Συγκρούσεις και φωνές...

Μαρία Καρίκη

Έως ένα σημείο, οι ατομικές μας διαφορές, οι διαφορετικές επιρροές από την πατρική μας οικογένεια και τα ποικίλα βιώματα του παρελθόντος δικαιολογούν το γιατί διαφωνούμε και ερχόμαστε σε αντιπαράθεση με τους ανθρώπους γύρω μας. Ωστόσο, δεν είμαστε έρμαια της ανατροφής μας.

Μεγαλώνοντας υποτίθεται ωριμάζουμε, αναθεωρούμε, επαναπροσδιορίζουμε και προσπαθούμε για την αυτοβελτίωσή μας, προσπαθούμε για μια καλύτερη αυτοδιαχείριση σε όλους τους τομείς. Τι προκύπτει, όμως, όταν κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει.

Οι σχέσεις μας θα είναι συνεχώς σε κρίση, αν δεν μάθουμε να διαχειριζόμαστε «σωστά» και ώριμα τον τρόπο με τον οποίο διαφωνούμε. Είναι πολύ εύκολο η διαφωνία να εξελιχθεί σε καβγά και φωνές. Όταν δεν έχουμε μάθει να ακούμε πραγματικά ο ένας τον άλλο, όταν ο εγωκεντρισμός είναι έντονος και μας «θολώνει», όταν πάντα πρέπει να έχει ο ένας δίκιο κι ο άλλος άδικο, όταν δεν σεβόμαστε τη διαφορετική τοποθέτηση του άλλου, τότε είναι πολύ πιθανό ένας τσακωμός να φτάσει στα άκρα. Φωνές, κατηγορίες, χαρακτηρισμοί, προσβολές είναι τα πιο συχνά «σενάρια», όταν η αδιαλλαξία και η απολυτότητα κυριαρχούν.

Η απουσία ενεργητικής ακρόασης είναι ένας από τους λόγους που τα πράγματα μπορεί να παρεκτραπούν. Βιαζόμαστε ο καθένας να πει τα δικά του, χωρίς να δίνουμε ουσιαστική βάση στα όσα μας λέει ο άλλος. Σε μια συζήτηση, όταν ο διάλογος δεν είναι ισότιμος, τότε κάποιος συνομιλητής θα αισθανθεί ότι δεν εισακούγεται και αυτό θα τον εκνευρίσει. Υπό θυμό, είναι ακόμα πιο δύσκολο να πετύχουμε μια θετική έκβαση στη διαφωνία. Είναι σημαντικό να υπενθυμίζουμε στον εαυτό μας να δίνουμε την ευκαιρία στον άλλο άνθρωπο να τοποθετηθεί και να μας εξηγήσει από τη δική του θέση και οπτική τι σκέφτεται και τι νιώθει. Πώς θα καταλήξουμε σε κάποιο συμπέρασμα αν απλά φωνάζουμε και θίγουμε ο ένας τον άλλο;

Χωρίς ενσυναίσθηση, επίσης, οι αντιπαραθέσεις το πιθανότερο είναι να μην έχουν καλό τέλος. Δεν αρκεί μόνο να ακούσουμε τι έχει να πει κάποιος. Έχει σημασία να προσπαθήσουμε να μπούμε στη «θέση» του, να κατανοήσουμε τα συναισθήματά του, να αντιληφθούμε πώς το βλέπει ο ίδιος το όλο ζήτημα, κι ας διαφέρουμε σε αυτό. Δεν μπορούν όλοι οι άνθρωποι να βιώσουν και να αντιληφθούν με τον ίδιο τρόπο τα όσα συμβαίνουν στη ζωή τους. Άρα, δεν διαφωνούν γιατί θέλουν να μας εναντιωθούν. Διαφωνούν γιατί τα «βλέπουν» και τα κατανοούν διαφορετικά από ότι εμείς.

Η έντονη συναισθηματική φόρτιση που μπορεί να είναι παρούσα στις διαφωνίες μας δεν βοηθάει εξίσου στην ομαλή διαχείριση. Το συναίσθημα εντείνει, διαστρεβλώνει και επηρεάζει κατά πολύ την κρίση μας, τη διαύγειά μας και την ψυχραιμία μας.

Παρασυρόμαστε από την ένταση που μπορεί να κυριαρχεί και δεν ελέγχουμε τις λέξεις μας, τις αντιδράσεις μας και τις κατηγορίες μας. Παρόλο που μπορεί να μετανιώσουμε μετά για τον τρόπο που φερθήκαμε, τα όσα έχουν ειπωθεί αποτυπώνονται στον άλλο άνθρωπο και δεν γνωρίζουμε πόση ζημιά μπορεί να έχει γίνει στη σχέση, αλλά και το αν θα μπορούν ποτέ να ξεχαστούν πραγματικά. Μερικές φορές, ένα συγγνώμη δεν είναι αρκετό.

Η απολυτότητα και ο εγωισμός συνήθως κάνουν τις συγκρούσεις χειρότερα. Δεν μπορούμε να συζητήσουμε πάνω σε μια ισότιμη βάση αλληλοσεβασμού. Μοιάζει σαν μια μάχη, όπου ένας προσπαθεί να κυριαρχήσει στον άλλο. Το ζητούμενο, υπό αυτό το πρίσμα, δεν είναι η επίλυση αυτού που συμβαίνει, αλλά το ποιος είναι ο «σωστός» και ποιος ο «λάθος». Ποιος φταίει περισσότερο και ποιος λιγότερο. Το άκαμπτο και αλάνθαστο «εγώ» μας δεν μας αφήνει να αναλάβουμε το μερίδιο της ευθύνης μας και κάπως έτσι, σχεδόν πάντα, φταίνε οι άλλοι και όχι εμείς...

Τέλος, η έλλειψη στοιχειώδους αυτοκριτικής από τους ανθρώπους, γενικότερα, είναι ένα φαινόμενο που προβληματίζει, γιατί εξηγεί την κρίση που περνούν οι σχέσεις σε ευρύτερο πλαίσιο. Σαν να μη μας έχει μάθει κανείς ότι καλό είναι που και που να εξετάζουμε και τη δική μας συμμετοχή σε όσα διαδραματίζονται και μας δυσκολεύουν. Τι κάνω που βοηθάει και τι που επιδεινώνει την κατάσταση; Τι δεν κάνω που ίσως θα μπορούσε να ισορροπήσει τα πράγματα; Πώς άθελά μου η συμπεριφορά μου, οι αντιδράσεις μου συμβάλλουν στη συντήρηση του προβλήματος;

Να αναγνωρίσω, να παραδεχτώ, να προσπαθήσω να αλλάξω προκειμένου να βελτιωθεί η κατάσταση που με απασχολεί. Να το μοιραστώ με το άλλο άτομο, να του δείξω ότι κατανοώ και τη δική μου συμβολή στην κρίση που περνάμε.
Οι σχέσεις είναι κάτι το «ζωντανό». Οφείλουμε να τις φροντίζουμε και να τις προστατεύουμε.

Όλοι θα κάνουμε λάθη και όλοι μπορεί να φταίμε κάπου σε μεγαλύτερο ή μικρότερο ποσοστό. Επίσης, είναι αναμενόμενο να διαφωνούμε, γιατί είμαστε εξ' ορισμού διαφορετικοί άνθρωποι! Το ζήτημα είναι να έχουμε καλή πρόθεση να γεφυρώνουμε τις διαφορές μας και να επικεντρωνόμαστε στις λύσεις και όχι να επιτιθέμεθα ο ένας στον άλλο. Χωρίς αμοιβαία κατανόηση, οι αλλεπάληλλες συγκρούσεις θα φθίνουν όλο και πιο πολύ τη σχέση, μέχρι που τα μέλη της ίσως να μην αντέχουν άλλο την επανάληψη και τη φθορά...