Σωτήρης Ντάλης: Η Βιώσιμη Κοινωνία της Ευημερίας. Η συμβολή ενός Πανεπιστημίου ειδικού εθνικού σκοπού

Rodiaki NewsRoom

Με αφορμή το βιβλίο του καθηγητή Στ. Μπαμπανάση

Γράφει ο Σωτήρης Ντάλης

Πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών

Στο νέο βιβλίο του, ο ομότιμος καθηγητής του πανεπιστημίου μας, του Πανεπιστημίου Αιγαίου, ο Στέργιος Μπαμπανάσης, μάς ταξιδεύει στις εμπειρίες της ζωής του, μέσα από τα σημαντικά γεγονότα της περιόδου 1935-2025.

Η Βιώσιμη Κοινωνία της Ευημερίας για την οποία μιλάει συχνά στα κείμενα του, συνδέεται με την αγωνία του για την περιοχή της Μεσογείου που βρίσκεται διαρκώς στην καρδιά της επικαιρότητας με συχνές συγκρούσεις.

Ο Στέργιος Μπαμπανάσης μας καλεί σε έναν αναστοχασμό πάνω στην κληρονομιά της μνήμης και της κουλτούρας της Μεσογείου, αποδεχόμενοι τη μεσογειακή πολυμορφία, όχι για να οδηγηθούμε ξανά στη διαίρεση αλλά για να αναζητήσουμε την κατανόηση της ενότητας.

Η βιώσιμη κοινωνία της ευμερίας, συνδέεται με την ενότητα και της σταθερότητα της Μεσογείου, αλλά και με τα ήρεμα νερά στο Αιγαίο, όπου ένα πανεπιστήμιο συνδέεται με αυτό το όραμα του συγγραφέα.

Πριν δυο χρόνια, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου γιόρτασε τα 40 από την ίδρυσή του.

Πρόκειται για ένα Δημόσιο περιφερειακό πανεπιστήμιο ειδικού εθνικού σκοπού που αποτελεί τον ορισμό της αισιοδοξίας και της δημιουργίας γιατί είναι η συνέχεια του οράματος ενός από τους κορυφαίους Έλληνες επιστήμονες παγκόσμιας εμβέλειας, του μαθηματικού και συνεργάτη του Αϊνστάιν, Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή, όπως εύστοχα το περιγράφει στο βιβλίο του ο κος Μπαμπανάσης.

Σε όλες τελετές αποφοιτήσεων του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών, θεωρώ χρέος μου να θυμίζω πως ο Καραθεοδωρή είναι εκείνος ο οποίος πρότεινε στον Ελευθέριο Βενιζέλο την ίδρυση Ιωνικού Πανεπιστημίου στη Σμύρνη, που θα λειτουργούσε ως «γέφυρα» μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Δυστυχώς, το σχέδιο το συμπαρέσυρε η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922.

Δυο χρόνια αργότερα, το 1924, ο Καραθεοδωρή επανήλθε και πρότεινε την ίδρυση του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Η ιδέα του θα υλοποιηθεί 60 χρόνια αργότερα με την ίδρυση του Πανεπιστημίου Αιγαίου το 1984, ενός περιφερειακού πανεπιστημίου που αποτελεί φάρο εκπαιδευτικής ποιότητας, διαμορφώνοντας το ανθρώπινο κεφάλαιο τόσο σε τοπικό, περιφερειακό αλλά και πανελλήνιο επίπεδο. Ένας από τους πυλώνες για την ίδρυση και λειτουργία του Πανεπιστημίου μας, υπήρξε ο κος Μπαμπανάσης και είναι μεγάλη τιμή για μένα να το υπογραμμίζω σήμερα εκ μέρους του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Ο κος Μπαμπανάσης έπαιξε σημαντικό ρόλο και στην ίδρυση του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών, το οποίο εκπροσωπώ και το οποίο συμπληρώνειτου χρόνου30 χρόνια από την ίδρυσή του στη Ρόδο, στο πλαίσιο της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών.

Το ενδιαφέρον του για το Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών, ο κος Μπαμπανάσης το έδειξε και με την παρουσία του στη Ρόδο, στην τελετή ανακήρυξης σε επίτιμο διδάκτορα του πρώην προέδρου της Κύπρου και αγαπημένου του φίλου του αείμνηστου Γιώργου Βασιλείου.

Επιτρέψτε μου λίγα λόγια για το Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών γιατί η ίδρυσή του συνδέεται με τις αγωνίες του συγγραφέα.

Είναι ένα Τμήμα «Σπουδών Περιοχής» με αντικείμενο την ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου, την κομβική γεωπολιτική και γεωοικονομική σημασία της οποίας, αναγνώρισε έστω και με καθυστέρηση η Ευρωπαϊκή Ένωση, θεσμοθετώντας χαρτοφυλάκιο Επιτρόπου με αντικείμενο τη Μεσόγειο.

Με διεπιστημονικό αντικείμενο τις Μεσογειακές Σπουδές, προσφέρει υψηλής ποιότητας, προπτυχιακά, μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών, διδακτορικές σπουδές και μεταδιδακτορική έρευνα.

Με θεσμοθετημένες τρεις Επιστημονικές Κατευθύνσεις Ειδίκευσης, στην Αρχαιολογία, τη Γλωσσολογία Νοτιοανατολικής Μεσογείου και τις Διεθνείς Σχέσεις και Οργανισμούς, οι οποίες αποτυπώνονται πλέον και στον τίτλο του Τμήματός μας.

Το Τμήμα μας έχει κι ένα άλλο σημαντικό πλεονέκτημα στο Πρόγραμμα Σπουδών του, την υποχρεωτική διδασκαλία και εκμάθηση τριών γλωσσών της Μεσογείου, των Αραβικών, Εβραϊκών και Τουρκικών. Θα μπορούσαμε να το χαρακτηρίσουμε και ως πρωτοπορία στα ελληνικά πανεπιστήμια.

Παράλληλα με το σύγχρονο και δυναμικό Πρόγραμμα Προπτυχιακών Σπουδών, στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών, λειτουργούν Προγράμματα Μεταπτυχιακών Σπουδών στα γνωστικά αντικείμενα και των τριών Επιστημονικών Κατευθύνσεων του Τμήματος, τα οποία πιστοποιήθηκαν πρόσφατα.

Το ένα μεταπτυχιακό μας, που έχω τη χαρά να διευθύνω, έχει τίτλο: «Διακυβέρνηση, Ανάπτυξη και Ασφάλεια στη Μεσόγειο» και συνδέεται με την αγωνία του αγωνία του συγγραφέα για βιώσιμη κοινωνία της ευημερίας που χρειάζεται και εξωστρεφή πανεπιστήμια.

Προς αυτή την κατεύθυνση, ενισχύοντας την εξωστρέφειά του, το Τμήμα μας, προχώρησε στην ίδρυση και λειτουργία του πρώτου Ξενόγλωσσου Προπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, με αντικείμενο την Αρχαιολογία, την Ιστορία και τον Πολιτισμό στην Ανατολική Μεσόγειο.

Σε μεταπτυχιακό επίπεδο προχωρήσαμε σε ένα ξενόγλωσσο Διατμηματικό Πρόγραμμα Σπουδών, με αντικείμενο τη Γαλάζια Οικονομία, τον Βιώσιμο Θαλάσσιο Τουρισμό και τις Μεταφορές, με τη συνεργασία του Τμήματος Ναυτιλίας και επιχειρηματικών Υπηρεσιών και του Τμήματος Ωκεανογραφίας και Θαλασσίων Βιοεπιστημών.

Το Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών έχει κατακτήσει μια θέση ισότιμου και πολύτιμου εταίρου στην αναπτυξιακή πορεία της περιοχής της Ρόδου και της Δωδεκανήσου. Επιμένω, πως διαδραματίζει έναν ειδικό εθνικό σκοπό με άποψη για τη νησιωτικότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη και ως τέτοιο πρέπει να το βλέπει η Πολιτεία αλλά και η τοπική κοινωνία.

Προς την κατεύθυνση αυτή θα μπορούσαμε να δούμε μια θεσμική συνεργασία με το Ίδρυμα Μεσογειακών Μελετών, μια πρόταση την οποία έχω ήδη συζητήσει με τον κο Στάθη. Εδώ θα ήταν χρήσιμη η βοήθεια του κουΜπαμπανάση αλλά και του κου Γιαννίτση που είναι επίτιμος διδάκτωρ του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών.

Διανύουμε μια περίοδο, όπου στις σύγχρονες δημοκρατίες ακόμη και οι ελεύθερες δημοκρατικές εκλογές που είναι δίκαιες δεν παράγουν πάντα δημοκράτες ηγέτες.

Γι’ αυτό είναι τόσο σημαντικό να προστατεύονται οι αρχές του κράτους-δικαίου. Σε ορισμένα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως η αγαπημένη Ουγγαρία του κου Μπαμπανάση μέχρι πρόσφατα, οι ηγέτες το βρίσκουν αυτό ενοχλητικό.

Σήμερα, η Ευρώπη βιώνει πλέον μια βίαιη γεωπολιτική ενηλικίωση και προχωρά στην υιοθέτηση ενός αμυντικού σχεδίου που περιλαμβάνει μεγάλη αύξηση αμυντικών δαπανών για τον επανεξοπλισμό της, ώστε να μπορέσει να υπερασπιστεί τόσο την Ουκρανία όσο και τον εαυτό της.

Η Ευρώπη είχε επαναπαυθεί τις προηγούμενες δεκαετίες σε μια «ευτυχισμένη υποτέλεια» στα θέματα της άμυνας και της ασφάλειάς της.

Θέλει μια διεθνή τάξη με κανόνες αλλά είναι αναγκασμένη σήμερα να προχωρήσει μόνη της με τις δημοκρατικές αξίες και την άμυνα. Δηλαδή, τις αξίες της κι ένα ραβδί που θα έλεγε και ο Θεόδωρος Ρούσβελτ. Είναι πλέον υποχρεωμένη να οικοδομήσει ένα στέρεο περίγραμμα γύρω από την ασφάλεια και τη δημοκρατία και τις διάφορες διαστάσεις της: τον σεβασμό των συνόρων, των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου.

Η νέα συζήτηση για το μέλλον της ασφάλειας της Ευρώπης που προκάλεσε ο Τραμπ, οδηγεί σήμερα εκ των πραγμάτων σε αναζήτηση μιας νέας αλληλεγγύης μεταξύ των ευρωπαίων εταίρων.

Όσον αφορά εμάς, οτιδήποτε ευνοεί τη λειτουργία και τον ρόλο της Ε.Ε., ευνοεί και τα εθνικά μας συμφέροντα.

Σε αυτή την ιστορική αναδιανομή ευθυνών, η Ελλάδα δεν πρέπει να απουσιάσει. Είναι χώρα του σκληρού πυρήνα της ενοποιητικής διαδικασίας μέσω της Ευρωζώνης και έχει στηρίξει όλες τις προσπάθειες της Ε.Ε. που στοχεύουν στην πολιτική ενοποίηση. Η Ελλάδα έχει επενδύσει πάρα πολλά στις αμυντικές δαπάνες της και έδινε πάντα μεγάλη έμφαση στην εθνική της άμυνα.

Η συζήτηση περί μείωσης του ρόλου των ΗΠΑ στην Ευρώπη και αύξησης εκείνου των Ευρωπαίων, αφορά και την εθνική μας άμυνα.

Πρέπει να μελετήσουμε με προσοχή τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες για την κοινωνία του κόσμου, της χώρας και της περιοχής, έχοντας πάντα κατά νου έναν εξωστρεφή και υγιή πατριωτισμό.

Τόσο το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, όσο και το Τμήμα μου το Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών, δεσπόζουν στο Αιγαίο και στη Μεσόγειο και με τα κιάλια της γνώσης συνεχίζουν να εντοπίζουν τα πλοία της αισιοδοξίας.

Ο στρατηγικός στόχος της βιώσιμης κοινωνίας της ευημερίας που περιγράφει ο κος Μπαμπανάσης στο βιβλίο του, χρειάζεται αποφοίτους των πανεπιστημίων μας που θα ταξιδεύουν στο «αύριο», διατηρώντας ζωντανή την αγωνία τους για πρόοδο.

*Το κείμενο αυτό αποτέλεσε την ομιλία του καθηγητή Σωτήρη Ντάλη στην παρουσίαση του βιβλίου του ομότιμου καθηγητή του Πανεπιστημίου Αιγαίου Στέργιου Μπαμπανάση που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα στην Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων.