Ποια είναι τα εκλογικά κωλύματα και τα ασυμβίβαστα

Της Κωνσταντίνας Ειρήνης Ζούνη στα Dikaiologitika.gr


Ως κωλύματα εκλογιμότητας νοούνται ιδιότητες, οι οποίες εάν συντρέχουν στο πρόσωπο κάποιου παρεμποδίζουν την ανάδειξή του ως αιρετού εκπροσώπου των περιφερειακών αρχών. Δικαιολογητικός λόγος θέσπισης των κωλυμάτων είναι η αποτροπή εκμετάλλευσης δημόσιας θέσης για τον επηρεασμό του εκλογικού σώματος και την απόκτηση ιδίων ωφελημάτων.

Ως ασυμβίβαστα νοούνται ιδιότητες ή έργα τα οποία δεν επιτρέπεται να συντρέχουν παράλληλα με την ιδιότητα του αιρετού, προκειμένου να διασφαλίζεται η αμερόληπτη άσκηση των καθηκόντων τους και η διαφάνεια στο δημόσιο βίο. Επομένως τα κωλύματα εκλογιμότητας συντρέχουν πριν την εκλογή και αναδεικνύονται κατά την ανακήρυξη των υποψηφίων, ενώ τα ασυμβίβαστα ανακύπτουν μετά την εκλογή στο αιρετό αξίωμα και την εγκατάσταση των νέων αρχών.

Tα κωλύματα είναι τα εξής:
– Δικαστικοί λειτουργοί
- Αξιωματικοί των ενόπλων δυνάμεων και των σωμάτων ασφαλείας,
- Θρησκευτικοί λειτουργοί των γνωστών θρησκειών και
- Μέλη Ανεξαρτήτων Αρχών που συγκροτούνται και λειτουργούν κατά το άρθρο 101 Α του Συντάγματος, καθώς και των αρχών που χαρακτηρίζονται με νόμο ως ανεξάρτητες ή ρυθμιστικές

Δεν καταλαμβάνονται από το κώλυμα

- Οι δικαστικοί υπάλληλοι

*Αξιωματικοί της Ελληνικής Αστυνομίας θεωρούνται οι κατέχοντες βαθμό υπαστυνόμου Β’ και άνω.

*Δικαστικοί υπάλληλοι είναι οι υπάλληλοι της γραμματείας του Συμβουλίου της Επικρατείας, των πολιτικών και ποινικών δικαστηρίων και των εισαγγελιών τους, των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων, της Γενικής Επιτροπείας της Επικρατείας στα τακτικά διοικητικά δικαστήρια, οι υπάλληλοι του Ελεγκτικού Συνεδρίου και της υπηρεσίας του Γενικού Επιτρόπου της Επικρατείας στο Ελεγκτικό Συνέδριο, οι υπάλληλοι των εμμίσθων υποθηκοφυλακείων, καθώς και οι υπάλληλοι των Κτηματολογικών Γραφείων Ρόδου και Κω -Λέρου.

*Οι ανθυπασπιστές και υπαξιωματικοί των Ενόπλων Δυνάμεων, οι δόκιμοι έφεδροι αξιωματικοί και οι οπλίτες των ενόπλων δυνάμεων (στρατεύσιμοι, μόνιμοι, εθελοντές, επαγγελματίες και βραχείας ανακατάταξης).

*Οι συνοριακοί φύλακες και οι ειδικοί φρουροί αποτελούν ιδιαίτερες κατηγορίες προσωπικού, όπως αυτές έχουν τροποποιηθεί και ισχύουν, και δεν καταλαμβάνονται από το κώλυμα αυτό.

*Οι πυρονόμοι, οι αρχιπυροσβέστες και οι πυροσβέστες.

*Οι ανθυπασπιστές, οι υπαξιωματικοί και οι λιμενοφύλακες
του λιμενικού σώματος.

Κατ' εξαίρεση, δικαστικοί λειτουργοί και αξιωματικοί των ενόπλων δυνάμεων και των σωμάτων ασφαλείας, εφόσον δεν υπηρέτησαν εντός των ορίων της περιφέρειας στην οποίο επιθυμούν να θέσουν υποψηφιότητα κατά τους τελευταίους είκοσι τέσσερις (24) μήνες πριν από τη διεξαγωγή των αυτοδιοικητικών εκλογών (δηλαδή να μην υπηρετούν από 26 Μαΐου 2017), μπορούν να είναι υποψήφιοι υπό την προϋπόθεση να παραιτηθούν από τη θέση πριν από την ημερομηνία ανακήρυξης των υποψηφίων (δηλαδή μέχρι τη 12η ώρα βραδινή της 10ης Μαΐου 2019).

Ειδικές διατάξεις που απαγορεύουν την υποβολή ή την αποδοχή της παραίτησης των προσώπων αυτών ή που περιορίζουν το δικαίωμά τους να παραιτηθούν ή την αρμοδιότητα της αρχής να αποδεχθεί την παραίτησή τους εξακολουθούν να ισχύουν.

Ειδικά για τις εκλογές 2019
Το κώλυμα που προβλέπεται για τα μέλη των Ανεξάρτητων Αρχών, παύει να υπάρχει, αν τα πρόσωπα στα οποία συντρέχει αυτό παραιτηθούν από τη θέση τους, πριν από την ημέρα της ανακήρυξης των υποψηφίων δηλαδή μέχρι τη 12η ώρα βραδινή της 10ης Μαΐου 2019.  

Ο Δημοτικός και Περιφερειακός Διαμεσολαβητής
Το κώλυμα συντρέχει εφόσον η χωρική του αρμοδιότητα αφορά ή καταλαμβάνει την Περιφέρεια για την οποία θέτει υποψηφιότητα, για τέσσερα (4) έτη από τη λήξη της θητείας του με οποιονδήποτε τρόπο.

Ειδικά για τις εκλογές του 2019
Όσοι ασκούν καθήκοντα Δημοτικού και Περιφερειακού Συμπαραστάτη μπορούν να είναι υποψήφιοι στις περιφέρειες που υπηρετούν, εφόσον παραιτηθούν από τη θέση τους πριν από την ημέρα ανακήρυξης των υποψηφίων δηλαδή μέχρι τη 12η ώρα βραδινή της 10ης Μαΐου 2019.

Ο Επόπτης Ο.Τ.Α., στο σύνολο των περιφερειών στις οποίες εκτείνεται η αρμοδιότητά του, για τέσσερα (4) έτη από τη λήξη της θητείας του με οποιονδήποτε τρόπο.

Διοικητές, υποδιοικητές, πρόεδροι διοικητικών συμβουλίων, διευθύνοντες ή εντεταλμένοι σύμβουλοι:
-των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου,
-των κρατικών νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου,
-των δημοσίων επιχειρήσεων και
-των επιχειρήσεων τη διοίκηση των οποίων ορίζει άμεσα ή έμμεσα το Δημόσιο με διοικητική πράξη ή ως μέτοχος, καθώς και
-των πάσης φύσεως νομικών προσώπων της περιφέρειας, στις περιφέρειες στα διοικητικά όρια των οποίων εκτεινόταν η αρμοδιότητά τους, μέσα στο δεκαοκτάμηνο πριν από τη διενέργεια των περιφερειακών εκλογών δηλαδή από τις 26 Νοεμβρίου 2017.

Το κώλυμα δεν καταλαμβάνει
- Όσους κατέχουν τα παραπάνω αξιώματα εκ της αιρετής τους ιδιότητας.
- Όσους έχουν εκλεγεί στα παραπάνω αξιώματα

Ειδικά για τις πρώτες εκλογές του 2019
Το κώλυμα παύει να υπάρχει για τους Διοικητές, Υποδιοικητές, Πρόεδρους Διοικητικών Συμβουλίων, Διευθύνοντες ή Εντεταλμένους συμβούλους νομικών προσώπων που θέτουν υποψηφιότητα σε περιφέρειες άλλες από εκείνες της έδρας των νομικών προσώπων, εφόσον παραιτηθούν από τη θέση τους πριν από την ημέρα της ανακήρυξης των υποψηφίων δηλ. μέχρι τη 12η ώρα βραδυνή της 10ης Μαΐου 2019

Υπάλληλοι με σχέση εργασίας δημοσίου δικαίου και ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου:
-των δημοσίων υπηρεσιών,
-των δήμων,
-των περιφερειών και
-των νομικών προσώπων που είναι ενταγμένα στο Μητρώο Φορέων της Γενικής Κυβέρνησης του δημόσιου τομέα, όπως αυτό ισχύει δώδεκα μήνες πριν τη διενέργεια των εκλογών (δηλαδή στις 25 Μαΐου 2018) οι οποίοι άσκησαν καθήκοντα προϊσταμένου οργανικής μονάδας επιπέδου Διεύθυνσης ή Γενικής Διεύθυνσης, μέσα στο δωδεκάμηνο πριν (δηλ. από τις 26 Μαΐου 2018) από τη διενέργεια των αυτοδιοικητικών εκλογών, στις περιφερειακές ενότητες, στα διοικητικά όρια των οποίων εκτεινόταν η αρμοδιότητα των οργανικών τους μονάδων.

Στο κώλυμα εμπίπτουν
- οι Περιφερειακοί Διευθυντές Εκπαίδευσης
- οι Προϊστάμενοι Διευθύνσεων Εκπαίδευσης,
- οι Διευθυντές ιατροί που προΐστανται της Ιατρικής Υπηρεσίας και των Κέντρων Υγείας,
- ο υπεύθυνος συντονιστής επιστημονικής λειτουργίας Κέντρου Υγείας

Δεν καταλαμβάνονται από το κώλυμα
- οι διευθυντές σχολικών μονάδων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας
εκπαίδευσης,
- οι διευθυντές τμημάτων, μονάδων, κλινικών και εργαστηρίων ιατρικής
υπηρεσίας του Ε.Σ.Υ

Ειδικά για τις πρώτες εκλογές του 2019
Το κώλυμα δεν καταλαμβάνει τους Περιφερειακούς Διευθυντές Εκπαίδευσης, τους Προϊσταμένους Διευθύνσεων Εκπαίδευσης, τους Διευθυντές ιατρούς που προΐστανται της Ιατρικής Υπηρεσίας και των Κέντρων Υγείας και τους υπεύθυνους συντονιστές επιστημονικής λειτουργίας Κέντρων Υγείας.

Σημείωση:
Οι ασκούντες καθήκοντα προϊσταμένου Γενικής Διεύθυνσης ή Διεύθυνσης θα πρέπει να έχουν επιλεγεί και τοποθετηθεί, σύμφωνα με την οικεία διαδικασία, σε οργανική θέση. Η άσκηση καθηκόντων αναπληρωτή, συνεπεία κωλύματος ή απουσίας του επιλεγέντος προϊσταμένου, δεν καθιδρύει αντίστοιχο κώλυμα, εφόσον είναι περιορισμένης χρονικής διάρκειας, δεν υπερβαίνει, συνήθως, το δεκαοχτάμηνο χρονικό διάστημα πριν από τη διενέργεια των περιφερειακών εκλογών.

Εάν, όμως, έχει κενωθεί η σχετική θέση και μέχρι την επιλογή νέου προϊσταμένου, έγινε ανάθεση άσκησης καθηκόντων αναπληρωτή προϊσταμένου εφόσον, τότε υφίσταται κώλυμα, δοθέντος ότι υπηρετείται ο λόγος θέσπισης της αντίστοιχης απαγορευτικής διάταξης.

Άλλα κωλύματα
Όποιοι συνδέονται με την οικεία περιφέρεια, τα νομικά της πρόσωπα ή τα νομικά πρόσωπα στα οποία αυτή συμμετέχει, με σύμβαση προμήθειας, εκτέλεσης έργου, παροχής υπηρεσιών, παραχώρησης δικαιώματος εκμετάλλευσης έργου ή υπηρεσίας με αντικείμενο αξίας πάνω από πέντε χιλιάδες (5.000)33 ευρώ ετησίως.

Δεν αποτελεί κώλυμα ή ασυμβίβαστο
Η ιδιότητα του μέλους της διοίκησης ή του υπαλλήλου δημοσίων επιχειρήσεων και οργανισμών κοινής ωφέλειας, που συνδέονται με την οικεία περιφέρεια, τα νομικά της πρόσωπα ή τα νομικά πρόσωπα στα οποία αυτή συμμετέχει, με σύμβαση που είναι σχετική με το αντικείμενο της δραστηριότητάς τους.

Δεν αποτελεί ασυμβίβαστο
Η προστασία του δημοσίου συμφέροντος από τον ψυχολογικό επηρεασμό που είναι δυνατόν να ασκήσουν στο εκλογικό σώμα λόγω της θέσης που κατέχουν στο Δήμο, καθώς και η αποφυγή της προπαρασκευής με τον τρόπο αυτό της σταδιοδρομίας τους ως δημοτικών αρχόντων.

Δεν συμπεριλαμβάνεται ο ΦΠΑ η σύναψη σύμβασης αγοράς, εκποίησης ή εκμίσθωσης ακινήτων της περιφέρειας, εφόσον η σχετική σύμβαση έχει συναφθεί ύστερα από πλειοδοτική δημοπρασία. 

Γενικοί διευθυντές, διευθύνοντες σύμβουλοι, πρόεδροι και μέλη διοικητικών συμβουλίων, διαχειριστές, μέτοχοι και εταίροι κεφαλαιουχικών εταιρειών, που έχουν συμβληθεί με την οικεία περιφέρεια, τα νομικά της πρόσωπα ή τα νομικά πρόσωπα στα οποία αυτή συμμετέχει, εφόσον το ποσοστό συμμετοχής τους στις εταιρείες υπερβαίνει το πέντε τοις εκατό (5%) του συνολικού κεφαλαίου της εταιρείας, καθώς και εταίροι προσωπικών εταιρειών και κοινοπρακτούντα πρόσωπα, που έχουν συμβληθεί με την οικεία περιφέρεια, τα νομικά της πρόσωπα ή τα νομικά πρόσωπα στα οποία αυτή συμμετέχει, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις της προηγούμενης περίπτωσης στ', δηλαδή συνδέονται με σύμβαση προμήθειας, εκτέλεσης έργου, παροχής υπηρεσιών, παραχώρησης δικαιώματος εκμετάλλευσης έργου ή υπηρεσίας με αντικείμενο αξίας πάνω από πέντε χιλιάδες (5.000) ευρώ ετησίως.

Δεν υπάρχει ασυμβίβαστο για τους αιρετούς της περιφέρειας εφόσον η οικεία περιφέρεια συμμετέχει με οποιονδήποτε τρόπο στην επιχείρηση, με την οποία συμβάλλεται η ίδια ή τα νομικά της πρόσωπα ή τα νομικά πρόσωπα στα οποία αυτή μετέχει.

Οι εκτελεστικοί γραμματείς των περιφερειών και οι δικηγόροι με έμμισθη εντολή, στις περιφέρειες όπου έχουν υπηρετήσει κατά την προηγούμενη από τις εκλογές αυτοδιοικητική περίοδο.

Ειδικά για τις εκλογές του 2019
Το κώλυμα παύει να υπάρχει εφ’ όσον τα πρόσωπα που καταλαμβάνονται από αυτό παραιτηθούν από τη θέση τους πριν την ημέρα ανακήρυξης των υποψηφίων (δηλαδή μέχρι και 10 Μαϊου 2019).

Oι δικηγόροι με έμμισθη εντολή των περιφερειών που παραιτούνται προκειμένου να συμμετάσχουν στις περιφερειακές εκλογές, σύμφωνα με το προηγούμενο εδάφιο, επανέρχονται αυτοδικαίως στην ενεργό υπηρεσία, αν δεν εκλεγούν ή, σε περίπτωση εκλογής τους, εφόσον λήξει, για οποιονδήποτε λόγο, η θητεία τους.

Με την επιφύλαξη, κώλυμα συντρέχει για τους υπαλλήλους με σχέση εργασίας δημοσίου δικαίου ή ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου στην ίδια περιφέρεια και τα πάσης φύσεως νομικά πρόσωπα που έχει συστήσει ή στα οποία αυτή μετέχει.

Το κώλυμα αίρεται εφ’ όσον οι υπάλληλοι παραιτηθούν από τη θέση τους πριν την ανακήρυξη των υποψηφίων δηλαδή μέχρι τη 12η ώρα βραδινή της 10ης Μαϊου 2019.

Ειδικά για τις εκλογές του 2019

Το κώλυμα δεν υφίσταται:

Όσοι έχουν εκπέσει από οποιοδήποτε αιρετό αξίωμά τους, κατόπιν αμετάκλητης δικαστικής απόφασης, ύστερα από πειθαρχικό παράπτωμα ως αυτουργοί ή συμμέτοχοι σε κακούργημα ή σε οποιαδήποτε ποινή για παραχάραξη, κιβδηλεία, πλαστογραφία, ψευδή βεβαίωση, δωροδοκία, εκβίαση, κλοπή, υπεξαίρεση, απιστία, απάτη, καταπίεση, αιμομιξία, μαστροπεία, σωματεμπορία, παράνομη διακίνηση αλλοδαπών, παράβαση της νομοθεσίας για την καταπολέμηση των ναρκωτικών, τη λαθρεμπορία, καθώς και για παράβαση καθήκοντος.

Τα κωλύματα της παρούσας παραγράφου ισχύουν για την επόμενη από την έκπτωση αυτοδιοικητική περίοδο.

Όσοι θέτουν υποψηφιότητα για αξίωμα στις δημοτικές εκλογές
Σύμπτωση στο ίδιο πρόσωπο της ιδιότητας αιρετού του πρώτου βαθμού τοπικής αυτοδιοίκησης και του δεύτερου βαθμού τοπικής αυτοδιοίκησης αποκλείεται.

Ασυμβίβαστο
Για όσους εκλεγούν περιφερειάρχες ή περιφερειακοί σύμβουλοι τα προαναφερθέντα κωλύματα αποτελούν ταυτόχρονα και ασυμβίβαστα.

Επομένως, περιφερειάρχες ή περιφερειακοί σύμβουλοι που:
- αποδεχτούν οποιοδήποτε από τα καθήκοντα ή έργα που συνιστούν ασυμβίβαστο
- γίνουν δημότες σε δήμο άλλης περιφέρειας
- είναι οφειλέτες της περιφέρειας ή των νομικών της προσώπων δημοσίου δικαίου και δεν εξοφλήσουν την οφειλή τους εκπίπτουν από το αξίωμά τους.

Η ύπαρξη του ασυμβιβάστου και η έκπτωση από το αξίωμα αιρετού διαπιστώνεται με απόφαση του Διοικητικού Εφετείου, στην περιφέρεια του οποίου υπάγεται η οικεία περιφέρεια, εφόσον υποβληθεί σχετική ένσταση κατά της απόφασης ανακήρυξής του. Κατά της απόφασης με την οποία διαπιστώνεται το ασυμβίβαστο χωρεί αίτηση αναίρεσης ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας.