«Ήθος ανθρώπω δαίμων» (Το ήθος δημιουργεί τη μοίρα του ανθρώπου)

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Μανόλης Ζουμπάς
Φιλόλογος

Το ήθος περιλαμβάνει και ψυχικές ιδιότητες, νοοτροπία, αγωγή, αξιοπρέπεια, χαρακτήρα, το σύνολο ψυχικών ιδιοτήτων, οι οποίες προσδιορίζουν τις πράξεις. Όταν ο άνθρωπος διαθέτει ηθικά εφόδια βελτιώνει την ποιότητα, φτάνει στη νίκη, πρόοδο. Χαρακτήρας τα γνωρίσματα που ξεχωρίζει από τους άλλους. Το έμφυτο στον καθένα συναίσθημα της συμπόνιας και του οίκτου για τους δυστυχισμένους.

Η λέξη ήθος ή έθος στον Όμηρο σήμαινε τόπο κατοικίας, αργότερα τρόπο βίου, εσωτερική διάθεση, φρονήματα. Ο Αριστοτέλης πληροφορεί ότι «Το μεν ουν ήθος τούνομα λαβείν φησίν από του έθους». Αξιόλογη η μαρτυρία του Πλάτωνα για τη δύναμη των ηθών, εκτιμώνται ως αγαθά. Διακρίνεται το ήθος σε ηθική πράξη, κακή πράξη, αδιάφορο ηθικά. Η καλή ηθικότητα λέγεται καλοήθεια, η κακή κακοήθεια, αδιάφορη, άσχετη προ τον ηθικό νόμο. Άνθρωπος τα έργα του μαρτυρούν την παρουσία του στην Ιστορία, έχει τεράστιες δυνατότητες, μεταμορφώνει τη δραστηριότητά του σε μια νέα νομή της ζωής. Οι οραματισμοί, οι προσδοκίες, οι νοσταλγίες, πειθαρχούν στο χαλινάρι του θάρρους, που εξαφανίζει τις ρίζες των δεινών.

Οι επιτυχίες μεταφέρουν τον ίλιγγο σε ανώτερα πνευματικά επίπεδα, θαυμαστή ανάβαση. Ο πολυθρύλητος όρος πρόοδος, δυναμική κατάκτηση, έμπνευση, ανάταση, βήματα θετικά προς την τελειότητα, του δυναμισμού, της ανόδου χωρίς τέλος, ζωοποιείται από τη ζωντανή ζύμη διάσημων. Δαίμων μοίρα, πεπρωμένο, πονηρό πνεύμα, δήλωνε αρχικά τη θεότητα που κατανέμει τη μοίρα. Ως δαίμονες χαρακτηρίζονται στην αρχαιότητα όλες οι θεότητες.
Το τέλος της ζωής δημιουργεί την υπαρξιακή αγωνία. Το σώμα, βιολογική υπόσταση, υλική έκφραση, προϋποθέσεις που δεν απαρτίζουν μόνο την καλή σωματική, αλλά και τις πνευματικές, ψυχικές λειτουργίες. Σωματικές εκδηλώσεις (ορμές, ένστικτα, βιολογικές ανάγκες).

Πνευματικές λειτουργίες – ικανότητες. (Σκέψη, μνήμη, περιέργεια, ικανότητα για αφαίρεση, σύγκριση, γενίκευση, απλούστευση, επαγωγή, παραγωγή). Ψυχικές λειτουργίες και τάσεις, στάσεις, συναισθήματα, αγάπη, πάθη, βούληση, τάση για ελευθερία, κοινωνικότητα, ομορφιά, και πολλά άλλα. Μεταξύ αυτών των δυνάμεων υπάρχει αλληλοεπίδραση, αρμονική σύνθεση, αδιάσπαστη ενότητα. Η Πλατωνική θεωρία έχει την άποψη ότι η δύναμη στον άνθρωπο είναι ο νους και μπορεί να αυτομορφωθεί.

Ο Σωκράτης και ο Πλάτωνας αγωνίστηκαν να φανερώσουν το εσωτερικό του κάλλος. Οι υποδειγματικές προσωπικότητες είναι οι εκλεκτοί που εξέλεξαν το δρόμο του ιδανικού. Ο χαρακτήρας είναι μόνο πτυχές της προσωπικότητας, είναι παγιωμένος τρόπος συμπεριφοράς.
Η λέξη Αγών ήταν σύμφυτος προς το χαρακτήρα του Έλληνα, δεν έκυπτε από τα τυχόν κτυπήματα της μοίρας.

Μοίρα (μείρομαι=λαμβάνω αυτό που μου ανήκει) το άγνωστο να συμβεί στον άνθρωπο, το οποίο έχει οριστεί από κάποια αόρατη δύναμη. Η μοίρα στον Όμηρο εμφανίζεται ως προσωποποιημένη θεότητα, με την ιδέα του πεπρωμένου. Οι μοίρες εμφανίζονται ως τρεις θεότητες, Κλωθώ κλώθει το νήμα της ζωής, Λάχεσις ορίζει τον κλήρο εκάστου, και Άτροπος κόπτουσα το νήμα της ζωής, θεωρούνταν θυγατέρες της Νύκτας, άλλοτε δε του Δία και της Θέμιδας. Ο Πλάτων ονομάζει Μοίρες της Ανάγκης τις μοίρες και η μεν Κλωθώ αναφέρεται στα παρόντα, η Λάχεσις στα παρελθόντα και η Άτροπος στα μέλλοντα. Μοίρα η θεότητα του πεπρωμένου, η πεπρωμένη μοίρα, το γραπτό κάποιου.

Ο υπερχρονικός αρχαίος Έλληνας πίστευε στη μοίρα, αλλά αυτό δεν τον απέκλειαν από τη δράση «πολλά μοχθούσα» η Ελλάς μεγαλούργησε. Ο Θουκυδίδης θα πει «Πάτριον ημίν εκ των πόνων τας αρετάς κτάσθαι». Έμβλημα του Έλληνα. Ο σημαντικός λόγιος Εμμανουήλ Γεωργιλάς το 1500 έγραψε το ποίημα «Το θανατικόν της Ρόδου», αναφέρεται στην επιδημία του λιμού (πανούκλας), που έπεσε στη Ρόδο το 1498. Η λέξη τραγούδι μπορεί να τραγουδιέται ομαδικά ή μεμονωμένα, η λέξη ποίημα δημιούργημα λογίου δεν τραγουδιέται. (εκτός, αν μελοποιηθεί).

Η πολυμορφία της ελευθερίας, το όραμα των επαναστατημένων λαών, κύριες, επικρατέστερες μορφές της είναι. Φυσική ελευθερία, οικονομική, προσωπική, πνευματική, ηθική, ελευθερία σκέψης, βουλητική, εκφραστική, πολιτική, εθνική. Οι «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» του Μεσολογγιού, απέδειξαν ότι η ελευθερία πηγάζει από την κατάκτηση, δικαίωση του ανθρώπου στη ζωή, είναι ένα από τα μέγιστα αγαθά στους καιρούς του ζόφου, πέταγμα του ανθρώπινου νου, σήμα συναγερμού των ελεύθερων συνειδήσεων, προσκλητήριο προς την ενέργεια, προϋποθέτει επαυξημένη ευθύνη. Όποιος πολεμά την αδικία δεν θα θεωρηθεί συνένοχος. Εξάλλου, η φιλοδοξία ανθρώπινη ιδιότητα παίζει σπουδαίο ρόλο, αφού δεν υπάρχει άνθρωπος στη γη χωρίς την κινητήρια δύναμή της.

Η πείνα της αγάπης της δόξας, της φήμης, κοινωνικής αναγνώρισης. Πραγμάτωση μακροχρόνιων υψηλών στόχων, εργασίας ασταμάτητης εκείνων που θέλουν να γίνουν διαπρεπείς για τον εαυτό τους, αλλά και για τους άλλους, που είναι ανακαλύψεις, εφευρέσεις, λύσεις προβλημάτων, καλλιτεχνικές δημιουργίες, είναι ισχυρά αναμενόμενα κίνητρα, επιτεύγματα, βάλσαμο στον πόνο, παραμυθία στο χαμό.

Όταν χάνεται η αίσθηση του μέτρου, οι συνέπειες της κατάχρησης διαμορφώνουν καταστάσεις δουλείας, χάους. «Η άγαν ελευθερία ουκ εις άλλο τι έοικεν ή εις άγαν δουλείαν μεταβάλλειν ιδιώτην και πόλιν». Πλάτωνος Πολιτεία. «Θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία». Κάλβος.
Η ανεξαρτησία του πνεύματος υφίσταται πίεση από την τυφλή μάζα, αθώα και μαζί φανατική. Η ψυχοπνευματική καλλιέργεια διατηρεί το άτομο σε μια συνεχή αγωνιστικότητα, το γεμίζει από αισιοδοξία, κάνει αυτό το οποίο δεν απαγορεύει η ηθική, το καθήκον, απ’ τα πρώτα στη μάχη της ζωής. Χρησιμοποιεί την αξία του, την επιτηδειότητα, ακούραστη ανεξάντλητη, εφευρετική.

Ο φρόνιμος φτάνει στην κορυφή νηφάλιος, διατηρεί τη μετριοφροσύνη του, δεν διατρέχει τον κίνδυνο να πέσει στον εγωισμό, αλαζονεία, διατηρείται άφθαρτος, ποτέ αφέντης, φθορά της αρετής, για την προσέγγιση, δίψα βίωσή της, χρειάζεται εσωτερική πάλη, ηρωισμός, δύναμη, έχει χαρακτήρα αδελφού στο πρόσωπο του συνανθρώπου. Εδράζεται στη φυσική ροή προς το καλό. Ο φθόνος σημάδι μικροπρέπειας, φιλαυτίας, αδυναμίας. Η λύπη την οποία αισθάνεται κάποιος για την υπεροψία των άλλων, ένας με θάρρος υπερνικά τις αντιξοότητες.

Η λερωμένη ζωή, η επιχαιρεκακία, δεν φθονείται από το φθόνο, η πλεονεξία βρίσκεται στον πυρήνα του πολέμου. Ο πολιτισμός δρομοδείκτης υψηλών στόχων που προσκομίζει η πείρα, η παρατήρηση.

Η βίωση της δυσκολίας, μαρασμού της ηθικής, εξαρτάται από την αγρυπνούσα, ακατανίκητη εσωτερική δύναμη τη συνείδηση, που αντιμετωπίζονται με αξιοπρέπεια, ειλικρίνεια, οι αιχμαλωτισμένες από τους υπολογισμούς αντιξοότητες. Ο φανατικός είναι στενόκαρδος, στενοκέφαλος, αγνοεί τις καλόπιστες κι ευγενικές παραχωρήσεις, γίνεται ωμός, σκαιός, δημιουργεί καταστάσεις βρασμού από εμπάθεια.

Είναι όμως εξόφθαλμο και ο φανατισμός της αρετής, το πάθος για την αλήθεια, παιδεία, έρευνα, ειρήνη. Ο καπετάνιος εγκαίρως ανακαλύπτει τις πηγές της βλάβης, τις διορθώνει και ξεκινά το πλοίο. Ο βασιλιάς της Φρυγίας Μίδας, όπως μας λένε οι αρχαίοι μας, όσα άγγιζε με τα χέρια του μεταβάλλονταν σε καθαρό χρυσάφι· ωστόσο, παρά το θαυμάσιο δώρο που πεθύμησε και ζήτησε από τους θεούς κατά τρόπο ασυλλόγιστο από την απληστία του, στο τέλος πέθανε από την πείνα. Υπάρχει το αντίβαρο απέναντι στους κινδύνους.

Ο πολιτισμός αποκύημα διαλόγου, γεννήθηκε στον τόπο αυτό που ζούμε, στα Πλατωνικά έργα δοξάστηκε, αναζητώντας την ύψιστη αλήθεια, αλλά και ο απλός καθημερινός διάλογος, είναι και ανταλλαγή καρδιών. Χωρίς τον πλαϊνό μας θα ήταν μια τρομερή ερημιά.