Γιάννης Σαμαρτζής: Η χρησιμότητα του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) και το κατά κεφαλήν ΑΕΠ στις χώρες της ΕΕ

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Γιάννης Σαμαρτζής

Οικονομολόγος 

Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους οικονομικούς δείκτες που χρησιμοποιούνται παγκοσμίως για την αξιολόγηση της οικονομικής δραστηριότητας μιας χώρας. Εκφράζει τη συνολική χρηματική αξία όλων των τελικών αγαθών και υπηρεσιών που παράγονται στο εσωτερικό μιας χώρας κατά τη διάρκεια μιας συγκεκριμένης χρονικής περιόδου, συνήθως ενός έτους, ενός τριμήνου ή ενός εξαμήνου. Το ΑΕΠ χρησιμοποιείται τόσο από τις κυβερνήσεις όσο και από διεθνείς οργανισμούς, επιχειρήσεις και ερευνητές, καθώς παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για την πορεία της οικονομίας και συμβάλλει στη λήψη σημαντικών οικονομικών αποφάσεων.

Η χρησιμότητα του ΑΕΠ είναι ιδιαίτερα μεγάλη, επειδή αποτελεί έναν αξιόπιστο δείκτη της οικονομικής ανάπτυξης μιας χώρας. Όταν το ΑΕΠ αυξάνεται, αυτό σημαίνει συνήθως ότι η παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών, η κατανάλωση και οι επενδύσεις βρίσκονται σε ανοδική πορεία. Η αύξηση αυτή συνδέεται με τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, την ενίσχυση των εισοδημάτων και τη βελτίωση των επιχειρηματικών προοπτικών. Αντίθετα, όταν το ΑΕΠ παρουσιάζει μείωση για διαδοχικές χρονικές περιόδους, αποτελεί ένδειξη οικονομικής ύφεσης, η οποία συχνά συνοδεύεται από αύξηση της ανεργίας, μείωση των επενδύσεων και περιορισμό της κατανάλωσης.

Επιπλέον, το ΑΕΠ αποτελεί βασικό εργαλείο για τη χάραξη οικονομικής πολιτικής. Οι κυβερνήσεις παρακολουθούν συστηματικά την εξέλιξή του, ώστε να διαμορφώνουν κατάλληλες δημοσιονομικές και αναπτυξιακές πολιτικές. Για παράδειγμα, σε περιόδους χαμηλής οικονομικής ανάπτυξης μπορεί να εφαρμοστούν μέτρα όπως η αύξηση των δημόσιων επενδύσεων, η μείωση της φορολογίας ή η ενίσχυση συγκεκριμένων παραγωγικών κλάδων. Παράλληλα, διεθνείς οργανισμοί, όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα, χρησιμοποιούν το ΑΕΠ για να αξιολογούν την οικονομική κατάσταση των χωρών και να διαμορφώνουν τις σχετικές οικονομικές τους πολιτικές.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η χρήση του ΑΕΠ στις διεθνείς συγκρίσεις. Μέσω του κατά κεφαλήν ΑΕΠ, δηλαδή του ΑΕΠ που αντιστοιχεί σε κάθε κάτοικο, είναι δυνατό να συγκριθεί το επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης διαφορετικών χωρών. Αν και ο δείκτης αυτός δεν αποτυπώνει πλήρως την ποιότητα ζωής των πολιτών, αποτελεί ένα χρήσιμο μέτρο για την εκτίμηση του μέσου οικονομικού επιπέδου και της παραγωγικότητας μιας οικονομίας. Επιπλέον, οι επιχειρήσεις και οι επενδυτές, αξιοποιούν τα στοιχεία του ΑΕΠ για να εκτιμήσουν τις δυνατότητες μιας αγοράς και να λάβουν αποφάσεις σχετικά με νέες επενδύσεις ή την επέκταση των δραστηριοτήτων τους.

Παρά τη μεγάλη σημασία του, το ΑΕΠ παρουσιάζει και ορισμένους περιορισμούς. Δεν λαμβάνει υπόψη την κατανομή του εισοδήματος μεταξύ των πολιτών, τις κοινωνικές ανισότητες, την ποιότητα του περιβάλλοντος, την αξία της της οικιακής παραγωγής, ούτε την ποιότητα ζωής και την ευημερία των ανθρώπων. Είναι, επομένως, πιθανό δύο χώρες με παρόμοιο ΑΕΠ να παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές ως προς το βιοτικό επίπεδο και τις κοινωνικές συνθήκες. Για τον λόγο αυτό, οι οικονομολόγοι χρησιμοποιούν το ΑΕΠ σε συνδυασμό με άλλους δείκτες, όπως ο Δείκτης Ανθρώπινης Ανάπτυξης, ο οποίος λαμβάνει υπόψη και παράγοντες, όπως η εκπαίδευση και το προσδόκιμο ζωής.

Κατά συνέπεια, το ΑΕΠ δημιουργήθηκε ως δείκτης παραγωγικής δραστηριότητας και όχι ως συνολικός δείκτης κοινωνικής ευημερίας. Επομένως, δεν συμπεριλαμβάνει την εισοδηματική ανισότητα, την παραοικονομία, την περιβαλλοντική φθορά ή την ποιότητα ζωής των πολιτών.

Κατά συνέπεια, οι βασικές χρήσεις του ΑΕΠ είναι:

• Η μέτρηση του οικονομικού μεγέθους και της μεγέθυνσης της οικονομίας, η οποία αποτυπώνει τη συνολική χρηματική αξία των τελικών αγαθών και υπηρεσιών που παράγονται εντός της επικράτειας σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Έτσι, επιτρέπει τον γρήγορο εντοπισμό της φάσης του οικονομικού κύκλου (ανάπτυξης και. ύφεσης).
• Η διακρατική και η διαχρονική σύγκριση της χώρας, η οποία διευκολύνει τη σύγκριση της οικονομικής ισχύος μεταξύ διαφορετικών χωρών, ειδικά όταν εκφράζεται ως κατά κεφαλήν ΑΕΠ ή με βάση την Ισοτιμία Αγοραστικής Δύναμης. Παράλληλα, το πραγματικό ΑΕΠ, προσαρμοσμένο στον πληθωρισμό, επιτρέπει τη διαχρονική παρακολούθηση της παραγωγικότητας.
• Η άσκηση οικονομικής πολιτικής, η οποία αποτελεί τη βασική πυξίδα για κυβερνήσεις και κεντρικές τράπεζες. Χρησιμοποιείται για τη χάραξη δημοσιονομικής πολιτικής, τον καθορισμό επιτοκίων, καθώς και για την αξιολόγηση της βιωσιμότητας του δημόσιου χρέους, ως ποσοστό Χρέος προς ΑΕΠ..
• Ο επενδυτικός προσανατολισμός, ο οποίος παρέχει σε επιχειρήσεις και διεθνείς επενδυτές μια ξεκάθαρη εικόνα για το μέγεθος της εγχώριας αγοράς, την καταναλωτική δυναμική της και το γενικότερο επιχειρηματικό κλίμα.

Συμπερασματικά, το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν αποτελεί το θεμελιώδη δείκτη για την κατανόηση της οικονομικής πορείας μιας χώρας. Παρέχει πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με την παραγωγή, την ανάπτυξη και τις προοπτικές της οικονομίας, ενώ συμβάλλει στη λήψη αποφάσεων από κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και διεθνείς οργανισμούς. Παρότι δεν αποτυπώνει όλες τις διαστάσεις της κοινωνικής ευημερίας, παραμένει διεθνώς ο σημαντικότερος δείκτης μέτρησης της οικονομικής δραστηριότητας και ένα απαραίτητο εργαλείο για την αξιολόγηση της αναπτυξιακής πορείας της κάθε χώρας.

Το Κατά κεφαλήν ΑΕΠ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ-27) σε τρέχουσες τιμές ευρώ, του 2024.

Πηγή: Eurostat