Το όραμα του Κ. Πράπογλου για το Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης

Κυριακή Πετρίδου

Ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής και η σύγχρονη «ματιά» του

Σχετικά πρόσφατα, ο Δρ. Κώστας Πράπογλου, με τις ακαδημαϊκές περγαμηνές και το βαρύ βιογραφικό, ανέλαβε καλλιτεχνικός διευθυντής στο Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης του δήμου της Ρόδου.

Ο Δρ. Πράπογλου, ιστορικός τέχνης, αρχαιολόγος και αρχιτέκτονας, είναι γνωστός σε επίπεδο χώρας για τις πρωτοποριακές εκθέσεις και τα εικαστικά events που δημιουργούν αίσθηση, τα οποία έχει επιμεληθεί, όπως η έκθεση που φιλοξενήθηκε επί covid σε ένα από τα μεγαλύτερα, εγκαταλελειμμένα, κτήρια του συγκροτήματος του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου «Δαφνί» και εκείνη που επιμελήθηκε πέρυσι στο ανενεργό τέρμιναλ του αεροδρομίου «Ελ. Βεζινέλος». 

Στη συνέντευξη που παραχώρησε στη «Ροδιακή», μόλις έναν μήνα αφότου ανέλαβε τα καθήκοντά στο Μουσείο, μιλάει, βέβαια, για τα σχέδιά του και την πολυσυζητημένη, τα τελευταία χρόνια, «εξωστρέφεια» αυτού του μοναδικού «ναού» της τέχνης που διαθέτει η Ρόδος, όμως εμείς εκεί που σταθήκαμε είναι στη διεισδυτική του ματιά για το πως το μοναδικό κτιριακό απόθεμα του ιστορικού κέντρου και όχι μόνο, μπορεί να «δέσει» με τις εικαστικές τέχνες και το Μουσείο, ώστε να αναδειχθούν και τα δύο, και όλα αυτά μαζί να «δεθούν» με το τουριστικό προϊόν του νησιού, που όπως λέει και ο ίδιος, «αυτά πάντα πήγαιναν μαζί».

Η συνέντευξη του κ. Πράπογλου:

Καταρχάς, πώς ήρθατε εδώ και τι γνωρίζατε για το Μουσείο της Ρόδου; Τι εικόνα είχατε;

«Η αλήθεια είναι ότι γνώριζα κάποια πράγματα για το Μουσείο, κυρίως από ανθρώπους που είχα συνεργαστεί στο παρελθόν, δηλαδή καλλιτέχνες οι οποίοι είχαν συνεργαστεί με το Μουσείο ή είχαν εκθέσει έργα τους στο Μουσείο, μεταξύ των οποίων και μια πολύ γνωστή καλλιτέχνιδα, η Μαριάννα Στραπατσάκη, η οποία μου είχε μιλήσει για μία έκθεση που είχε κάνει στο Μουσείο τέλος πάντων, οπότε γνώριζα για τη συλλογή του αλλά όχι πάρα πολλά πράγματα. Έπειτα, το 2024, δέχομαι ένα τηλεφώνημα από την κυρία Σουσσάνα Καρδούλια, η οποία με προσκάλεσε, αν ενδιαφέρομαι και να θέλω, να αναλάβω ως Πρόεδρος της Καλλιτεχνικής Επιτροπής του Μουσείου. Έτσι, δηλαδή, ξεκίνησε η ουσιαστική γνωριμία, αν θέλετε, με το Μουσείο και τους ανθρώπους του. Έκανα ένα ταξίδι στη Ρόδο, γνώρισα την κυρία Καρδούλια και κάποιους άλλους συνεργάτες και είδα και λίγο το Μουσείο, τη συλλογή κ.λπ. και δέχτηκα λοιπόν να αναλάβω...».

Ένας άνθρωπος της τέχνης όπως εσείς, τι πιστεύετε ότι μπορείτε να φέρετε στο Μουσείο, το οποίο θεωρώ ότι είναι αρκετά γνωστό και έχει μία από τις πιο πλούσιες συλλογές στην Ελλάδα. Τι εντοπίσατε από την πρώτη επαφή, την πρώτη γνωριμία, με το Μουσείο;

«Ναι, είναι γεγονός ότι το Μουσείο έχει μία μεγάλη και αξιόλογη συλλογή. Η συλλογή του είναι πάρα πολύ σημαντική-αυτό δεν αμφισβητείται με τίποτα. Οπωσδήποτε, το ζήτημα του χώρου είναι σοβαρό στο Μουσείο: δηλαδή, υπάρχουν συγκεκριμένα κτήρια που γνωρίζουμε όλοι και αυτή τη στιγμή υπάρχει και η λεγόμενη Πινακοθήκη στην Πλατεία Σύμης, που ανακαινίζεται ακόμη, και ευελπιστώ ότι κάποια στιγμή αυτό το κτήριο θα είναι έτοιμο για να μπορέσει να ανοίξει ξανά στο κοινό του και να φιλοξενηθεί ένα πολύ μεγάλο κομμάτι της μόνιμης συλλογής και αυτό σίγουρα θα είναι ένα μεγάλο πλεονέκτημα για το Μουσείο αλλά και για τους κατοίκους και τους επισκέπτες του νησιού γιατί θα έχουν την ευκαιρία να δούνε πάρα πολλά έργα που διαθέτουμε στη συλλογή του Μουσείου. Αυτή τη στιγμή έχουμε, όπως γνωρίζετε, το κεντρικό κτήριο στο Νεστορίδειο Μέλαθρο και τη Νέα Πτέρυγα. Το Νεστορίδειο Μέλαθρο φιλοξενεί, στους δύο ορόφους του, έργα της μόνιμης συλλογής. Από τους δύο ορόφους, ο ένας έχει μια μόνιμη συλλογή με έργα του ζωγράφου Σεμερτζίδη, οπότε ουσιαστικά έχουμε μόνο έναν όροφο για να δείξουμε τα έργα της υπόλοιπης μόνιμης συλλογής. Η Νέα Πτέρυγα, η οποία φιλοξενεί, όπως γνωρίζετε επίσης, περιοδικές εκθέσεις, είτε ατομικές είτε ομαδικές, αλλά και πολλές εκδηλώσεις, ομιλίες κ.λπ. και υπάρχει και το κτήριο στο παλαιό Συσσίτιο που φιλοξενεί την συλλογή κεραμικών Ιζνίκ. Δηλαδή, νομίζω ότι έχουμε τους χώρους αυτή τη στιγμή που μπορούμε κάπως να τους εκμεταλλευτούμε για να αναδείξουμε ακόμα περισσότερο τη συλλογή».

Πώς θα μπορούσε να γίνει αυτό; Γιατί είστε ένας άνθρωπος που περιμένουμε να φέρει μια νέα πνοή. Πώς θα μπορούσε ν’ αναδειχτεί περισσότερο η συλλογή αλλά και το ίδιο το Μουσείο;

«Αρχικά, μια από τις προτάσεις που έχω κάνει στο Διοικητικό Συμβούλιο είναι να γίνει μια καινούργια έκθεση στο κεντρικό κτήριο, στο Νεστορίδειο, με ανανεωμένη τη συλλογή των μόνιμων έργων. Δηλαδή, αυτή τη στιγμή, υπάρχει μια έκθεση στον πρώτο όροφο που παρουσιάζει έναν αριθμό έργων εδώ και αρκετά χρόνια. Οπότε, θεωρώ πως ήρθε η ώρα να ανανεωθεί αυτή η έκθεση και να γίνει μια καινούργια σύλληψη, είτε σε εννοιολογικό άξονα αλλά και με την παρουσία κάποιων έργων που υπάρχουν στις αποθήκες μας εδώ και χρόνια, για να δώσουμε την ευκαιρία στο κοινό να δει και κάποια έργα τα οποία δεν έχει δει εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Οπότε, κάτι καινούργιο που εγώ σκέφτηκα και το πρότεινα είναι να δείξουμε μια έκθεση με έργα της συλλογής που ουσιαστικά θα κινείται στον άξονα των δωρεών. Δηλαδή, το Μουσείο μέσα από τις δωρεές του. Διότι έχουμε πάρα πολλά έργα που έχουν έρθει σε εμάς από δωρεές και ουσιαστικά είναι ένα κομμάτι της ταυτότητας του Μουσείου. Δηλαδή, πως μπορούμε και να τιμήσουμε τους δωρητές σαφώς αλλά και να δείξουμε στο κοινό ότι, ξέρετε, το Μουσείο μας απαρτίζεται από όλες αυτές τις δωρεές.

Εδώ μάλλον, παρενθετικά, θα πρέπει να αναφέρω ότι ο ρόλος ενός Μουσείου όπως είναι το Μουσείο της Ρόδου, είναι όχι μόνο να αναδεικνύει τα έργα που έχει στις συλλογές του, αλλά και κάπως να δημιουργεί και έναν δίαυλο επικοινωνίας με τη σύγχρονη πραγματικότητα. Τι θέλω να πω; Ότι, ναι, φυσικά, έχουμε μία πολύ σημαντική συλλογή αλλά θα πρέπει να υπάρχει και μία εξωστρέφεια για να ενταχθούμε και στο σήμερα».

Αυτό ήθελα να σας ρωτήσω: Πολύς λόγος γίνεται εδώ και χρόνια για την εξωστρέφεια του Μουσείου και την ανάγκη να έρθει πιο κοντά στην κοινωνία ή μάλλον να φέρει την κοινωνία πιο κοντά του. Δεν ξέρω, εσείς πώς αντιλαμβάνεστε/σχεδιάζετε να μπορεί να γίνει πράξη αυτό…

«Λοιπόν, εγώ το αντιλαμβάνομαι με τρεις τρόπους: ο πρώτος τρόπος είναι πρώτα απ' όλα να φιλοξενήσουμε εκθέσεις, είτε σε ομαδικό είτε σε ατομικό επίπεδο, καλλιτεχνών επί σύγχρονης τέχνης. Δηλαδή, καλλιτέχνες οι οποίοι δραστηριοποιούνται είτε στην Ελλάδα είτε στη Ρόδο μόνο. Δηλαδή, θα υπάρξουν κάποιες εκθέσεις τις οποίες ουσιαστικά, με ανοιχτό κάλεσμα, θα προσκαλούμε καλλιτέχνες που δραστηριοποιούνται στη Ρόδο για να δείξουν τη δουλειά τους. Αυτό όπως καταλαβαίνετε είναι πάρα πολύ σημαντικό γιατί δημιουργείται μία άμεση σχέση και συνάφεια με την εντοπιότητα και τη δική σας εικαστική πράξη. Δηλαδή, ποια είναι η εικαστική πράξη της Ρόδου. Αυτή θα τη δείξουμε.

Ο δεύτερος τρόπος είναι ο διάλογος μεταξύ των προϋπαρχόντων έργων τέχνης σε διάλογο με έργα σύγχρονων καλλιτεχνών. Δηλαδή, θα υπάρξουν κάποιες εκθέσεις όπου θα επιλέγονται κάποια έργα από τη μόνιμη συλλογή και οι καλλιτέχνες, οι σύγχρονοι καλλιτέχνες, θα εμπνέονται είτε από τα υλικά είτε από τη θεματική αυτών των έργων και θα παράγουν τα δικά τους καινούργια έργα και αυτά θα εκτίθενται το ένα δίπλα στο άλλο, το ένα απέναντι από το άλλο. Σε διάλογο. Και έτσι κάπως ενισχύουμε και την αξία της μόνιμης συλλογής αλλά και την αξία της σύγχρονης εικαστικής πράξης.

Και ο τρίτος τρόπος είναι πως μπορούμε να φέρουμε τον επισκέπτη μέσα στο Μουσείο, είτε αυτός ο επισκέπτης ζει στη Ρόδο είτε είναι κάποιος ο οποίος επισκέπτεται το νησί για τουρισμό. Είναι πάρα πολύ σημαντικό αυτό, δηλαδή πάρα πολύ σημαντικό να έρχεται κάποιος άνθρωπος για λίγες μέρες στη Ρόδο και να γνωρίζει ότι υπάρχει ένα Μουσείο Νεοελληνικής τέχνης και να έρθει να το επισκεφτεί και όχι απλά να περνάει από μπροστά, να το παρακάμπτει και να πηγαίνει στα καφέ ή τις παραλίες. Για εμένα αυτό είναι ένα πολύ μεγάλο στοίχημα και θέλω πραγματικά, όσο μπορώ και όσο περνά από το χέρι μου, να καταφέρουμε να φέρουμε κάποιους από αυτούς τους ανθρώπους στο Μουσείο.

Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να το κάνουμε αυτό. Ένας τρόπος είναι σίγουρα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τα οποία θα δείτε στους επόμενους μήνες να αποκτούν μια περισσότερη ζωή και κάπως να προσπαθούν να ενεργοποιήσουν και να κινητοποιήσουν το κοινό τους, είτε με κάποιες αναρτήσεις που θα καλούνται τα μέλη της σελίδας του Μουσείου να ανταποκριθούν σε κάποιες online δράσεις. Δηλαδή, θα εμφανίζεται ένα έργο και θα ζητούμε κάποιες σκέψεις, κάποια δείγματα δημιουργικής γραφής, είτε θα καλούμε καλλιτέχνες να ανταποκρίνονται σε κάποιο έργο με ένα δικό τους έργο, είτε θα παρουσιάζουμε αρχειακό υλικό του Μουσείου από προηγούμενες εκθέσεις, από παλαιότερους καταλόγους. Αυτά που αποκαλώ εγώ “ενσταντανέ μνήμης”. Δηλαδή, κάποια μικρά βιντεάκια στα οποία θα παρουσιάζονται άνθρωποι και θα μιλάνε για εκθέσεις του παρελθόντος που έγιναν στο Μουσείο. Όλα αυτά, όπως καταλαβαίνετε, κάπως δημιουργούν μία εμπλοκή με την σύγχρονη πραγματικότητα και δημιουργείται μία κινητικότητα».

Σχετικά με τη λειτουργικότητα των κεντρικών κτιρίων το Μουσείου, του Νεστορίδειου και της Νέας Πτέρυγας, υπάρχει και το μικρό θεατράκι εκεί, έχετε κάποια σχέδια; Για παράδειγμα, τα προηγούμενα χρόνια γίνονταν προσπάθειες για τη δημιουργία ενός καφέ στον πολύ όμορφο αύλειο χώρο του…

«Κοιτάξτε, εγώ δεν έχω κάποιο λόγο σε αυτά, αν και τα έχουμε συζητήσει με την πρόεδρο. Όμως, εννοείται πως και εγώ όταν πρωτοπήγα στο Μουσείο, θεώρησα ότι θα ήταν εύλογο να υπάρχει ένα καφέ. Ειδικά εκεί που, στη Νέα Πτέρυγα, υπάρχει και ένας ανεμόμυλος. Δηλαδή, υπάρχει αυτό το setting για να δημιουργηθεί ένα ωραιότατο καφέ. Και ένα μικρό, επίσης, αμφιθέατρο που έχουμε. Εκεί, εντάξει, το καλοκαίρι γίνονται και κάποιες βραδιές κινηματογράφου κτλ., αλλά θα μπορούσε αυτό να γίνει πιο συστηματικά. Δηλαδή, να γίνει ένα τοπόσημο, ένα σημείο αναφοράς, να γνωρίζει ο κόσμος ότι εκεί υπάρχει και καφέ αλλά υπάρχουν και διάφορες δράσεις. Θεωρώ ότι υπάρχει εκεί έδαφος για να γίνουν πράγματα. Αλλά αυτό είναι περισσότερο του διοικητικού συμβουλίου και της προέδρου. Αν μου ζητηθεί η γνώμη μου ή να εμπλακώ πιο ενεργά σε αυτό, βεβαίως θα βοηθήσω. Έχω πάρα πολλές ιδέες και από το εξωτερικό που έζησα και δούλεψα».

Ήθελα να ρωτήσω, πώς, εσείς, έχοντας ζήσει και δουλέψει σε ευρωπαϊκές πόλεις, αποφασίσατε να ασχοληθείτε μ’ αυτό; Ήταν η Ρόδος που σας έκανε να δεχτείτε; Γιατί υπάρχει και το τίμημα-αν μπορούμε να το πούμε έτσι- ενός τουριστικού προορισμού του βεληνεκούς της Ρόδου, ότι οι περισσότεροι την ταυτίζουν με τον μαζικό τουρισμό. Ωστόσο, έχουμε να επιδείξουμε και άλλα πράγματα. Θέλω να πω ότι, καμιά φορά, η εικόνα που έχουν οι περισσότεροι για το νησί, το αδικεί σε σχέση με την τέχνη και την παράδοση. Τι σας κέντρισε, λοιπόν, και είπατε ότι θα ασχοληθώ με το Μουσείο της Ρόδου;

«Εμένα με ενδιαφέρει πάρα πολύ, πέρα από τη σύγχρονη τέχνη, ο διάλογος με το παρελθόν. Δηλαδή, επειδή πέρα από ιστορικός τέχνης είμαι και αρχαιολόγος και αρχιτέκτονας, κάπως με γοητεύει, αν θέλετε, όλη η συνθήκη της Ρόδου: Ότι, δηλαδή, ναι, από τη μία έχεις αυτόν τον υπερτουρισμό, αλλά από την άλλη έχεις, ας πούμε, ένα απίστευτο κτηριακό απόθεμα, τη Μεσαιωνική σας Πόλη κτλ. που ειδικά όταν δεν είσαι από εκεί, όλο αυτό σε γοητεύει από τη μια και, από την άλλη, κάπως μου δημιουργεί την ανάγκη, από την αρχή δηλαδή όταν με κάλεσε η κα Καρδούλια, να έρθω για να κάνω ό,τι μπορώ για ν’ αναδειχθεί το Μουσείο και η τέχνη, όχι μόνο σε σχέση, αν θέλετε, με το κλειστό κτηριακό απόθεμα του ίδιου του Μουσείου, αλλά και πως μπορεί αυτό το Μουσείο να απλώσει την αίγλη του και την αξία του σε όλο το νησί και φυσικά σε όλη την Ελλάδα ώστε κάποιος που έρχεται στη Ρόδο, να ξέρει ότι εδώ υπάρχει ένα Μουσείο, είτε το βλέπει μπροστά του είτε δεν το βλέπει μπροστά του. Να ξέρει ότι εδώ υπάρχει ένα Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης και “πάμε να το ψάξουμε να το βρούμε”. Αλλά, αν μπορούμε περιδιαβαίνοντας την πόλη, να βλέπουμε και κάποιες δράσεις ή κάποιες εκθέσεις που κάπως σε παραπέμπουν σ’ αυτό το Mουσείο, για μένα αυτό είναι η μεγαλύτερη επιτυχία.

Και αυτό σας το λέω τώρα γιατί οι εκθέσεις που κάνω είναι μεγάλης κλίμακας. Δηλαδή, πέρα από αυτήν που αναφερθήκατε στο “Δαφνί”, υπάρχουν και άλλες πολύ μεγαλύτερες. Ας πούμε, πέρυσι έκανα μια πολύ μεγάλη έκθεση στον διεθνή αερολιμένα Αθηνών με ένα ολόκληρο τέρμιναλ που μου διέθεσε ο αερολιμένας. Τώρα έχω μια έκθεση που “τρέχει” στα Εξάρχεια σε έξι διαφορετικούς χώρους. Οπότε, αυτό, αν θέλετε, η πλοήγηση μέσα στην πόλη, είναι κάτι που μου αρέσει πάρα πολύ. Δηλαδή, μου αρέσει ο κόσμος να πηγαίνει από κτήριο σε κτήριο και να βλέπει εκθέσεις-είναι κάτι που έχω συζητήσει με την κυρία Καρδούλια…».

Εννοείτε, δηλαδή, να υπάρχουν περιοδικές κινητές εκθέσεις σε διάφορα κτήρια της πόλης;

«Ναι, ναι, ναι! Είναι κάτι που το είχα πει από την πρώτη στιγμή που πάτησα το πόδι μου στη Ρόδο. Εντάξει, η κυρία Καρδούλια… με φέρνει λίγο στην πραγματικότητα (γελάει)»!

Οφείλει λόγω του ρόλου της στο Μουσείο. Γιατί και εκείνη καλλιτέχνης είναι…

«Εννοείται, εννοείται. Αλλά ξέρετε κάτι; Τίποτα από όλα αυτά που έχω κάνει μέχρι στιγμής δεν ήταν εύκολα…».

Και συμβατικά από ό,τι συμπεραίνω…

«Ναι. Και ξέρετε, ξαφνικά, όταν και αν καταφέρεις να κάνεις κάτι τέτοιο, η εμπλοκή του κόσμου, της κοινωνίας αλλά και των τοπικών φορέων, γίνεται ξαφνικά τόσο σημαντική και αισθητή, που μετά, χωρίς να το καταλάβεις, αυτό το πράγμα γίνεται θεσμός γιατί, ξαφνικά, συνειδητοποιούν ότι ο τουρισμός δεν είναι μόνο τα ξενοδοχεία κι οι παραλίες αλλά είναι και ο πολιτισμός και η τέχνη. Αυτά πηγαίνουν μαζί. Πάντα πηγαίνανε μαζί. Θα αναφέρω τα παραδείγματα κάποιων άλλων νησιών που κάπως έχουν καταφέρει και έχουν συνδυάσει την ποιότητα του τουρισμού με την τέχνη, Ας πούμε η Ύδρα, η Κρήτη, το Ηράκλειο, τα Χανιά και το Ρέθυμνο. Και η Κέρκυρα. Δηλαδή, υπάρχουν εστίες τέτοιες που έχουν Καταφέρει να συνδυάσουν τον καλό τουρισμό με τον πολιτισμό και αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό. Δηλαδή, όσο πιο γρήγορα καταφέρουμε να το συνειδητοποιήσουμε αυτό στη Ρόδο και να πείσουμε κάποιους ανθρώπους που μπορεί να μας βοηθήσουν να υλοποιηθεί μία τέτοια δράση, πιστέψτε με, θα είναι καταπληκτικό. Το έχω ζήσει αρκετές φορές και έχω δει πως οι άνθρωποι αλλάζουν και αγαπούν την τέχνη».

Κλείνοντας, είναι κάτι άλλο που θα θέλατε να πείτε;

«Αυτό που θέλω να πω είναι ότι, πραγματικά, θέλουμε να πετύχουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε για το Μουσείο γιατί και ο δικός μου ρόλος αλλά και ο ρόλος της κυρίας προέδρου είναι εφήμερος, όπως γνωρίζετε. Δηλαδή, δεν είμαστε εκεί για πάντα. Οπότε, είναι πολύ σημαντικό για μένα, για να μιλήσω προσωπικά, να δημιουργηθεί μια παρακαταθήκη για τους επόμενους και κυρίως για τους κατοίκους της Ρόδου. Δηλαδή, οι άνθρωποι αυτοί να χαίρονται που θα έρθουν στο Μουσείο για να δουν τέχνη. Να δουν την τέχνη του παρελθόντος και την τέχνη του σήμερα. Για μένα είναι πάρα πολύ σημαντικό αυτό».