Νέες συμφωνίες σε έναν κόσμο που αλλάζει

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η Ελευθερία Μπινίκου*

Τα τελευταία δύο χρόνια η Ελλάδα έχει επιδοθεί σε έναν μαραθώνιο σύναψης συμφωνιών.

Το 2020 υπέγραψε συμφωνία αμυντικής συνδρομής με τα ΗΑΕ, συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ με την Αίγυπτο (αυτή μάλλον θα αποδειχθεί προβληματική στο μέλλον, όταν έρθει η ώρα να γίνει η οριοθέτηση στα Δωδεκάνησα), συμφωνία με την Ιταλία για την οριοθέτηση των αντίστοιχων θαλάσσιων ζωνών των δύο χωρών (κι αυτή ίσως είναι κακό προηγούμενο αναφορικά με τη μερική επήρεια των Διαπόντιων Νήσων και των Στροφάδων).

Το 2021 συνήψαμε με το Ισραήλ συμφωνία για την προμήθεια αμυντικού εξοπλισμού (για αμυντικά ηλεκτρονικά συστήματα), πρόσφατα υπογράψαμε με την κυβέρνηση της Γαλλικής Δημοκρατίας συμφωνία για την εγκαθίδρυση στρατηγικής εταιρικής σχέσης για τη συνεργασία στην άμυνα και την ασφάλεια, προχωρήσαμε στο τροποποιητικό πρωτόκολλο της πενταετούς συμφωνίας αμοιβαίας αμυντικής συνεργασίας με τις ΗΠΑ καθώς και σε συμφωνία με το Ηνωμένο Βασίλειο.

Η συμφωνία με τη Γαλλία
Η συμφωνία με τη Γαλλία δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Προσπάθειες για αναβάθμιση της ελληνογαλλικής συνεργασίας είχαν ξεκινήσει με άλλες ελληνικές κυβερνήσεις, αρχής γενομένης με την κυβέρνηση του Κώστα Καραμανλή το 2008 και αργότερα επί της πρωθυπουργίας του Αλέξη Τσίπρα. Προφανώς η συμφωνία AUKUS έλυσε τα χέρια όλων των εμπλεκομένων, και σίγουρα η συμφωνία με τη Γαλλία έλαβε την έγκριση των ΗΠΑ.

Μετά τις εξελίξεις στο Αφγανιστάν και τη συμφωνία AUKUS φάνηκε ότι το ενδιαφέρον των Αγγλοσαξόνων έχει μετατοπιστεί στην Ανατολή και συγκεκριμένα στην Κίνα.

Αφού ανάγκασαν τη Γαλλία να αποσυρθεί από τον Ειρηνικό μετά την ακύρωση της συμφωνίας με την Αυστραλία, της χάρισαν τη συμφωνία με την Ελλάδα. Είναι όμως έτσι; Δηλαδή οι Αμερικανοί και οι Βρετανοί δεν έχουν πια ζωτικά συμφέροντα στη Μεσόγειο; Κι αν ισχύει αυτό, τότε γιατί οι Βρετανοί δημιουργούν ακόμη και σήμερα προσκόμματα στην επίλυση του Κυπριακού δεδομένου ότι διαθέτουν βάσεις στο νησί;

Ο κόσμος μας στον 21ο αιώνα είναι πολυπολικός. Υπάρχουν μεγαλύτερης και μικρότερης δύναμης δρώντες που προσπαθούν να αδράξουν κάθε ευκαιρία, όταν παρουσιαστεί, προκειμένου να ενισχύσουν την ισχύ και την εξουσία τους. Έτσι, έγινε και στην περίπτωση της συμφωνίας με τη Γαλλία. Προφανώς, λοιπόν, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, η συμφωνία αυτή προκλήθηκε από την ετερογονία των σκοπών. Οι Γάλλοι ως δυτικοί σύμμαχοι και μέλη του ΝΑΤΟ μπορούν τώρα να εξυπηρετήσουν και να εξυπηρετηθούν. Αποκτούν την ευκαιρία να πωλήσουν φρεγάτες και στρατιωτικά αεροπλάνα, να εξελίξουν την τεχνογνωσία τους επί του πεδίου και να γίνουν τοποτηρητές στη Μεσόγειο.

Ωστόσο, οφείλουμε να είμαστε προσεκτικοί και να αναγνώσουμε βαθύτερα αυτή την εξέλιξη. Οι Αγγλοσάξονες ενδεχομένως αφήνουν τη Γαλλία να βγάλει το φίδι από την τρύπα, δηλαδή, να εκθέσουν τους εαυτούς τους στις τυχόν εξελίξεις στην περιοχή, π.χ. ένα θερμό ή υβριδικό επεισόδιο που θα προκαλέσει η Άγκυρα με σκοπό να δοκιμάσει την αμυντική συνεργασία Γαλλίας-Ελλάδας στην πράξη.

Πάντως, θεωρώ ότι εξακολουθούν να αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στην περιοχή μας, πράγμα που αποδεικνύεται από την ανανέωση της συμφωνίας με τις ΗΠΑ, που αφορά αμερικανικές βάσεις από την Αλεξανδρούπολη μέχρι τη Σούδα καθώς και από την εμβάθυνση των ελληνοβρετανικών σχέσεων στους τομείς της άμυνας και της εξωτερικής πολιτικής με την υπογραφή της διμερούς συμφωνίας με το Ηνωμένο Βασίλειο.

Τι μπορούμε να αποκομίσουμε
Ας δούμε πώς μπορούμε να ωφεληθούμε από αυτές τις συμφωνίες προτείνοντας πράγματα που είναι εφικτά, πραγματοποιήσιμα και ανεξάρτητα από την τυχόν ικανοποίηση των αμυντικών ή γεωπολιτικών αναγκών της χώρας. Είναι απαραίτητη η ευρύτερη αξιοποίηση αυτών των συμφωνιών, γιατί η υλοποίησή τους απαιτεί πολύ υψηλές δαπάνες που θα βαρύνουν τον ελληνικό λαό, οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τα μνημόνια και οι δημοσιονομικοί έλεγχοι ακόμη καλά κρατούν, όσο κι αν το πολιτικό προσωπικό της χώρας συνολικά θέλει να το παραβλέπει και η κυριαρχία της χώρας δεν έχει πάψει να είναι στη μέγγενη.

1) Η συμφωνία με τη Γαλλία δεν σημαίνει τίποτε, αν δεν κτισθεί σε γερά θεμέλια και δεν κρατηθεί ενεργή. Ας μην ξεκινάμε από το τέλος, θέτοντας ερωτήματα όπως ποιος θα πολεμήσει αν δεχτούμε επίθεση από την Τουρκία ή αν θα έχουμε στρατιωτική παρουσία στο Σαχέλ (να υπενθυμίσω ότι στη ζώνη του Σαχέλ υπάρχουν ήδη δυνάμεις από διάφορες χώρες της Ευρώπης). Η Ελλάδα, ως γνωστόν, δεν έχει εμπειρία από τέτοιες συμφωνίες. Συνήθως τις υπογράφουμε και μετά τις ξεχνάμε στα συρτάρια των υπουργείων. Πρέπει μέσα στην ελληνική διοίκηση να δημιουργηθεί ένα νέο κατεστημένο σε επίπεδο δημοσίου, υπαλλήλων, δομών, διοίκησης που θα παρακολουθεί την τήρηση της συμφωνίας, την ανταλλαγή πληροφοριών, εμπειριών και τεχνογνωσίας. Σε περίπτωση ανάγκης κανένας δεν θα προσφύγει αρωγός μας, αν εμείς δεν έχουμε σφυρηλατήσει και εμβαθύνει τις σχέσεις μεταξύ συμμάχων επί ίσοις όροις, δεδομένου ότι η Γαλλία έχει τον καλύτερο στρατό στην Ευρώπη και η Ελλάδα είναι η δεύτερη χώρα του ΝΑΤΟ με τις υψηλότερες στρατιωτικές δαπάνες.

2) Εμφανίζεται η ευκαιρία να κερδίσουμε από την τεχνογνωσία. Τι όπλα θα διαθέτουν οι γαλλικές φρεγάτες; Πολλά λένε πολλοί, αλλά θεωρώ ότι ακόμη αυτό δεν έχει ξεκαθαρίσει. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι δυστυχώς η συμφωνία δεν περιέχει την κατασκευή κάποιων μερών ή τμημάτων των όπλων από ελληνική αμυντική βιομηχανία (έχουμε εξαιρετικά υποβαθμίσει τις ελληνικές εταιρείες κατασκευής αμυντικού υλικού ή όπλων). Ωστόσο, πρέπει να επωφεληθούμε όσο το δυνατόν περισσότερο, γιατί πρόκειται για όπλα που λειτουργούν με προηγμένο λογισμικό και τεχνητή νοημοσύνη. Οι συμφωνίες με τη Γαλλία και τις ΗΠΑ βασίζονται στις νέες τεχνολογίες. Να σημειώσουμε ότι στο ίδιο πλαίσιο κινούνται και συμφωνίες της χώρας μας για επενδύσεις στην Ελλάδα των κολοσσών Microsoft και Google. Η απόκτηση τεχνογνωσίας θα δημιουργήσει για την Ελλάδα, ας ελπίσουμε, ένα βιώσιμο παραγωγικό μοντέλο που τόσο πολύ το χρειαζόμαστε, θα αξιοποιήσουμε την υψηλής εξειδίκευσης νέα γενιά της χώρας και θα ανοίξει νέες αγορές.

3) Και τέλος, δύο πολιτικές επισημάνσεις: α) ύστερα από τις πρόσφατες εκλογές η Γερμανία θα περάσει σε μια νέα κατάσταση, χωρίς βεβαίως να αναμένουμε μεγάλες μετατοπίσεις στην εξωτερική της πολιτική και β) τον Ιανουάριο η Γαλλία αναλαμβάνει την προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το πολιτικό προσωπικό οφείλει να δείξει υπευθυνότητα και να βάλει τα δυνατά του, αξιοποιώντας αυτή τη συγκυρία, προκειμένου να εξασφαλίσουμε απτές εγγυήσεις για την Ελλάδα και την Κύπρο και να μειωθεί η διεισδυτικότητα της Τουρκίας στην Ευρώπη είτε με κυρώσεις είτε –ακόμη καλύτερα- με θαρραλέες πολιτικές αποφάσεις των Ευρωπαίων ηγετών.
Οφείλουμε να μην ξεχνάμε ότι στον αιώνα μας υποχωρούν ραγδαία οι βεβαιότητες και ο πολυπολικός κόσμος θα πάρει χρόνια να δούμε σε τι θα εξελιχθεί, συνεπώς τώρα πρέπει να διεκδικήσουμε μεθοδικά και αποφασιστικά τη θέση που οφείλουμε να έχουμε για να μην απομονωθούμε ούτε να υποβαθμιστούμε ακόμα περισσότερο.

* H Ελευθερία Μπινίκου είναι μεταφράστρια, ΜΑ στις Πολιτικές, Οικονομικές και Διεθνείς Σχέσεις στη Μεσόγειο.