Οι Λίνδιοι Μεγάλοι Ευεργέτες: Βασίλειος Σ. Διάκου, Σπύρος Καρασλάνης και Ι. Ζίγδης

Γράφει ο Κυριάκος Ι. Φίνας Οπως τα τελυεταία 20 χρόνια από τη λήξη του 19ου αιώνα, έτσι και την πρώτη δωδεκαετία του 20ού, Κέντρο κάθε Εκπαιδευτικής και Θρησκευτικής Δωδεκανησιακής κίνησης ήταν οι τέσσερις Μητροπόλεις. Κατά την περίοδο αυτή επικεφαλής της Δωδεκανησιακής Εκκλησίας, η οποία, σημειωτέον, από τη σύστασή της, 284 μ.Χ., με πρώτο Επίσκοπο Ρόδου, το Φωτεινό (284-305), πορεύεται στενά με το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης, βρίσκονταν: στην Επαρχία Ρόδου ο Μητροπολίτης Ιωακείμ Βαλασιάδης, εκείνη της Κω ο Ιωακείμ, της Καρπάθου ο Ευγένιος Μαστοράκης και της Καλύμνου ο Γερμανός Θεοτοκάς. Ετσι, την προαναφερθείσα περίοδο αρχίζει να διαφαίνεται εντονότερη εκπαιδευτική κίνηση στη Ρόδο, με τα κληροδοτήματα των Παύλου και Νικολάου Καζούλλη. Χάρη στις δωρεές αυτές (1887), οικοδομήθηκε το πρώτο στη Ρόδο Παρθεναγωγείο, το Καζούλλειο. Από, δε, το 1900 μέχρι το 1910, η δραστηριότητα του Μητροπολίτη Ιωακείμ Βαλασιάδη έδωκε παραπέρα ώθηση. Το Βενετόκλειο Γυμνάσιο άρχισε να λετιουργεί από το σχολικό έτος 1910-1911, ως τετρατάξιο Γυμνάσιο, το δε υπάρχον μέχρι τότε Ημιγυμνάσιο περιορίστηκε στην εξατάξια Αστική Σχολή. Δωρητές ανέγερσης εξολοκλήρου του Πνευματικού αυτού ιδρύματος είναι τα αδέλφια Μίνως Β. Βενετοκλής και Δημήτριος Β. Βενετοκλής. Το 1922 αναγνωρίστηκε από το Υπουργείο Παιδείας της Ελλάδας, ως Γυμνάσιο Αλλοδαπής, ισότιμο των ελληνικών. Παρόμοια ρύθμιση έγινε και για το Πανορμίτειο Γυμνάσιο Σύμης. Εξάλλου, για ιστορικούς και μόνο λόγους να αναφερθεί, ότι ο πρώτος Ροδίτης, που αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο Αθηνών στις αρχές της δεκαετίας του 1860, ήταν ο νομικός και εκ των ευεργετών ανέγερσης του Βενετόκλειου ΓΥμνασίου, ο Μίνως Βενετοκλής. * * * Στα πλαίσια της προαγωγής της Στοιχειώδους και Μέσης Εκπαίδευσης της Ρόδου, ο Μητροπολίτης Απόστολος Τρύφωνος, του οποίου η επιψήφιση από την Ιερά Σύνοδο του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινούπολης έγινε προ 100 περίπου χρόνων, συγκεκριμένα στις 10 Ιουνίυ 1913, παρώτρυνε το Λίνδιο εμποροπλοίαρχο Βασίλειο Σ. Διάκου να διαθέσει το ανάλογο χρηματικό ποσό, προκειμένου η αρχαί Κωμόπολης να αποκτήσει και αυτή, το κατάλληλο σχολικό συγκρότημα. Η ενέργεια αυτή ήταν στις προτεραιότητες του Μητροπολίτη, καθόσον το δημοτικό σχολείο Λίνδου την εποχή εκείνη στεγαζόταν, κατά διαστήματα εναλλακτικά σε διάφορα σπίτια, όπως και το Ημιγυμνάσιο Λίνδου, που λειτούργησε στην πενταετία 1926-1930. Αυτή, όμως, η κατάσταση δεν ήταν δυνατό να συνεχιστεί, με το να μοιράζονται τα παιδιά σε διάφορα σπίτια, κι έτσι να διασπάται και η πειθαρχία, ως και η ενδεδειγμένη παρακολούθηση των μαθητών και μαθητριών. Ο Βασίλειος Σ. Διάκου, ανταποκρινόμενος στη παρότρυνση του Μητροπολίτη Τρύφωνος, κατέθεσε, ήδη, από το 1915 στην Εθνική τράπεζα και όχι στην Εβραϊκή ή Ιταλική που λειτουργούσαν στη Ρόδο, το ανάλογο χρηματικό ποσό για το υπό ανέγερση εκπαιδευτικό οίκημα και προς τον σκοπό αυτό εντοπίστηκε οικόπεδο κοντά στην Εκκλησία, που ήταν το νεκροταφείο του χωριού. Καθώς αναφέρεται στο περιοδικό “Ορθόδοξος Διδαχή”, αρ. 19/18.10.1915, στη στήλη “Χρονικά”, Σχολικά Λίνδου: «Επί τη ευκαιρία μεταβάσεως της Αυτού Σεβασμιότητος εις Λίνδον δια την ετησίαν Ποιμαντική Επιθεώρησιν, διηυθετήθη αισίως και το επί πολλού συνταράξαν την Κοινότητα ταύτην σχολικόν ζήτημα. Ούτω, την Τετάρτην Σεπτεμβρίου εγένοντο αι εργασίαι δια την ανέγερσιν του νέου των Σχολών κτηρίου του δι’ αυτήν απαιτουμένου χρήματος ευρισκομένου από πολλού εις την Εθνικήν τράπεζαν. Ελπίζεται, δε, ότι και αν παρουσιασθεί μικρόν τι έλλειμμα, θα σπεύσωσι να καλύψωσιν αυτώ οι τε εν τω εξωτερικώ φιλοπάτριδες Λίνδιοι και ο Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος “Η Αναμόρφωσις”, όστις λίαν ευεργετικώς δρα υπό την προεδρίαν του ρέκτου ιατρού Γεωργίου Παναγή». Η ανέγερση του αναφερόμενου σχολικού κτηρίου προχώρησε και από το σχολικό έτος 1917-1918 άρχισε η λειτουργία του. Στο χώρο αυτόν, πριν από το 1916, όπως προαναφέρεται, ήταν το νεκροταφείο της Κωμόπολης. Την περίοδο αυτή στη Λίνδο υφίστατο και Ζ’ τάξη, η οποία, όμως, το 1921 έπαυσε να λειτουργεί. * * * Οπως είναι γνωστό, μέχρι και τις αρχές του 20ού αιώνα και στην πόλη της Ρόδου κάθε Ενορία είχε ξεχωριστό Νεκροταφείο ή “Κοιμητήρι”, όπως συνηθιζόταν να λέγεται τότε, για την ταφή των νεκρών. Στα χωριά χρησιμοποιούνταν, όπως και στη Λίνδο, ο χώρος γύρω από την Εκκλησία. Μία από τις πρώτες ενέργειες του Μητροπολίτη Ρόδου Ιωακείμ Βαλασιάδη, ήταν η απομάκρυνση των Νεκροταφείων μακριά από τις κατοικημένες περιοχές, παρά τις έντονες αντιδράσεις που συνάντησε, ιδιαίτερα από τους κατοίκους της πρωτεύουσας του νησιού. Ο συγγραφέας Πλάτων Κ. Κυπριώτης στο έργο του: «Οι Βενετοκλείς και ο Βενετόκλειον-η συμβολή των εις την Παιδείαν του Εθνους», στο κεφάλαιο: «Η ίδρυση του Ναού του Αγίου Δημητρίου Ρόδου», αναφέρει επί του προκειμένου, εκτός των άλλων, τα εξής: «...Είναι ευκολότερον, είπε κάποιος, να ξεριζώσει κανείς από τον άνθρωπον την καρδιά του, παρά τα έθιμά του». Εις τους Χριστιανούς-τούτο εις όλον τον κόσμον τον Χριστιανικόν-η μεταφορά των Νεκροταφείων μακράν των Εκκλησιών και των ιδικών των, εθεωρήθη ως κάτι ατο αντιχριστιανικόν. Οι γυναίκες προς παντός αντέδρασαν με σφοδρότητα. Είχον την συνήθειαν κάθε Σάββατον βράδυ και τας εορτάς να μεταβαίνουν επί του τάφου των ιδικών των, να θυμιάζουν και να μνημονεύουν τους νεκρούς των δια του Ιερέως της Εκκλησίας. Το νέον Νεκροταφείον εφάνη ως “εξορία”. Δια να εμποδίσουν την μεταφοράν εδημιούργησαν επεισόδια και μερικαί εξ αυτών εφυλακίσθησαν, διότι ο Μητροπολίτης είχε ζητήσει την επέμβασιν των Τουρκικών Αρχών δια να επιβάλη την απόφασίν του... Χάρις, όμως, εις την μετριοπάθειαν και κατανόησιν των περισσοτέρων Δημογερόντων και την διπλωματικότητα του Μητροπολίτου, τα πνεύματα κατηυνάσθησαν, η κρίσις παρήλθε και τον Δεκέμβριον του 1903 καθιερούτο, πλέον, ως νεκροταφείον της πόλεως Ρόδου το νέον Νεκροταφείον επί οικοπέδου της Ορθοδόξου Κοινότητος και τη συνδρομή των τέκνων Δημοσθένους Δρακίδου...». * * * Εν τω μεταξύ, αν και άρχισε τη λειτουργία του το Δημοτικό σχολείο, σε οικόπεδο του πρώην Νεκροταφείου, ύστερα από λίγα χρόνια, ήδη από το 1926, ότε δημιουργήθηκε και στη Λίνδο Ημιγυμνάσιο τόσο για τα παιδιά της Κωμόπολης, όσο και των γειτονικών Κοινοτήτων, παρά ταύτα, οι ανάγκες των Λινδίων δεν ικανοποιούνταν. Οι Λίνδιοι φιλοδοξούσαν για τα παιδιά τους ένα εκπαιδευτήριο ευρύχωρο, όπου θα στεγαζόταν, Νηπιαγωγείο, Δημοτικό σχολείο και το Ημιγυμνάσιο. Παράλληλα να διέθετε αίθουσα για τις σχολικές γιορτές, ως και ευρύτερο χώρο για τα διαλείμματα των μαθητών και τις Γυμνασιακές επιδείξεις και τις αθλοπαιδιές. Αρχισαν, λοιπόν, να συγκεντρώνονται από την Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα “Η Αναμόρφωσις” χρηματικά ποσά, συνδρομές και εράνων Λινδίων μεταναστών, που βρίσκονταν στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, μέχρι και την μακρυνή τότε Κίνα. Ωστόσο, οι έρανοι δεν ήταν δυνατόν να καλύψουν τη μεγάλη δαπάνη για ένα τέτοιο ευρύχωρο οίκημα. Ετσι και πάλι οι Λίνδιοι στο πρόσωπο του συμπατριώτη τους και ευκατάστατου εμποροπλοίαρχου Βασιλείου Σ. Διάκου, ο οποίος με μεγάλη προθυμία προσφοράς διέθεσε το μεγαλύτερο μέρος της κινητής και ακίνητης περιουσίας του για Νέο “το Καινούργιο Σχολείο”, ενώ στο προηγούμενο, σε αντιδιαστολή, δόθηκε η προσωνυμία: «το Παλιό Σχολειό», σε εγκαταστάσεις του οποίου μετά την έναρξη λειτουργίας του “Καινούργιου” οι διάφοροι χώροι του χρησιμοποιούνταν και μέχρι σήμερα χρησιμοποιούνται από τα διάφορα Σωματεία και Οργανώσεις της Κοινότητας για εκπολιτιστικές και παρόμοιες εκδηλώσεις. Με τις προβλέψεις, ως προς το χώρο που κάλυπτε το νέο Εκπαιδευτήριο προχώρησαν και τα Αρχιτεκτονικά Σχέδια. Επειδή, όμως, τα σχέδια του κτηρίου, μέσα στο εκκλησιαστικό οικόπεδο 30 περίπου στρεμμάτων, που παραχωρήθηκε επί τούτου, ήταν όμοια με εκείνα του Βενετόκλειου Γυμνασίου Ρόδου, η Ιταλική Διοίκηση ανέβαλλε συνεχώς, με διάφορες αστήρικτες προφάσεις, της χορήγησ άδειας ανέγερσης του κτηρίου για πολλά χρόνια. Τελικά, ωστόσο, συγκατατέθηκε στη χορήγηση, αφού σε ορισμένα σημεία αναδιατυπώθηκε το αρχικό σχέδιο. Οι εργασίες ανέγερσης του σχολικού συγκροτήματος άρχισαν το 1927 και αποπερατώθηκαν το 1932, όπως αναγράφεται και στη μαρμάρινη πινακίδα, που βρίσκεται εντοιχισμένη στην προμετωπίδα του κτηρίου. * * * Το 1933, όπως αναφέρεται στον τοπικό τύπο της εποχής εκείνης, έγιναν τα εγκαίνια του προαναφερθέντος σχολικού συγκροτήματος κατά τρόπον πολύ επίσημο. Παρέστησαν ο Μητροπολίτης Απόστολος Τρύφωνος και οι Ιταλικές αρχές από τη Ρόδο. Παρών από τους μεγάλους Ευεργέτες ο Βασίλειος Σ. Διάκου μόνο, καθόσον ο έτερος Σπύρος Καρασλάνης, που και αυτός επειδή προσέφερε ανάλογο ποσό ανακηρύχθηκε Μεγάλος Ευεργέτης, απεβίωσε το 1932. Στην προμετωπίδα του σχολείου υπάρχει εντοιχισμένη, όπως προαναφέρθηκε πινακίδα στην οποία είναι χαραγμένα: ΔΙΑΚΕΙΟΣ ΣΧΟΛΗ Οικοδομηθείσα εν έτει Σωτηρίω 1932 * * * Για την ανέγερση του νέου σχολείου της Λίνδου είχαν εντοπιστεί δύο θέσεις: Η μία στην περιοχή “Αγιος Στέφανος”, πλησίον του μικρού λιμανιού, όπου υπάρχει και η μικρή Εκκλησία του Απόστολου Παύλου και η άλλη θέση ήταν αυτή, που βρίσκεται τώρα το Σχολείο. Είναι κτισμένο σε επιβλητικό ύψωμα και δεσπόζει της περιοχής του “Μεγάλου Γυαλού”. Ο μακαρίτης πατέρας μου, μου είχε διηγηθεί τα εξής: «Ο Μεγάλος Ευεργέτης Βασίλειος Διάκου, (αδελφός της γιαγιάς μου, από τη μητέρα μου, η μακαρίτισσσα Δομνούλα Διάκου, σύζυγος Βασιλείου Μίγκου, προτίμησε τη δεύτερη θέση, επειδή ως ναυτικός-καραβοκύρης που ήταν, ήθελε να καμαρώνει το Σχολείο, τη δωρεά του, όταν θα περνούσε στα ανοικτά της θάλασσας της Λίνδου». Το ύψος του ποσού στο οποίο ανήλθαν οι δαπάνες για την αποπεράτωση του Σχολείου δεν είναι γνωστό. Το βέβαιο είναι ότι: Ενώ, αρχικά, επιθυμία του Β. Διάκου, ήταν να παραδώσει σε λειτουργία το Σχολικό κτήριο με δική του αποκλειστική προσωπική χρηματική εισφορά, αργότερα, και αφού προχώρησαν προς το τέλος οι οικοδομικές και ξυλουργικές εργασίες, ζητήθηκε η επικουρική συνδρομή και άλλων Λινδίων. Ανάλογα με το ποσό, που πρόσφερε ο καθένας έγινε η κατάταξη: Μεγάλοι Ευεργέτες, Ευεργέτες και Δωρητές. Ολοι μνημονεύονται στην Εκκλησία κατά την ετήσια γιορτή των Τριών Ιεραρχών, σύμφωνα με τον πίνακα που υπήρχε αναρτημένος στην αίθουσα τελετών του Σχολείου και ο οποίος, δυστυχώς, δε διασώζεται. Μεγάλοι Ευεργέτες είναι: Βασίλειος Διάκου και Σπύρος Καρασλάνης, οι φωτογραφίες των οποίων είναι τοποθετημένες σε περίοπτη θέση στην αίθουσα τελετών του Σχολικού κτηρίου. Από το 1997, προστέθηκε και τρίτος Μεγάλος Ευεργέτης, ο Γιάννης Ζίγδης, λόγω της δωρεάς του, να ανεγερθεί στη Λίνδο σύγχρονο Πνευματικό Κέντρο, η λειτουργία του οποίου άρχισε το 2010. Ευεργέτες: Δημήτριος Γανωτάκης, Ειρήνη Χατζησαρικάκη, Ιωάννης Καζούλλης, Εμμανουήλ Γανωτάκης, Φιλήμονας Καρασλάνης, Ιωάννης Καρασλάνης, Νικόλαος Καρασλάνης και Ελευθέριος Μακρής. Δωρητές: μαριετούλα Ζόγλου, Σάββας Μόσχου, Σταμάτιος Παυλής, Γεώργιος Κατσαρός, Χατζηελενίτσα Παπαγούνου, Παναγιώτης Μυριαλλής, Σταμάτιος Γανωτάκηςκαι Γεώργιος Παναγής. Ισως να υπάρχουν και άλλοι, που πρόσφεραν εκείνη την εποχή για την αποπεράτωση της Διάκειου Σχολής, αλλά δεν μπόρεσα να εντοπίσω περισσότερους. Εδώ θα πρέπει να μνημονευθεί επίσης, ότι και οι δαπάνες για την περίφραξη, αναστήλωση κ.λπ. του σημερινού Νεκροταφείου στο χωριό, καθώς και για την ανακαίνιση του εκεί Ιερού Ναού (η “Φανερωμένη”), αντιμετωπίστηκαν το 1934 από δωρεές των Αδελφών Φιλήμονα και Νικόλα Καρασλάνη. Θα πρέπει, επίσης, να αναφέρουμε εδώ, ότι ο Φιλήμονας Καρασλάνης, ο “Χατζηφιλήμονας”, όπως ήταν περισσότερο γνωστός στη Λίνδο, πέραν των δωρεών στη γενέτειρά του διέθεται και ανάλογα ποσά για κοινωφελείς σκοπούς και σε γειτονικά χωριά. Ετσι, όπως μου διηγήθηκε πρόσφατα ο Λαερμενός Γεώργιος Παπαντωνίου, ο Χατζηφιλήμονας ήλθε αρωγός με ανάλογο χρηματικό ποσό το 1934 για την αποπεράτωση της παλαιάς Αστικής Λαρδαμίου Σχολής, που βρίσκεται στα Λάερμα, τωρινό Δημοτικό Διαμέρισμα του Δήμου Ροδίων. * * * Ο Βασίλειος Σ. Διάκου απεβίωσε το 1938. Εν τω μεταξύ, με διαθήκη του, υπό ημερομηνία 10.9.1937, παραχώρησε, στην Εκκλησία Λίνδου, επιπρόσθετα της ανέγερσης σχολικών κτιρίων στη γενέτειρά του και μία οικία στον Πειραιά, στη θέση Σχιστό Λεωφόρος Φαλήρου αρ. 100.