχαν σημάδια... Τα στοιχεία της φύσεως -η κακοκαιρία, ο μουντός καιρός, οι βροντές και οι αστραπές, η φουρτούνα στη θάλασσα, ο δαιμονισμένος αέρας- σκέπασαν το νησί ολόκληρο και δεν έλεγαν να «σωπάσουν». Βιβλικό τοπίο. Από νωρίς όλα έδειχναν ότι προμηνύεται μεγάλος χαλασμός. Η βροχή ήταν αδιάκοπη, ραγδαία, κυριολεκτικά κατακλυσμιαία, αλλά το πρωί, ανήμερα του Αγίου Δημητρίου, ποιος είδε τέτοιο κακό και δεν φοβήθηκε. Οι πιο τολμηροί ξεμύτισαν από τα σπίτια τους στα χωριά και πήγαν στις εκκλησίες, χτύπησαν τις καμπάνες για να ειδοποιήσουν τους κατοίκους ότι ο χαλασμός βρίσκεται στην πόρτα τους. Η Κυριακή 26 Οκτωβρίου 1913, θα παραμείνει στην ιστορία της νήσου Ρόδου, σαν μια ημέρα από τις πιο καταστρεπτικές του 20ού αιώνα για το νησί. Το τι συνέβη ο σκιτσογράφος της εποχής, με τη φαντασία του το απαθανάτισε και μας έδωσε την εικόνα της καταστροφής, που δημοσιεύτηκε στον τότε διεθνή εικονογραφημένο περιοδικό Τύπο, με αρκετή δόση προπαγάνδας. Απουσιάζουν οι κάτοικοι που βοηθούν τους συγχωριανούς τους, και υπάρχουν μόνο αστυνομικοί της ιταλικής Οικονομικής Αστυνομίας που πρωτοστατούν στο έργο της διάσωσης. Είναι η εποχή που οι... «ελευθερωτές» που ήρταν από τη Δύση, μετρούν τις δυνάμεις τους και αρχίζουν να εμφανίζουν το αληθινό τους πρόσωπο. Ήδη βρίσκονται στη Ρόδο δεκαεπτά μήνες και επιδιώκουν το τελευταίο αυτό χρονικό διάστημα, με τις ενέργειές τους, να δείξουν ότι η παραμονή τους σ’ αυτούς τους τόπους είναι οριστική. Λίγες μέρες πριν το μεγάλο κακό, και συγκεκριμένα στις 13 Οκτωβρίου, οι «Τάιμς» του Λονδίνου σε ανταπόκρισή τους από την Αθήνα, διεκτραγωδούν την κατάσταση στη Ρόδο, με τα μελανότερα χρώματα, μάλιστα δε σημειώνουν τη μείωση της αγοραστικής κινήσεως, την αύξηση του κόστους ζωής και γενικά τη μεταχείριση που υφίστανται οι κάτοικοι, που τους αναγκάζει να στραφούν προς την ομαδική μετανάστευση. Το κτίριο του Προξενείου της Ελλάδος φρουρείται από δύο καραμπινιέρους οι οποίοι καταγράφουν τους εισερχομένους σ’ αυτό και τα μαράσια έχουν γεμίσει με κατασκόπους που παρακολουθούν τους Έλληνες, που φυλακίζονται με χαλκευμένες κατηγορίες. Ένας Σωτηρόπουλος έχει καταδικαστεί σε φυλάκιση ενός χρόνου γιατί τραγουδούσε τον ελληνικό εθνικό ύμνο. Ο ρεπόρτερ της εποχής, που δεν είναι άλλος από τον Γεώργιο Κοκκίδη, απαθανατίζει τις καταστροφές τις οποίες χαρακτηρίζει ανυπολόγιστες. Ο Κοκκίδης γράφει ότι από την εσπέρα της παραμονής και όλη την ημέρα του Αγίου Δημητρίου ραγδαιοτάτη βροχή κατέπεσε στο νησί μέχρι τα χωριά Γεννάδι από την ανατολική και τη Βιλανόβα από τη δυτική πλευρά και προξένησε μεγάλες καταστροφές στο γεωργικό πληθυσμό, που υπολογίζονται σε πολλές χιλιάδες λίρες. Στο χωριό Αφάντου κατέρρευσαν σπίτια, ξεριζώθηκαν 600 περίπου ελαιόδεντρα και παρασύρθηκαν από τα ύδατα κήποι με τα δέντρα τους. Το μεγαλύτερο μέρος του κτήματος των αδελφών Φραράκη που βρίσκεται στη θέση Κέραμος, παρασύρθηκε από το χείμαρρο Λουτάνη, του οποίου η ορμή ήταν τέτοια ώστε στις εκβολές του σχηματίστηκε πρόσχωση από τα παρασυρθέντα δέντρα, χώματα και πέτρες, εβδομήντα μέτρων. Στο χωριό Αρχάγγελος κατέρρευσαν τέσσερις οικίες, μεταξύ των οποίων και το οίκημα όπου διαμένει η ιταλική φρουρά. Ανθρώπινα θύματα ευτυχώς δεν υπάρχουν. Η υψηλή πεδιάδα του χωριού έχει μεταβληθεί σε παμμεγέθη λίμνη, πολλά δε ελαιόδεντρα παρασύρθηκαν από την ορμή των υδάτων και ο υπερχειλίσας χείμαρρος απείλησε με πλημμύρα όλο το χωριό. Τα νερά άρχισαν να εισρέουν στις πρώτες οικίες που βρίσκονται κοντά στην όχθη, μάλιστα δε σε μία επειδή κατέρρευσε ο τοίχος διασώθηκαν οι ενοικούντες. Στο χωριό Μαλώνα τέτοια ήταν η απόγνωση «των υπό πνιγμού απειλουμένων χωρικών ώστε έσπευδον εις την εκκλησίαν ίνα παρακαλέσωσι τον ύψιστον να τους διασώση εκ της φοβερής Θεομηνίας...». Ο εκλεκτός δημοσιογράφος της εποχής εκείνης Γεώργιος Κοκκίδης, σημειώνει ότι «η Μαλώνα κείται εν χαμηλή πεδιάδι περιβαλλομένη υπό ορέων και διαρρεομένη υπό χειμάρρων εξ ων δύο, ο Χας και ο της Μαλώνας ρέουσιν ένθεν και ένθεν της κωμοπόλεως...». Ο Χας με την ορμή που είχε, παρέσυρε την ξύλινη γέφυρα και τους κήπους που βρίσκονταν στις όχθες του, δέντρα και πολλά ελαιόδεντρα και ό,τι άλλο έβρισκε στο διάβα του. Τα νερά του Μαλωνίτη «φούσκωσαν» λόγω της ραγδαίας βροχής και των νερών που «κατέβαιναν» από τα γύρω βουνά και τους λόφους, με αποτέλεσμα να πλημμυρίσει το χωριό που απειλήθηκε από βέβαιο πνιγμό. Οι κάτοικοι, ευτυχώς, ανέκοψαν την ορμή του χειμάρρου φτιάχνοντας ένα είδος προχώματος από πέτρες, σε όλη την όχθη ...Οι ζημιές στα χωράφια είναι ανυπολόγιστες... Ένας αυτόπτης μάρτυρας -δυστυχώς δεν έχουμε το όνομά του· τα αρχικά, Γ.Σ. -δυο μέρες μετά, γράφει ότι η «προχθεσινή ημέρα της μνήμης του Αγίου Δημητρίου θα αποτελέσει σταθμό χρονολογικό για τους κατοίκους της Μαλώνας, λόγω της φοβερής καταστροφής και των ανυπολόγιστων ζημιών που υπέστησαν οι περιουσίες τους. Ραγδαία βροχή προκάλεσε την υπερχείλιση των χειμάρρων του χωριού με αποτέλεσμα ο μεν ένας να καταστρέψει τους περισσότερους κήπους και ο άλλος να απειλήσει και αυτή την υπόσταση του χωριού και τη ζωή των κατοίκων..». Ο κατερχόμενος από τα Πλατάνια χείμαρρος, εισόρμησε στο χωριό και κατέκλυσε τις περισσότερες κατοικίες, έντρομοι δε οι κάτοικοι με τα παιδιά τους, απειλούμενοι να παρασυρθούν, εγκατέλειψαν τα πάντα και πήγαν στα ψηλότερα μέρη της περιοχής. Οι «κώδωνες του ναού του Αγίου Γεωργίου», γράφει «αναμιγνυόμενοι μετά των σπαρακτικών κραυγών των γυναικών και παίδων ανήγγελλον τον κίνδυνον και εκάλουν εις βοήθειαν... ...οι κάτοικοι προσέτρεξαν αθρόοι εις το μέρος όπου διέσπασεν ο χείμαρρος, το πρόχωμα, αλλ’ ουδέν ηδυνήθησαν να αντιτάξωσι κατά της ορμής των υδάτων, διωχέτευον μόνον καταλλήλως ταύτα και εξεκένωσαν τας απειλουμένας να παρασυρθώσιν οικίας. Ευτυχώς η ορμή των υδάτων εμετριάσθη επί τινα χρόνον, κατά το διάστημα δε τούτο, κατεσκευάσθη προχείρως πρόχωμα εκ των λίθων παρακειμένων οικοπέδων και ούτω εσώθη το χωρίον...». Ο αυτόπτης μάρτυρας Γ.Σ. δίδει παραστατικά το τι συνέβαινε στο βορειανατολικό τμήμα του χωριού: «...Ο δι’ αυτού μόνον του ονόματος κακώς ηχών Χας χείμαρρος, καταρρέων εκ των υπερκειμένων λόφων και βουνών, πλημμυρήσας, κατέκλυσεν όλους τους παρακειμένους τον ρουν αυτού κήπους και αγρούς, άλλα μεν των δένδρων τελείως εκριζώσας, άλλα δε καταρρίψας και διά σωρών άμμου και φρυγάνων καταχώσας. »Δεν ηκούοντο εκεί αι σπαρακτικαί κραυγαί γυναικών και παιδίων, αλλά ήχουν απαισιώτεροι οι κρότοι των καταρρεόντων τοίχων, οι τριγμοί των θραυομένων δένδρων και ο προκαλών τον τρόμον και την φρίκην άγριος παφλασμός των ορμητικώς καταρρεόντων υδάτων. »Αληθώς ήτο αξιοθρήνητον το θέαμα την επομένην της καταστροφής. Εκεί όπου προ δύο ημερών κατάφορτοι εκ των καρπών εφύοντο μανδαρινέαι και πορτοκαλέαι, έβλεπέ τις σωρούς άμμου και φρυγάνων, πελωρίους κορμούς δένδρων παρασυρθέντες από μακροτάτης αποστάσεως και ογκώδεις λίθους ως επιταφίους πλάκας επί των κατακειμένων δενδρυλλίων... »...Είναι ανυπολόγιστοι αι επελθούσαι ζημίαι εις τους χωρικούς, αι απαιτούμεναι δαπάναι δια την αναφύτευσιν των δένδρων και την επισκευήν των τοίχων μεγάλαι... Μεγαλύτερος, όμως, ο κίνδυνος ο απειλών το χωρίον εκ της πλημμύρας, και ανάγκη να ληφθή πρόνοια, όπως μη απευκταία ώρα διαγράψη εκ του χάρτου της Ρόδου εν των μεγαλυτέρων και καλυτέρων από πάσης απόψεως χωρίων της Ρόδου...». Η νέα Αρχή, όπως μας πληροφορούν οι «Τάιμς» του Λονδίνου σε ανταπόκρισή τους από τη Ρώμη, στις 3 Νοεμβρίου 1913, με τίτλο «η Ιταλική Διοίκηση στη Ρόδο» ανακοινώνει μέτρα για την οικονομική ανάπτυξη του νησιού, με ολόκληρο δίκτυο δρόμων, με την κατασκευή υδραγωγείου, ταχυδρομικής υπηρεσίας και προ πάντων την εισαγωγή της ιταλικής γλώσσας στα σχολεία!.. Αλλά αυτά είναι άλλη ιστορία... *Γράφει ο Κώστας Τσαλαχούρης Δημοσιογράφος / Ιστορικός Ερευνητής