Μπροστά στην κρίση: Η δράση των κοινωνικών λειτουργών στο Νότιο Αιγαίο

Rodiaki NewsRoom

Με πρόσωπο την Κοινωνική Αλληλεγγύη: Ο ΣΚΛΕ Νοτίου Αιγαίου για την ενδυνάμωση των ευάλωτων

Συνέντευξη στη Στέλλα Παπασάββα

Σε μια εποχή που οι κοινωνικές ανισότητες βαθαίνουν και οι ανάγκες των πολιτών πολλαπλασιάζονται, οι κοινωνικοί λειτουργοί βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, παρέχοντας υποστήριξη, καθοδήγηση και ελπίδα σε όσους αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Από την πρόσβαση σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες, μέχρι την ψυχοκοινωνική ενδυνάμωση οικογενειών και ατόμων, ο ρόλος τους είναι πολυδιάστατος και ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, εκπρόσωποι του Περιφερειακού Τμήματος Νοτίου Αιγαίου του ΣΚΛΕ (σ.σ. ΣΚΛΕ: Σύνδεσμος Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδας), οι Αντώνης Γιασιράνης (Κέντρο Κοινότητας Ρόδου), Αθηνά Κώτη (Μονάδα Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση Ρόδου) και Μαρία Παυλίδη (Κέντρο Κοινότητας Λέρου), μοιράζονται την καθημερινότητά τους, τα πιο συχνά προβλήματα που συναντούν οι πολίτες, αλλά και τις μεθόδους με τις οποίες ενδυναμώνουν ευάλωτες ομάδες. Από τη στήριξη μονογονεϊκών οικογενειών και ηλικιωμένων που ζουν μόνοι, μέχρι την πρόληψη κοινωνικών κινδύνων και την έγκαιρη παρέμβαση σε περιπτώσεις ψυχολογικών δυσκολιών, οι κοινωνικοί λειτουργοί αποδεικνύουν καθημερινά ότι η εργασία τους δεν είναι απλά επαγγελματική – είναι πράξη αλληλεγγύης και ανθρωπιάς. Παρά τις αυξανόμενες ανάγκες και τις πιέσεις της κοινωνίας, συνεχίζουν να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, προσφέροντας στήριξη και ενδυνάμωση στους ανθρώπους που την έχουν περισσότερο ανάγκη.

Ακολουθεί η συνέντευξη στη «Ροδιακή»:

• Γιασιράνης Αντώνης - Κοινωνικός Λειτουργός του Κέντρου Κοινότητας Ρόδου

Πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος των τοπικών δομών, όπως τα Κέντρα Κοινότητας, στην καθημερινή υποστήριξη των πολιτών;

Οι κοινωνικές δομές σε τοπικό επίπεδο αποτελούν το πρώτο και πιο άμεσο σημείο επαφής του πολίτη με το σύστημα κοινωνικής προστασίας. Διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην έγκαιρη αντιμετώπιση κοινωνικών προβλημάτων και στην κάλυψη βασικών αναγκών των ωφελούμενών τους. Μέσα από αυτές, ο κοινωνικός λειτουργός βρίσκεται κοντά στην κοινότητα, εντοπίζει ανάγκες σε πραγματικό χρόνο και παρέχει εξατομικευμένη υποστήριξη, ενημέρωση και καθοδήγηση. Η εγγύτητα με τον πολίτη επιτρέπει την ανάπτυξη σχέσης εμπιστοσύνης, την πρόληψη σοβαρότερων προβλημάτων και την αξιοποίηση κοινωνικών πόρων, καθιστώντας τις τοπικές δομές βασικό πυλώνα κοινωνικής φροντίδας και κοινωνικής συνοχής.

• Ποια είναι τα πιο συχνά αιτήματα που δέχεστε σε επίπεδο καθημερινότητας; 

Η καθημερινότητα στο πεδίο, ως επαγγελματίες "πρώτης γραμμής", είναι απαιτητική. Τα συχνότερα αιτήματα αφορούν την πρόσβαση σε επιδόματα και άλλες κοινωνικές παροχές, ζητήματα αντιμετώπισης της επισφάλειας στέγης, ψυχοκοινωνική υποστήριξη, αντιμετώπιση περιστατικών βίας, παιδική προστασία, υποστήριξη στη διαχείριση εθισμών, επανένταξη στην αγορά εργασίας κ.ά. Ωστόσο, πίσω από ένα διοικητικό αίτημα συνήθως κρύβονται βαθύτερες κοινωνικές και συναισθηματικές ανάγκες. Ο κοινωνικός λειτουργός δεν περιορίζεται στη διεκπεραίωση διαδικασιών, αλλά διερευνά συνολικά την κατάσταση του πολίτη, σχεδιάζοντας την παρέμβαση που θεωρεί πιο κατάλληλη για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής του.

«Η τοπική κοινωνική δομή δεν είναι μόνο ένας φορέας υποστήριξης, αλλά και μια γέφυρα για την κοινωνική συνοχή»

• Έχει αλλάξει το προφίλ των ανθρώπων που ζητούν βοήθεια τα τελευταία χρόνια;

Τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρηθεί ότι το προφίλ των ανθρώπων που απευθύνονται στις κοινωνικές υπηρεσίες έχει αλλάξει σημαντικά. Πλέον, δεν υποστηρίζουμε μόνο άτομα που βρίσκονταν διαχρονικά σε ευάλωτη θέση, αλλά και πολίτες, λ.χ. με σταθερή εργασία που δεν προσφέρει ικανοποιητικό εισόδημα, μονογονεϊκές οικογένειες, άτομα που επηρεάστηκαν από τις αλλεπάλληλες κρίσεις κ.ά.. Ως επαγγελματίες καλούμαστε να προσαρμόζουμε συνεχώς τις παρεμβάσεις, αναγνωρίζοντας νέες μορφές κοινωνικής ευαλωτότητας και υποστηρίζοντας την κοινωνική επανένταξη με σεβασμό, επιστημονική τεκμηρίωση και εξατομικευμένη προσέγγιση.

• Κώτη Αθηνά - Κοινωνική Λειτουργός της Μονάδας Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση Ρόδου

Πόσο συχνά καθυστερεί η αναζήτηση βοήθειας λόγω φόβου ή κοινωνικού στίγματος;

Δυστυχώς είναι συχνό φαινόμενο. Η αναζήτηση βοήθειας καθυστερεί πολύ συχνά λόγω φόβου και κοινωνικού στίγματος. Πολλοί άνθρωποι διστάζουν να απευθυνθούν τόσο σε υπηρεσίες υποστήριξης, όσο ακόμα και στην ίδια τους την οικογένεια, είτε από φόβο για επικριτικά σχόλια, είτε λόγω ντροπής ή έλλειψης ενημέρωσης. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα προβλήματα να επιδεινώνονται και να φτάνουν σε πιο σύνθετα και δύσκολα διαχειρίσιμα στάδια. Η καταπολέμηση του στίγματος και η ενίσχυση της ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης της κοινωνίας αποτελούν κρίσιμους παράγοντες, ώστε οι άνθρωποι να απευθυνθούν έγκαιρα σε ειδικούς ψυχικής υγείας, για να λάβουν την κατάλληλη υποστήριξη.

«Η αναζήτηση βοήθειας καθυστερεί πολύ συχνά λόγω φόβου και κοινωνικού στίγματος»

Πώς δουλεύετε με την οικογένεια του ατόμου και πόσο καθοριστικός είναι ο ρόλος της;

Η συνεργασία με την οικογένεια αποτελεί βασικό και αναπόσπαστο μέρος των παρεμβάσεων. Προσεγγίζουμε την οικογένεια ως ένα σύστημα, το οποίο επηρεάζει αλλά και επηρεάζεται. Μέσα από συμβουλευτική, υποστήριξη και ενδυνάμωση, επιδιώκουμε να βελτιώσουμε την επικοινωνία, να αναδείξουμε τα θετικά στοιχεία και να ενισχύσουμε τους προστατευτικούς παράγοντες της οικογένειας. Ο ρόλος της είναι καθοριστικός, καθώς μπορεί να λειτουργήσει είτε ως πηγή στήριξης και σταθερότητας είτε, σε ορισμένες περιπτώσεις, ως παράγοντας επιβάρυνσης. Για τον λόγο αυτό, η ενεργή και κατάλληλα καθοδηγούμενη συμμετοχή της οικογένειας είναι συχνά κρίσιμη για την πορεία και την αποτελεσματικότητα της παρέμβασης.

Υπάρχει επαρκής κάλυψη υπηρεσιών ψυχικής υγείας σε νησιωτικές περιοχές όπως η Ρόδος;

Παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια, η κάλυψη υπηρεσιών ψυχικής υγείας στις νησιωτικές περιοχές αντιμετωπίζει προκλήσεις. Συχνά δεν είναι επαρκής ως προς τις πραγματικές ανάγκες του πληθυσμού. Σε μεγαλύτερα νησιά, όπως η Ρόδος, υπάρχουν βασικές δομές ψυχικής υγείας και επαγγελματίες που προσφέρουν υποστήριξη. Ωστόσο, οι υπηρεσίες αυτές επιβαρύνονται σημαντικά, καλύπτοντας όχι μόνο τον τοπικό πληθυσμό αλλά και τα γύρω μικρότερα και μη νησιά, με αποτέλεσμα μεγάλες λίστες αναμονής και περιορισμένη δυνατότητα άμεσης παρέμβασης. Στα μικρότερα ή πιο απομακρυσμένα νησιά, η πρόσβαση είναι ακόμα πιο περιορισμένη ή και αποσπασματική, λόγω της γεωγραφικής απόστασης και του κόστους οδοιπορικών, με αποτέλεσμα πολλοί πολίτες να μένουν χωρίς σταθερή υποστήριξη. Η ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών, η στελέχωση με εξειδικευμένο προσωπικό και η ανάπτυξη καινοτόμων πρακτικών είναι απαραίτητες για τη βελτίωση της πρόσβασης και της ποιότητας φροντίδας.

• Μαρία Παυλίδη, Κοινωνική Λειτουργός του Κέντρου Κοινότητας Λέρου

Σε μια νησιωτική περιοχή όπως η Λέρος, ποιες ιδιαιτερότητες παρουσιάζουν οι κοινωνικές ανάγκες;
Η Λέρος, όπως και άλλα μικρά και απομακρυσμένα νησιά, παρουσιάζει ιδιαιτερότητες που σχετίζονται κυρίως με τη γεωγραφική απομόνωση και τη δημογραφική της σύνθεση. Η περιορισμένη πρόσβαση σε εξειδικευμένες υπηρεσίες δημιουργεί πρόσθετες ανάγκες υποστήριξης σε τοπικό επίπεδο. Οι δυσκολίες πρόσβασης είναι υπαρκτές, κυρίως λόγω της απόστασης από μεγάλα αστικά κέντρα και των συγκοινωνιακών περιορισμών. Ωστόσο, γίνεται συστηματική προσπάθεια να καλυφθούν τα κενά μέσα από την ενίσχυση των τοπικών δομών, τη συνεργασία με άλλες υπηρεσίες και, όπου είναι εφικτό, τη χρήση εξ αποστάσεως υποστήριξης. Η κοινωνική εργασία σε ένα μικρό νησί απαιτεί ευελιξία και πολυδιάστατη προσέγγιση. Πολλές φορές, διαχειριζόμαστε διαφορετικά περιστατικά με περιορισμένους πόρους.

Πώς διαχειρίζεστε περιστατικά όταν οι διαθέσιμες δομές είναι περιορισμένες;
Η διαχείριση βασίζεται στη δικτύωση και τη συνεργασία μεταξύ των τοπικών φορέων, καθώς και στην αξιοποίηση κάθε διαθέσιμου πόρου. Παράλληλα, δίνεται έμφαση στην ενδυνάμωση των ίδιων των πολιτών και των οικογενειών τους, ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν καλύτερα στις δυσκολίες. Προσπαθούμε ως επαγγελματίες με τα λιγοστά εργαλεία που μας παρέχονται να διαχειριστούμε την κάθε περίπτωση. Η γεωγραφική απομόνωση επηρεάζει σημαντικά την πρόσβαση, κυρίως όταν απαιτείται εξειδικευμένη φροντίδα εκτός νησιού. Αυτό μπορεί να συνεπάγεται οικονομική και ψυχολογική επιβάρυνση για τους πολίτες. Για τον λόγο αυτό, η ενίσχυση των τοπικών υπηρεσιών είναι καθοριστικής σημασίας. Η βασική έλλειψη ιατρών αλλά και παιδοψυχίατρου και παιδοψυχολόγου είναι πολύ κρίσιμη για την αντιμετώπιση πολλών περιστατικών.

Υπάρχει επαρκής στελέχωση και υποστήριξη των κοινωνικών υπηρεσιών σε νησιωτικό επίπεδο;
Σε πολλές νησιωτικές περιοχές δεν υπάρχουν επαρκείς κοινωνικές υπηρεσίες, με εμφανή διαρκή ανάγκη για περαιτέρω ενίσχυση σε ανθρώπινους και υλικούς πόρους, ώστε να καλύπτονται πληρέστερα οι αυξανόμενες ανάγκες. Οι μεγαλύτερες προκλήσεις σχετίζονται κυρίως με την πολυπλοκότητα των περιστατικών και την ένταση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι. Συχνά καλούμαστε να διαχειριστούμε καταστάσεις κρίσης, με περιορισμένους πόρους και σε πιεστικά χρονικά πλαίσια.

«Η ανάγκη για ένα ολοκληρωμένο και δίκαιο σύστημα κοινωνικής προστασίας είναι πιο επιτακτική από ποτέ»

Ωστόσο, το έργο μας συναντά σημαντικά εμπόδια. Η υποστελέχωση των υπηρεσιών, η ανεπαρκής ανάπτυξη δομών πρόληψης, η αποσπασματική παροχή υπηρεσιών και η αδυναμία έγκαιρης παρέμβασης επιβαρύνουν περαιτέρω τόσο τους πολίτες όσο και τους επαγγελματίες του χώρου. Η ανάγκη για ένα ολοκληρωμένο, δίκαιο και προσβάσιμο σύστημα κοινωνικής προστασίας είναι πιο επιτακτική από ποτέ. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, είναι αναγκαία η αναγνώριση και η ουσιαστική στήριξη του έργου των κοινωνικών λειτουργών. Η ενίσχυση των κοινωνικών υπηρεσιών με ανθρώπινους και υλικούς πόρους, η θεσμική κατοχύρωση του ρόλου τους και η επένδυση σε πολιτικές πρόληψης αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για μια κοινωνία με συνοχή, αλληλεγγύη και ισότητα.

«Στο τέλος, η ανθρώπινη ζεστασιά κάνει τη διαφορά»

Οι τρεις κοινωνικοί λειτουργοί που μοιράστηκαν μαζί μας την εμπειρία τους, περιγράφουν το επάγγελμά τους ως επιλογή συνειδητή, που πηγάζει από την επιθυμία να «στέκονται δίπλα στον άνθρωπο σε κρίσιμες στιγμές της ζωής του» και να «συμβάλλουν ουσιαστικά στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ανθρώπων». Παρά τις καθημερινές προκλήσεις, την έλλειψη πόρων και τα σύνθετα κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν, η δυνατότητα να κάνουν τη διαφορά σε κάθε άτομο, οικογένεια και κοινότητα αποτελεί για εκείνους πηγή δύναμης και νόημα. Όπως λένε, το επάγγελμα απαιτεί ψυχική ανθεκτικότητα, αλλά η χαρά της ουσιαστικής προσφοράς και η αίσθηση ότι μπορούν να φέρουν αλλαγή είναι αυτό που τους κρατάει πιστούς στο κάλεσμά τους.