Ελένη Κορωναίου: Ψυχρότητα ή σιωπηλή κραυγή;

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η Ελένη Κορωναίου

MSc Ψυχολόγος

Στην καθημερινή κοινωνική αλληλεπίδραση, συχνά βιαζόμαστε να αποδώσουμε χαρακτηρισμούς σε ανθρώπους με βάση τη συμπεριφορά που παρατηρούμε στην επιφάνεια. Ένας άνθρωπος που φαίνεται απόμακρος, σιωπηλός ή «ψυχρός» μπορεί εύκολα να χαρακτηριστεί ως αδιάφορος ή εγωκεντρικός. Ωστόσο, η ψυχολογική πραγματικότητα είναι συνήθως πολύ πιο σύνθετη.

Πριν οδηγηθούμε σε τέτοιες κρίσεις, αξίζει να αναρωτηθούμε: τι προηγήθηκε αυτής της στάσης; Πόσες φορές αυτός ο άνθρωπος υπήρξε διαθέσιμος, υποστηρικτικός, πρόθυμος να προσφέρει χρόνο, ενέργεια και συναισθηματική φροντίδα στους άλλους; Πόσες φορές επένδυσε σε σχέσεις χωρίς να λάβει την αντίστοιχη ανταπόκριση;

Στην κλινική πράξη, η εικόνα αυτή εμφανίζεται συχνά·μια νεαρή γυναίκα που επισκέφθηκε το γραφείο μου περιέγραφε τον εαυτό της ως «ανέκφραστο» τα τελευταία χρόνια.
Ωστόσο, καθώς ξεδιπλώναμε την προσωπική της ιστορία, αποκαλύφθηκε ότι για μεγάλο χρονικό διάστημα αποτελούσε το βασικό στήριγμα της οικογένειάς της, φροντίζοντας γονείς και αδέλφια, ενώ παράλληλα διαχειριζόταν τις δικές της απαιτήσεις. Όταν, σε μια δύσκολη περίοδο, χρειάστηκε εκείνη στήριξη, βρέθηκε αντιμέτωπη με απουσία και αδιαφορία.
Η «ψυχρότητά» της δεν ήταν παρά μια σιωπηλή απόφαση να μην εκτεθεί ξανά με τον ίδιο τρόπο.

Σε μια άλλη περίπτωση, ένας άνδρας 40 ετών ερχόταν στη θεραπεία με το παράπονο ότι οι άλλοι το θεωρούν απόμακρο και «δύσκολο». Στην πορεία των συνεδριών έγινε φανερό ότι, σε προηγούμενες σχέσεις, είχε επενδύσει συναισθηματικά σε βαθμό που τον οδήγησε σε επαναλαμβανόμενες απογοητεύσεις και αισθήματα απόρριψης. Σταδιακά, άρχισε να περιορίζει την έκφραση των συναισθημάτων του ως τρόπο να προστατευθεί. Αυτό που οι άλλοι αντιλαμβάνονταν ως αδιαφορία ήταν, στην πραγματικότητα, φόβος επανάληψης του πόνου.

Αντίστοιχα, μια εργαζόμενη σε απαιτητικό επαγγελματικό περιβάλλον περιέγραφε ότι «δεν έχει πια κουράγιο να νιώθει». Είχε μάθει να είναι πάντα διαθέσιμη, να αναλαμβάνει ευθύνες πέρα από τις δυνάμεις της και να ανταποκρίνεται στις ανάγκες όλων. Η σταδιακή συναισθηματική της αποστασιοποίηση προέκυψε ως αποτέλεσμα εξουθένωσης.
Η απομάκρυνση δεν ήταν επιλογή αποξένωσης, αλλά ανάγκη επιβίωσης.

Στην ψυχολογία, η συναισθηματική απόσυρση συχνά ερμηνεύεται ως μηχανισμός άμυνας. Όταν ένα άτομο βιώνει επαναλαμβανόμενες απογοητεύσεις, ματαιώσεις ή έλλειψη αναγνώρισης, ενεργοποιεί – συνειδητά ή ασυνείδητα – τρόπους προστασίας του εαυτού του. Η «ψυχρότητα» δεν είναι απαραίτητα έλλειψη συναισθήματος· αντίθετα, μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι το συναίσθημα υπήρξε έντονο, αλλά τραυμάτισε.

Η συνεχής προσφορά χωρίς αμοιβαιότητα οδηγεί συχνά σε συναισθηματική εξάντληση.
Σε αυτή την κατάσταση, το άτομο αρχίζει να θέτει όρια, τα οποία εξωτερικά μπορεί να εκληφθούν ως απόσταση ή αδιαφορία. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια προσπάθεια διατήρησης της ψυχικής ισορροπίας.

Είναι σημαντικό να καλλιεργήσουμε μεγαλύτερη ενσυναίσθηση στην αξιολόγηση των άλλων. Η συμπεριφορά είναι το ορατό αποτέλεσμα μιας εσωτερικής διεργασίας που δεν είναι πάντα εμφανής. Αντί να εστιάζουμε αποκλειστικά στο «πώς φαίνεται» κάποιος, αξίζει να εξετάζουμε το «γιατί» μπορεί να έχει φτάσει σε αυτή τη στάση.

Η κατανόηση αυτή δε σημαίνει αποδοχή κάθε συμπεριφοράς χωρίς όρια, αλλά προσφέρει ένα πιο ανθρώπινο και ώριμο πλαίσιο προσέγγισης των διαπροσωπικών σχέσεων. Η ψυχρότητα, σε πολλές περιπτώσεις, δεν είναι επιλογή χαρακτήρα αλλά αποτέλεσμα εμπειριών.

Ως κοινωνία, έχουμε ανάγκη να μετακινηθούμε από την κριτική στην κατανόηση. Γιατί πίσω από κάθε «παγωμένο» βλέμμα, ενδέχεται να υπάρχει μια ιστορία υπερπροσφοράς, απογοήτευσης και τελικά, ανάγκης για προστασία.

Αν αναγνωρίζετε στον εαυτό σας τις παραπάνω περιγραφές, αξίζει να σταθείτε με ειλικρίνεια απέναντι σε αυτό που νιώθετε. Η συναισθηματική «παγωνιά» δεν είναι αδυναμία· είναι ένα μήνυμα ότι κάτι μέσα σας χρειάζεται φροντίδα.

• Δώστε χώρο στον εαυτό σας να αναγνωρίσει την κούραση και την απογοήτευση.
• Επιτρέψτε στον εαυτό σας να θέσει όρια χωρίς ενοχές και να επαναπροσδιορίσει
  τις σχέσεις που δεν είναι αμοιβαίες.
• Μιλήστε με ανθρώπους που εμπιστεύεστε ή αναζητήστε επαγγελματική υποστήριξη, ώστε να επεξεργαστείτε τις εμπειρίες που σας οδήγησαν σε αυτή την κατάσταση.

Το «ξεπάγωμα» δεν απαιτεί να επιστρέψετε στην υπερπροσφορά, αλλά να βρείτε μια νέα ισορροπία·να μπορείτε να δίνετε, χωρίς να χάνετε τον εαυτό σας…